III CZ 117/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
3 lipca 2025 r.
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 3 lipca 2025 r. w Warszawie
zażalenia G.D.
na postanowienie Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim
z 6 marca 2025 r., II WSC 1/25,
w sprawie z powództwa M.O.
przeciwko G.D.
o wydanie nieruchomości,
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 6 marca 2025 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie
Trybunalskim, na podstawie art. 3986 § 2 k.p.c., odrzucił skargę kasacyjną
pozwanego od wyroku tego Sądu z 14 listopada 2024 r. oddalającego jego apelację
od wyroku Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z 4 października 2023 r.
nakazującego wydanie przez pozwanego powodowi oznaczonego w sentencji
przygranicznego pasa gruntu oraz usunięcie z oznaczonej nieruchomości
wymienionych w sentencji ruchomości. Zdaniem Sądu Okręgowego
o dopuszczalności skargi kasacyjnej pozwanego decyduje wartość przedmiotu
zaskarżenia, ta zaś jest niższa od 50 000 zł i odpowiada wartości przedmiotu
zaskarżenia wskazanej przez pozwanego w apelacji, tj. 1 500 zł. Ponadto na
dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej nie wpływa zgłoszenie przez
III CZ 117/25
2
pozwanego w toku postępowania o wydanie nieruchomości zarzutu zasiedzenia
własności tej nieruchomości.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pozwany zaskarżył je w całości
i wniósł o jego uchylenie, a także przekazanie sprawy do rozpoznania przez Sąd
Najwyższy z uwzględnieniem pełnego materiału dowodowego oraz zasadności
zarzutu zasiedzenia. Zarzucił naruszenie art. 3271 § 1 k.p.c., art. 382 i art.
328 § 2 k.p.c., art. 172 § 2 i art. 176 § 1 k.c. oraz art. 3982 § 1 w związku z art.
232 k.p.c. (w zażaleniu omyłkowo oznaczony jako art. 232 k.p.c.).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przedmiotem postępowania w niniejszym postępowaniu zażaleniowym,
zainicjowanym zażaleniem pozwanego na postanowienie w przedmiocie
odrzucenia jego skargi kasacyjnej, jest weryfikacja prawidłowości postanowienia
Sądu Okręgowego z 6 marca 2025 r. Zakres dokonywanej przez Sąd Najwyższy
kontroli nie obejmuje natomiast wyroku Sądu Okręgowego z 14 listopada 2024 r.,
którym oddalono jego apelację, stąd też postawione w zażaleniu zarzuty
skierowane przeciwko temu rozstrzygnięciu jako niedopuszczalne, nie mogły
podlegać rozpoznaniu w toku zainicjowanego postępowania zażaleniowego.
Jedynym postawionym przez skarżącego zarzutem, który skierowany został
przeciwko postanowieniu z 6 marca 2025 r., jest zarzut naruszenia art.
3982 § 1 w związku z art. 232 k.p.c. Zdaniem skarżącego wartość przedmiotu
zaskarżenia została błędnie określona na 1 500 zł, co nie odpowiada rzeczywistej
wartości nieruchomości ani interesowi prawnemu pozwanego, gdyż nieruchomość
objęta żądaniem wydania ma wartość znacząco przewyższającą próg 50 000 zł,
a nawet 100 000, co uzasadnia dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej.
Ponadto skarżący podniósł, że Sąd Najwyższy w postanowieniu z 29 stycznia
2021 r. (II CSK 468/20) jednoznacznie stwierdził, że wartość przedmiotu sporu
powinna uwzględniać rzeczywistą wartość nieruchomości, a nie jedynie wartość
czynszu za trzy miesiące.
Wbrew stanowisku skarżącego określenie wartości przedmiotu sporu
i wartości przedmiotu zaskarżenia stosownie do art. 232 k.p.c. jest niezależne od
faktycznej wartości całej nieruchomości (zob. postanowienie Sądu Najwyższego
III CZ 117/25
3
z 11 lutego 2009 r., V CZ 3/09, niepubl.), a pogląd przeciwny prezentowany
w zażaleniu nie znajduje oparcia w powołanym przez skarżącego orzeczeniu.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono również, że oznaczonej przez
stronę wartości przedmiotu sporu w sprawie o wydanie nieruchomości nie zmienia
zgłoszenie zarzutu zasiedzenia własności tej nieruchomości (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 4 marca 2015 r., IV CZ 107/14, niepubl.). Co do zasady
bowiem na wartość przedmiotu sporu nie wpływa sposób obrony pozwanego,
a o wartości tej decyduje jedynie rodzaj roszczenia majątkowego dochodzonego
przez powoda od pozwanego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 6 listopada
2002 r., III CZ 96/01, niepubl.). Zgodnie z zasadą dyspozycyjności to pozwany
zadecydował nie tylko o rodzaju obronnych zarzutów, ale i sposobie ich
podniesienia, mianowicie, czy tylko w formie zarzutu, czy zainicjowaniu odrębnej
sprawy w postępowaniu nieprocesowym, której rozstrzygnięcie miałoby znaczenie
prejudycjalne dla wszczętego postępowania (zob. uzasadnienie uchwały Sądu
Najwyższego z 20 stycznia 2022 r., III CZP 23/22, Biul. SN 2022 nr 1).
Przedmiotem wiążącego rozstrzygnięcia w sprawie nie było roszczenie pozwanego
objęte obronnym zarzutem zasiedzenia, mimo że - co oczywiste - w sposób
przesłankowy kwestia zasiedzenia podlegała ocenie przez sąd. Wskazywana przez
skarżącego wartość nieruchomości również z tego względu nie mogła warunkować
wartości przedmiotu sporu i zaskarżenia.
Co przy tym istotne w sprawie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego
utrwalone jest stanowisko, że poza przypadkami rozszerzenia powództwa albo
zasądzenia ponad żądanie wartość przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej
nie może przekraczać wartości przedmiotu sporu ani wartości przedmiotu
zaskarżenia w apelacji (zob. np. niepubl. postanowienia Sądu Najwyższego
z 6 czerwca 2003 r., IV CZ 48/03; z 22 czerwca 2006 r., V CZ 40/06; z 28 stycznia
2020 r., V CSK 226/19). Pozwany przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy
nie domagał się sprawdzenia wartości przedmiotu sporu, co więcej, w apelacji,
w której zaskarżył wyrok z 4 października 2023 r. w całości, wartość tę oznaczył na
kwotę 1 500 zł. Wskazana w pozwie wartość przedmiotu sporu, która nie została
sprawdzona i zmodyfikowana przez sąd z urzędu przed doręczeniem pozwu albo
na zarzut pozwanego podniesiony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy
III CZ 117/25
4
(art. 25 k.p.c.), pozostaje aktualna w postępowaniu apelacyjnym (art. 368 § 2 k.p.c.)
i kasacyjnym (art. 368 § 2 w zw. z art. 3984 § 3 i art. 39821 k.p.c.) (zob. np. niepubl.
postanowienie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2024 r., III CZ 296/23).
W okolicznościach przedmiotowej sprawy wartość przedmiotu zaskarżenia
w skardze kasacyjnej nie może w konsekwencji przewyższać wartości przedmiotu
zaskarżenia wskazanej przez samego pozwanego w apelacji.
Skarżący nie podważa w zażaleniu stanowiska Sądu Okregowego, że
sprawę, w której wydano zaskarżony skargą kasacyjną wyrok, należy kwalifikować
jako sprawę o prawa majątkowe w rozumieniu art. 3982 § 1 k.p.c. W orzecznictwie
Sądu Najwyższego wyrażono tymczasem pogląd, że dopuszczalna jest skarga
kasacyjna od wyroku orzekającego o roszczeniu windykacyjnym i negatoryjnym,
niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia, jeżeli w wyroku tym sąd
przeprowadził rozgraniczenie na podstawie art. 36 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. -
Prawo geodezyjne i kartograficzne (dalej p.g.k.), chyba że orzeczenie
o rozgraniczeniu nie zostało zaskarżone. Orzeczenie o rozgraniczeniu stanowi
w takim wypadku samodzielną część wyroku orzekającego o roszczeniu
windykacyjnym, jednak integralnie powiązaną z jego pozostałą częścią, w związku
z czym o dopuszczalności skargi kasacyjnej przesądza art. 5191 § 1 k.p.c.,
w świetle którego postanowienia o rozgraniczeniu wydane w postępowaniu
nieprocesowym są objęte skargą kasacyjną (zob. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z 6 kwietnia 2017 r., IV CZ 138/16, niepubl.; wyrok Sądu
Najwyższego z 30 kwietnia 1997 r., III CKN 43/97, niepubl. ). W okolicznościach
niniejszej sprawy wyrok z 4 października 2023 r. nie obejmuje rozstrzygnięcia
o rozgraniczeniu na podstawie art. 36 p.g.k. Nawet jednak przychylając się do
poglądów, które dokonane przez sąd ustalenia odnoszące się do przebiegu granicy
nakazują utożsamiać z rozstrzygnięciem w tym przedmiocie (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 5 lutego 2002 r., II CZ 147/01, niepubl.; postanowienie Sądu
Najwyższego z 13 listopada 2019 r., IV CZ 92/19, niepubl.) należy uwzględnić, że
skarżący nie kwestionował w apelacji ani nie podważa również w skardze
kasacyjnej przebiegu granicy ustalonej przez sąd, a jedynie zasadność
uwzględnienia powództwa z racji zasiedzenia oznaczonych części nieruchomości.
III CZ 117/25
5
Z tych względów, na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.,
Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
[a.ł]
(K.L.)
