III CSK 233/18

Sygn. akt III CSK 233/18

POSTANOWIENIE

Dnia 15 lutego 2019 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Gudowski

w sprawie z wniosku D. M.
‎przy uczestnictwie K. K., B. K. i A. W.
‎o dział spadku i zniesienie współwłasności,
‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 lutego 2019 r.,
‎na skutek skargi kasacyjnej uczestniczki B. K.

od postanowienia Sądu Okręgowego w T.
‎z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I Ca […],

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, oddala wniosek wnioskodawczyni o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz przyznaje adw. K. W. (Kancelaria Adwokacka w B.) od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w T. kwotę 3600 zł (trzy tysiące sześćset zł) z należnym podatkiem od towarów i usług tytułem pomocy prawnej udzielonej z urzędu uczestniczce B. K. w  postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 28 lutego 2017 r. Sąd Okręgowy w T. w  sprawie o dział spadku i zniesienie współwłasności oddalił apelacje od postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 15 lutego 2016 r.

Uczestniczka B. K. wniosła skargę kasacyjną, wskazując, że jest  oczywiście uzasadniona, gdyż dokonany podział spadku prowadzi do nieaprobowanego skutku ze względu na przyjętą w społeczeństwie zasadę współżycia społecznego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wśród przyczyn kasacyjnych wymienionych w sposób wyczerpujący w art. 398⁹ § 1 k.p.c. nie ma „oczywistej sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej”, a ewentualna – przewidziana w tym przepisie - oczywista zasadność skargi musi wynikać prima facie z oczywistej zasadności podniesionych w skardze podstaw kasacyjnych. Takiej zasadności skarżąca nie wykazała.

Należy przy tym pamiętać, że ocena naruszenia zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.) należy do sądów meriti. Sąd rozpoznający sprawę, oceniając zasadność roszczenia, ocenia też, czy korzystanie z niego nie narusza zasady współżycia społecznego. Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym ma ograniczone możliwości w tym zakresie; mógłby zakwestionować oceny Sądów meriti tylko wtedy, gdyby były rażąco błędne i krzywdzące.

W judykaturze Sądu Najwyższego pojęcie „zasady współżycia społecznego” było omawiane i analizowane wielokrotnie, zwłaszcza wtedy, gdy Sąd Najwyższy – jako sąd rewizyjny przed 1996 r. – był także sądem meriti, w związku z czym rozstrzygał konkretne sprawy, a nie wyłącznie kwestie prawne. W zbiorach urzędowych „Orzecznictwo Sądu Najwyższego” od 1946 r. ukazało się około 150 orzeczeń dotyczących stosowania i wykładni art. 5 k.c. (przedtem art. 3 i 5 przepisów ogólnych prawa cywilnego).

Sąd Najwyższy już jako kasacyjny jednoznacznie i niejednokrotnie podkreślał, że w systemie kasacyjnym stosowanie wykładni i ocena klauzul generalnych, w tym zwłaszcza zasad współżycia społecznego, należy do sądów powszechnych, a ewentualne rozbieżności są naturalne i nieuniknione, każda sprawa jest bowiem inna i oparta na innym, wielokrotnie bardzo skomplikowanym podłożu faktycznym. Wyjaśnił również, że wielokierunkowość stosowania prawa  oraz różnorodność ocen dokonanych w różnych okolicznościach nie stanowi  przyczyny kasacyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2015 r., III CSK 59/15, OSNC 2016, nr 2, poz. 29).

Trzeba podkreślić, że Sąd Apelacyjny, mając na względzie sytuację rodzinną i materialną skarżącej, przekonująco wskazał, dlaczego dokonany podział spadku chroni skarżącą przed koniecznością długoletniego spłacania kwoty wynoszącej prawie 150 000 złotych.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 398⁹ § 2 k.p.c.), o kosztach rozstrzygając na podstawie art. 520 § 1 w związku z art. 398²¹, 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c.

aj