III CO 603/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
29 lipca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej „[...]” w S.
przeciwko X. Y., X.1 Y.1 i X.2 Y.2
o zapłatę,
na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Słupsku
postanowieniem z 5 maja 2025 r., IV Ca 98/25, IV Cz 101/25,
o przekazanie do sądu równorzędnego,
odmawia przekazania
równorzędnemu.
sprawy
innemu
sądowi
UZASADNIENIE
W sprawie z powództwa Spółdzielni Mieszkaniowej „[...]” w S. przeciwko X.
Y., X.2 Y.2 i X.1 Y.1 o zapłatę postanowieniem z 5 maja 2025 r. Sąd Okręgowy w
Słupsku wystąpił na podstawie art. 44¹ § 1 k.p.c. do Sądu Najwyższego o
przekazanie sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na
dobro wymiaru sprawiedliwości
W treści uzasadnienia Sąd występujący podał, że X. Y., wykonując w
przeszłości zawód radcy prawnego stawiała pod adresem m.in. sędziów Sądu
Okręgowego w S., liczne i poważnej wagi zarzuty dotyczące m.in. tworzenia „grupy
przestępczej”. Na wniosek Prezesa Sądu Okręgowego w S. prowadzone było
wobec uczestniczki postępowanie dyscyplinarne przed Okręgową Izbą Radców
III CO 603/25
2
Prawnych w K.. W jego wyniku X. Y. została pozbawiona prawa wykonywania
zawodu radcy prawnego.
Z uwagi na powyższe okoliczności, we wszystkich sprawach, w których X.
Y. występowała i występuje, sędziowie Sądu Okręgowego w S. składają wnioski o
wyłączenie ich od rozpoznania spraw. Wnioski te są uwzględniane. Również X. Y.
wnosi konsekwentnie o wyłączenie wszystkich sędziów Sądu Okręgowego w S. i
wyznaczenie innego sądu do rozpoznania spraw z jej udziałem. Postępowanie
incydentalne w przedmiocie rozpoznania wniosków o wyłączenie sędziów toczy się
średnio od dwóch do trzech lat, co wynika m.in. z zaskarżania przez X. Y.
orzeczeń, składania dodatkowych wniosków, których rozstrzygnięcia są również
przez nią kwestionowane nawet w sytuacji, w której środek zaskarżenia nie
przysługuje. Składane są także wnioski o uzasadnienie orzeczeń, w których
uprawnienie do złożenia takiego wniosku nie przysługuje, a jednocześnie odmowa
sporządzenia uzasadnienia skutkuje wniesieniem zażalenia. Postępowanie to
kończy się wyłączeniem wszystkich sędziów Sądu Okręgowego w S. Przez ten
czas nie są jednak podejmowane żadne merytoryczne czynności związane z
rozpoznaniem sprawy, a okres rozpoznania sprawy przedłuża się znacząco. Czas,
jaki mija od momentu wpływu sprawy do Sądu Okręgowego w S. do momentu
wyznaczenia innego sądu do rozpoznania sprawy, może skutkować przewlekłością
postępowania.
W ocenie Sądu Okręgowego, istniejące przesłanki do wyłączenia wszystkich
sędziów tego Sądu od rozpoznania spraw z udziałem X. Y., stanowią prima facie
przeszkodę w ich rozpoznaniu, a prowadzenie postępowania incydentalnego w
przedmiocie wyłączenia sędziów tego sądu tylko to potwierdza, przy czym efekt w
postaci wyznaczenia innego równorzędnego sądu do merytorycznego rozpoznania
sprawy jest znacząco odwleczony w czasie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 44¹ § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy może przekazać sprawę
do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli
wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na
społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. O przekazanie sprawy
może wystąpić sąd właściwy (§ 2).
III CO 603/25
3
W postanowieniu Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2018 r., III KO 54/18
wskazano, że przez "dobro wymiaru sprawiedliwości" należy rozumieć potrzebę
ukształtowania w opinii społecznej przekonania o obiektywnym działaniu sądów
i zachowaniu bezstronności w rozpoznaniu każdej sprawy. Z uwagi na wyjątkowy
charakter instytucji przekazania, stanowiącej odstępstwo od zasady rozpoznawania
sprawy przez sąd właściwy, niedopuszczana jest wykładnia rozszerzająca. Nie
ulega wątpliwości, chociażby ze względu na przykładowo wskazany w powołanym
przepisie "wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego", że
omawiana przesłanka powinna być oceniana w odniesieniu do sądu jako takiego,
a nie do konkretnego sędziego czy konkretnych sędziów. Do przekazania sprawy
do innego sądu może zatem dojść jedynie w razie powstania okoliczności
faktycznych odnoszących się do przedmiotowych lub podmiotowych cech
konkretnej sprawy, świadczących jednoznacznie o tym, że jej rozpoznanie przez
sąd właściwy miejscowo i rzeczowo według przepisów Kodeksu postępowania
cywilnego byłoby niezgodne z interesem publicznym i sprzeciwiałoby się dobru
wymiaru sprawiedliwości.
Okoliczności wskazane w postanowieniu zawierającym wniosek
o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu nie uzasadniają
zastosowania art. 44¹ § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy nie przedstawił bowiem
przekonującej i szerszej argumentacji wyjaśniającej, dlaczego okoliczności przez
niego wskazane stanowią o istnieniu przeszkody dla rozpoznawania sprawy
dotyczącej całego Sądu Okręgowego w S. jako organu wymiaru sprawiedliwości.
Z uzasadnienia postanowienia z 5 maja 2025 r. wynika, że Sąd występujący
traktuje wniosek o wyznaczenie innego sądu równorzędnego w trybie art. 44¹ k.p.c.
jako środek zastępczy w stosunku do instytucji wyłączenia sędziego (art. 49
§ 1 k.p.c.). Bez przeprowadzenia postępowań w tym zakresie, zakłada, że wobec
wszystkich sędziów tego Sądu zachodzą przesłanki wyłączenia. Tymczasem
w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że podstaw stosowania omawianego
art. 44¹ k.p.c. nie należy utożsamiać z podstawami wyłączenia sędziego
(postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 września 2021 r., II CO 72/21; z 19
listopada 2020 r., V CO 213/20; z 15 września 2020 r., IV CO 191/20; z 26 czerwca
2020 r., IV CO 108/20; z 7 maja 2021 r., I CO 53/21, z 8 września 2022 r.,
III CO 603/25
4
III CO 540/22). O konieczności przekazania sprawy innemu sądowi
równorzędnemu, o którym mowa w art. 44¹ § 1 k.p.c., nie może świadczyć
ewentualne zaistnienie przesłanek wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy
w stosunku do części, nawet istotnej, sędziów sądu występującego.
Jeżeli zatem w ocenie sędziego referenta istnieją podstawy do jego
wyłączenia, należy wdrożyć odpowiednie postępowanie, pozostawiając ocenę
właściwemu sądowi. Wówczas sprawę rozpoznaje inny sędzia tego samego sądu,
a gdyby jego nie było, zachodzi sytuacja, gdy sąd właściwy nie może z powodu
przeszkody rozpoznać sprawy i musi wystąpić do sądu przełożonego
o wyznaczenie innego sądu równorzędnego, ale wówczas w innym trybie tj. ma
podstawie art. 44 k.p.c.
Z tych powodów, na podstawie art. 44¹ § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł jak
w sentencji postanowienia.
M.L.
[r.g.]
