II ZOW 41/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 6 marca 2025 r.
SSN Paweł Wojciechowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Zbigniew Korzeniowski
Ławnik SN Arkadiusz Sopata
Protokolant starszy inspektor sądowy Marta Brzezińska
na rozprawie w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej w dniu 6 marca 2025 r.
w sprawie obwinionego sędziego Sądu Rejonowego w B. X. Y.
po rozpoznaniu odwołania obwinionego sędziego Sądu Rejonowego w B. X. Y. od
wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2024 r. w sprawie o sygn. akt I ZSK 32/22
I. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok;
II. kosztami postępowania odwoławczego
Państwa.
obciąża
Skarb
Zbigniew Korzeniowski Paweł Wojciechowski Arkadiusz Sopata
UZASADNIENIE
Sędzia Sądu Rejonowego w B. X. Y. został obwiniony o to, że:
1. w dniu 13 stycznia 2021 r., ok. godz. 22:00 znajdując się w stanie
nietrzeźwości wynoszącym 1,15 ‰ alkoholu we krwi i pod wypływem środka
odurzającego „z.” o stężeniu 163,6 ng/ml w miejscowości B1. prowadził w
ruchu lądowym samochód osobowy marki O., co wypełnia znamiona
przestępstwa z art. 178a § 1 k.k.,
II ZOW 41/24
2
2. w dniu 13 stycznia 2021 r., ok. godz. 22:00 w miejscowości B1., prowadząc w
stanie nietrzeźwości wynoszącym 1,15 ‰ alkoholu we krwi i pod wypływem
środka odurzającego „z.” o stężeniu 163,6 ng/ml samochód osobowy marki O.
nie zachował szczególnej ostrożności w ten sposób, że wyjeżdżając z
parkingu na drogę z pierwszeństwem przejazdu zderzył się z jadącym
prawidłowo w kierunku B. samochodem ciężarowym, czym spowodował
zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, co wypełnia znamiona
wykroczenia z art. 86 § 2 k.w.,
które to czyny wypełniają znamiona przewinień służbowych z art. 107 § 1 ustawy
z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. z 2020 r.
2072 ze zm. - dalej powoływana jako: „u.s.p.”) (k. 5-6).
Postanowieniem Sądu Rejonowego w E. z 12 lutego 2024 r., sygn. akt […],
na podstawie art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. umorzono postępowanie w sprawie X. Y.
oskarżonego z art. 178a § 1 k.k., zaś kosztami procesu obciążono Skarb Państwa.
Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Sądu Okręgowego w
E. z 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt VI Kz 76/24 (k. 110-117).
Wyrokiem z 29 maja 2024 r. Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. akt I ZSK
32/22, w pkt 1 uznał obwinionego X. Y. - sędziego Sądu Rejonowego w B., winnym
tego, że w dniu 13 stycznia 2021 r., ok. godz. 22:00 znajdując się w stanie
nietrzeźwości wynoszącym 1,15 ‰ alkoholu we krwi i pod wypływem środka
odurzającego „z.” o stężeniu 163,6 ng/ml w miejscowości B1. prowadził w ruchu
lądowym samochód osobowy marki O., co wypełnia znamiona przestępstwa z art.
178a § 1 k.k. i przewinienia służbowego z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.
Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 334), czym uchybił
godności urzędu sędziego i za to na podstawie art. 109 § 1 pkt 5 wyżej wymienionej
ustawy wymierzył mu karę złożenia z urzędu. W pkt 2 wyroku, Sąd Najwyższy, na
podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 45 § 1 k.w. w zw. z art. 128 ustawy z
dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2024 r. poz.
334), umorzył postępowanie dyscyplinarne wobec obwinionego sędziego X. Y. w
zakresie zarzucanego mu czynu z pkt 2. W pkt 3 wyroku, Sąd Najwyższy kosztami
postępowania dyscyplinarnego obciążył Skarb Państwa.
II ZOW 41/24
3
Odwołanie od powyższego wyroku wniósł obwiniony sędzia Sądu
Rejonowego w B. X. Y., zaskarżając pkt 1 ww. wyroku w części dotyczącej
orzeczenia o karze. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił rażącą niewspółmierność
surowości orzeczonej kary wskazując, że jest ona surowa i nieadekwatna do stopnia
zawinienia. Na podstawie tak skonstruowanego zarzutu obwiniony sędzia wniósł o
zmianę zaskarżonego wyroku w części zaskarżonej poprzez orzeczenie
łagodniejszej kary dyscyplinarnej. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że orzeczona
kara nie uwzględnia w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia
przestępstwa, jak i osobowości sprawcy – innymi słowy w społecznym odczuciu jest
karą niesprawiedliwą, a nadto nie odzwierciedla należycie stopnia społecznego
niebezpieczeństwa czynu oraz nie uwzględnia w wystarczającej mierze celów kary
określonych w art. 53 § 1 k.k. W ocenie skarżącego, wymierzona kara złożenia
sędziego z urzędu jest najbardziej dolegliwa, gdyż wiąże się z dożywotnim
pozbawieniem uprawnień mu przysługujących ze względu na przynależność do
danej grupy zawodowej i spowoduje utratę dotychczasowej pozycji społecznej
i źródła utrzymania oraz konieczność podjęcia nowego zawodu. Dalej wskazał, że
doszło do zastosowania automatyzmu w postaci postawienia znaku równości,
tj. popełnienie czynu z art. 178a § 1 k.k. równa się kara dyscyplinarna złożenia
z urzędu. Zdaniem skarżącego, na uwagę zasługuje fakt, że czynu tego dopuścił się
będąc pod wpływem legalnego leku nasennego, jak również fakt jego przyznania się
do zarzucanego mu czynu, wyrażenie żalu i skruchy, a także gotowość poniesienia
konsekwencji popełnionego czynu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Odwołanie obwinionego sędziego nie zasługiwało na uwzględnienie,
a podniesiony w nim zarzut odwoławczy nie uzasadnia zmiany kwestionowanego
przez skarżącego rozstrzygnięcia.
W toku dotychczasowego postępowania potwierdzono opisany
w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji stan faktyczny i wszystkie istotne
okoliczności zdarzenia. Obwiniony nie kwestionował przy tym ustaleń faktycznych,
w tym oceny samego czynu i jego kwalifikacji prawnej. Sąd odwoławczy zapoznając
się ze zgromadzonym materiałem dowodowym stwierdził, że ustalenia powyższe nie
II ZOW 41/24
4
budzą wątpliwości, a rozstrzygnięcie Sądu meriti mieści się w granicach
podmiotowych i przedmiotowych przypisanego sędziemu czynu.
Sąd Dyscyplinarny wymierza karę według swojego uznania, w granicach
przewidzianych przez ustawę, uważając, by jej dolegliwość była odpowiednia do
stopnia winy, oraz uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu i biorąc pod
uwagę cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma osiągnąć w stosunku do
skazanego, a także potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej
społeczeństwa.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego - Sądu Dyscyplinarnego prezentowany
jest jednolity pogląd, iż przewinienie dyscyplinarne, którego opis odpowiada
ustawowym znamionom czynu zabronionego stypizowanego, jako przestępstwo
umyślne, należy do najcięższej kategorii przewinień służbowych sędziów.
Popełnienie przez sędziego takiego przewinienia stanowi wyraz tak rażącego
lekceważenia porządku prawnego, że z reguły powoduje utratę kwalifikacji do
sprawowania urzędu sędziego, niezależnie od oceny jego wcześniejszej służby
i uzasadnia wymierzenie najsurowszej z kar dyscyplinarnych. Tego rodzaju
przewinienie nie tylko bowiem dyskwalifikuje sędziego, od którego wymaga się
nieskazitelnego charakteru, ale także podważa zaufanie obywateli do wymiaru
sprawiedliwości (por. wyrok z 30 września 2016 r., SNO 35/16; z 16 czerwca 2016
r., SNO 20/16; z 5 czerwca 2014 r., SNO 24/14; z 31 stycznia 2013 r., SNO 56/12;
z 27 sierpnia 2007 r., SNO 47/07 oraz uchwałę Sądu Najwyższego - Sądu
Dyscyplinarnego z 8 maja 2002 r., SNO 8/02). Jako przykład podaje się najczęściej
prowadzenie w ruchu lądowym pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości.
W takim przypadku przyjmuje się, że nawet pomimo wieloletniej nienagannej służby,
odpowiednią karą powinno być z reguły złożenie sędziego z urzędu. Wobec tego
jedynie nadzwyczajne okoliczności, mieszczące się zwykle w ramach instytucji
kontratypów usprawiedliwiają sędziego, tak jak każdego innego obywatela, że nie
respektował zakazu prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości (por. wyrok Sądu
Najwyższego - Sądu Dyscyplinarnego z 8 lutego 2011 r., SNO 58/10; z 27 marca
2007 r., SNO 13/07; z 9 marca 2006 r., SNO 6/06; z 10 września 2002 r., SNO 27/02).
Podkreślenia wymaga, że w powołanych powyżej orzeczeniach wymierzenie
obwinionym najsurowszej kary dyscyplinarnej jaką jest złożenie sędziego z urzędu
II ZOW 41/24
5
(art. 109 § 1 pkt 5 u.s.p.) czy pozbawienia prawa spoczynku wraz z prawem do
uposażenia (art. 104 § 3 pkt 4 u.s.p.) miało miejsce najczęściej wówczas, gdy
obwiniony sędzia spożywał alkohol, a następnie w niedługim czasie od spożycia
alkoholu, będąc świadomy swego stanu nietrzeźwości, decydował się prowadzić
samochód.
Zdaniem Sądu Najwyższego, wbrew twierdzeniom skarżącego,
zastosowanie przez Sąd I instancji kary najsurowszej z katalogu kar dyscyplinarnych
nie czyni z niej automatycznie kary rażąco niewspółmiernej. Należy wskazać, że
zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, nie każda nietrafność orzeczenia
o karze, ale tylko jej rażąca niewspółmierność uzasadnia zmianę orzeczenia o karze
(art. 438 pkt 4 k.p.k.). Niewspółmierność rażąca to znaczna, zasadnicza, "bijąca
w oczy" różnica między karą wymierzoną a karą sprawiedliwą. Zarzut rażącej
niewspółmierności kary jako zarzut z kategorii ocen można zasadnie podnosić tylko
wówczas, gdy kara jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, nie
uwzględnia w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia przestępstwa, jak
i osobowości sprawcy (zob. wyrok Sądu najwyższego z 21 stycznia 2003 r., sygn.
SNO 57/02). Okoliczności takie jak dotychczasowy nienaganny przebieg służby,
niekaralność dyscyplinarna i przyznanie się do popełnienia czynu nie wskazują na
szczególne cechy osobowościowe sędziego warte wyeksponowania w kontekście
doboru rodzaju kary i jej wymiaru za popełnione przewinienie dyscyplinarne, gdyż
powinny stanowić oczywistą regułę, przez co nie mogą być wyjątkiem wartym
szczególnego traktowania. Wprawdzie również w razie popełnienia przewinienia
dyscyplinarnego o największym ciężarze gatunkowym nie jest wyłączone
uwzględnienie okoliczności łagodzących, uzasadniających odstąpienie od
wymierzenia najsurowszej kary, muszą to jednak być okoliczności szczególnie
wyjątkowe, dotyczące zarówno samego przewinienia, jak i osoby sędziego (zob.
także wyrok Sądu Najwyższego - Sądu Dyscyplinarnego z 21 października
2008 r., SNO 78/08; z 14 września 2016 r., SNO 7/16 i powołane w nich orzeczenia).
W realiach niniejszej sprawy przesłanki te skłaniają do utrzymania
zaskarżonego rozstrzygnięcia w przedmiocie kary jako sprawiedliwej za popełniony
delikt dyscyplinarny. Wszystkie wskazane przez obwinionego sędziego okoliczności,
aczkolwiek warte uwzględnienia z punktu widzenia wymierzenia kary, nie mogą
II ZOW 41/24
6
jednak umniejszyć ani stopnia winy, ani stopnia szkodliwości czynu obwinionego.
W niniejszej sprawie nie wystąpiły żadne nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby
usprawiedliwić zachowanie obwinionego. Sędzia, który ignoruje zakaz prowadzenia
samochodu w stanie nietrzeźwości, narusza nie tylko przepisy ustawy Prawo
o ustroju sądów powszechnych, nakazujące w służbie i poza nią strzec powagi
stanowiska sędziego i unikać wszystkiego, co mogłoby przynieść ujmę godności
sędziego, ale także elementarne normy prawne i etyczne obowiązujące wszystkich
obywateli. W praktyce od sędziego wymaga się bowiem więcej i musi się on liczyć
z tym, że wszelkie jego naruszania prawa spotkać się mogą, a nawet powinny,
z reakcją nie tylko w postaci odpowiedzialności karnej, ale i dodatkowo
z odpowiedzialnością dyscyplinarną.
Nie sposób też podzielić argumentu skarżącego jakoby uzasadnienie
zaskarżonego wyroku nie zawierało oceny stopnia wagi popełnionego czynu
w świetle art. 53 k.k. W ocenie Sądu Najwyższego, Sąd I instancji dopełnił wymogu
szczegółowego wypowiedzenia się w kwestii dyrektyw wymiaru kary, które
zadecydowały o jej wymierzeniu (s. 11-12 uzasadnienia) i nie ma potrzebny
powielania jego argumentacji. W tym miejscu przypomnieć należy, że obecnie
ustawodawca nie wymaga już szczegółowego omówienia podstawy faktycznej
i prawnej wyroku oraz rozstrzygnięcia o karze (środkach zabezpieczających i innych)
a wystarczające jest zwięzłe odniesienie się do tychże kwestii (por. art. 99a k.p.k.).
Skarżący zdaje się też nie dostrzegać, że sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu
I instancji jako dokumentu wskazującego na motywy wydanego wyroku, jest
czynnością wtórną, dokonywaną tylko w określonej sytuacji procesowej. Nawet
uzasadnienie sporządzone w sposób wadliwy, z uwagi na to, że ma miejsce po
wydaniu wyroku, nie może mieć wpływu na treść orzeczenia i nie może prowadzić
do automatycznego wniosku, że wyrok jest wadliwy. W postępowaniu odwoławczym
przedmiotem kontroli jest bowiem prawidłowość przeprowadzenia dowodów
i kształtowanie przekonania sądu co do wiarygodności przy budowaniu podstawy
dowodowej wyroku, nie zaś sposób przedstawienia tych czynności w pisemnym
uzasadnieniu wyroku (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 30 września
2020 r., II AKa 124/20).
II ZOW 41/24
7
Z tych wszystkich względów, odwołanie obwinionego sędziego należało
uznać za niezasadne i Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie art. 133
u.s.p. obciążając nimi Skarb Państwa.
[M. T.]
[r.g.]
Zbigniew Korzeniowski Paweł Wojciechowski Arkadiusz Sopata
