III CO 662/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Kamil Zaradkiewicz
13 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 13 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa-[…]
z udziałem R.W., Skarbu Państwa-Starosty K. i Starosty Powiatowego w K.
Delegatura w G.
o wpis odłączenia części nieruchomości gruntowej i założenie dla niej nowej księgi
wieczystej,
na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy z Zielonej Górze
postanowieniem z 29 kwietnia 2025 r., VI Ca 187/24,
o przekazanie do sądu równorzędnego,
odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu Sądowi
równorzędnemu.
[M.O.]
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 29 kwietnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze,
w sprawie z wniosku Skarbu Państwa – […] przy udziale R.W., Skarbu Państwa -
Starosty K., Starostwa Powiatowego w K. Delegatury w G., o wpis odłączenia
części nieruchomości gruntowej i założenie dla niej nowej księgi wieczystej,
wystąpił do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy innemu sądowi
równorzędnemu z sądem występującym.
W uzasadnieniu Sąd wnioskujący wskazał, że uczestnik postępowania
postrzega wszystkich sędziów tego Sądu jako nieobiektywnych, a taką ocenę
III CO 662/25
2
opiera na tym, że Europejski Trybunał Praw Człowieka miał zastrzeżenia do trzech
orzeczeń wydanych przez ten Sąd w sprawach z udziałem uczestnika.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek złożony przez Sąd Okręgowy w Zielonej Górze nie zasługiwał na
uwzględnienie.
Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli
wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na
społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.
Przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art.
441 § 1 k.p.c. powinno nastąpić w sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy w danym
sądzie, bez względu na sędziego (tj. osobę zasiadającą w składzie tego sądu),
godziłoby w dobro wymiaru sprawiedliwości. Chodzi zatem, co do zasady, o tego
rodzaju okoliczności, które są powiązane z danym sądem w znaczeniu ustrojowym
(instytucjonalnym), a nie z konkretnym sędzią (postanowienie SN z 31 maja
2023 r., III CO 260/23). Wiąże się to z założeniem postrzegania sądu jako
bezstronnego (zgodnie z paremią „justice must not only be done, it must also be
seen to be done” - sprawiedliwość musi być nie tylko wykonywana, ale musi być
również widziana, że jest wykonywana, zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka z 26 października 1984 r. w sprawie De Cubber przeciwko Belgii,
ECLI:CE:ECHR:1984: 1026JUD000918680, § 26; postanowienie SN z 16 maja
2023 r., III CO 329/23).
W ocenie Sądu Najwyższego okoliczności wskazane przez Sąd Okręgowy
w Zielonej Górze nie uzasadniają przekazania sprawy innemu sądowi
równorzędnemu.
Fakt, że uczestnik, w swoim subiektywnym przekonaniu, postrzega
wszystkich sędziów Sądu wnioskującego jako nieobiektywnych, nie powoduje, że
Sąd ten nie może być postrzegany jako sąd bezstronny. Co więcej, z uzasadnienia
postanowienia z 29 kwietnia 2025 r. nie wynika, jaka była treść rozstrzygnięć,
z których uczestnik wywodzi brak obiektywizmu sędziów sądu wnioskującego.
III CO 662/25
3
Przewidziana w art. 441 § 1 k.p.c. podstawa do wystąpienia do Sądu
Najwyższego o przekazanie sprawy innemu sądowi dla dobra wymiaru
sprawiedliwości nie zastępuje innych, znanych procesowych instrumentów, przy
wykorzystaniu których można osiągnąć gwarancję, że sprawa zostanie rozpoznana
przez bezstronny sąd. Takim instrumentem procesowym od lat jest właśnie
instytucja wyłączenia sędziego (postanowienie SN z 14 lipca 2021 r., IV CO
119/21).
Jeśli w ocenie sędziego, któremu sprawa została przydzielona do
rozpoznania, zachodzą okoliczności, które mogłyby wywoływać uzasadnioną
wątpliwość co do jego bezstronności, sędzia ten ma możliwość złożenia żądania
jego wyłączenie. Brak jest natomiast podstaw do przyjmowania a limine, że
w stosunku do wszystkich sędziów Sądu wnioskującego zachodzą okoliczności
uzasadniające ich wyłącznie ze wskazanych wyżej przyczyn. Również
z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego nie wynika, aby takie okoliczności
występowały w odniesieniu do wszystkich sędziów tego Sądu, którym sprawa
mogłaby zostać przydzielona do rozpoznania.
Sąd występujący nie przedstawił argumentów na rzecz stanowiska, że
wskazana wyżej instytucja jest w niniejszej sprawie niewystarczającym narzędziem
do tego, aby sprawa została rozpozna przez bezstronny sąd według ogólnych
przepisów o właściwości.
Nie można tracić z pola widzenia również tego, iż rozszerzająca wykładnia
art. 441 § 1 k.p.c. mogłaby w praktyce prowadzić do sytuacji, w której strona
postępowania poprzez swoje działania, takie jak np. składanie wniosków czy skarg
związanych z kwestionowaniem przez nią prawidłowości działania sądu,
wykorzystywałaby instrument procesowy przewidziany w tym przepisie do
swoistego „wybierania” składu sądu bądź do zmiany sądu właściwego,
a w sytuacjach skrajnych nawet do wyłączenia możliwości osądzenia sprawy przez
jakiegokolwiek sędziego w jakimkolwiek sądzie, a zatem podejmowała próby
paraliżu wymiaru sprawiedliwości.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 441 § 1 k.p.c. orzeczono jak
w sentencji.
III CO 662/25
[M.O.]
[r.g.]
4
SSN Kamil Zaradkiewicz
