II ZO 65/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 3 września 2026 r.
SSN Marek Siwek
w sprawie sędzi Sądu Okręgowego w [...] w stanie spoczynku X. Y.
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej
na posiedzeniu w dniu 3 września 2026 r.
zażalenia obrońcy
na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II ZOW
25/24, w przedmiocie ustalenia kosztów obrony w postępowaniu dyscyplinarnym
na podstawie art. 437 § 1 k.p.k.
postanowił
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zasądzić
od Skarbu Państwa na rzecz X. Y. 10 300 (dziesięć tysięcy
trzysta) złotych tytułem zwrotu wydatków wynikających
z ustanowienia w sprawie obrońcy.
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt I ZSK 5/22,
uniewinnił sędzię Sądu Okręgowego w [...] w stanie spoczynku X. Y. do popełnienia
zarzucanego jej przewinienia dyscyplinarnego, obciążając Skarb Państwa kosztami
postępowania dyscyplinarnego. Rozstrzygnięcie to utrzymano w mocy wyrokiem
Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2025 r., sygn. akt II ZOW 25/24, przy czym
kosztami postępowania odwoławczego również obciążono Skarb Państwa.
Obrońca obwinionej adw. T.M. wnioskiem z dnia 21 maja 2025 r. wniósł o
zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz obwinionej zwrotu kosztów zastępstwa
II ZO 65/25
2
procesowego za postępowanie dyscyplinarne przed Sądem Najwyższym w kwocie
10 300 zł. W uzasadnieniu wniosku obrońca wskazał, że obwiniona z tytułu
ustanowienia obrońcy poniosła wydatki określone umową ustną oraz stwierdzonymi
sześcioma fakturami VAT, które dołączył do wniosku.
Postanowieniem z dnia 3 lipca 2025 r., sygn. akt II ZOW 25/24, Sąd
Najwyższy zasądził od Skarbu Państwa na rzecz X. Y. kwotę 2 400 zł powiększoną
o 23% VAT z tytułu kosztów ustanowienia w sprawie obrońcy.
Na powyższe postanowienie zażalenie złożył obrońca, zaskarżając je w
części co do pkt. 1, w zakresie w jakim Sąd Najwyższy nie zasądził kwoty
wydatków za obrońcę z wyboru, a także co do pkt. 2 tego postanowienia.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił niezgodność z obowiązującym prawem,
zwłaszcza brak zastosowania przepisu § 15 ust. 3 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie, polegającą na braku przyznania obwinionej od Skarbu Państwa zwrotu
poniesionych i udokumentowanych wydatków na pomoc prawną jednego obrońcy z
wyboru, w sytuacji, gdy sprawa dyscyplinarna obwinionej zakończyła się dla niej
korzystnie, tj. została ona uniewinniona. Obrońca zarzucił nadto, że przepisy nie
warunkują przyznania zwrotu wydatków za pomoc prawną obrońcy od ustalenia
przez Sąd Najwyższy cechy zawiłości czy wystarczającej zawiłości danej sprawy
karnej albo niespotykanego, zupełnie wyjątkowego nakładu pracy obrońcy, a takie
dodatkowe kryterium prawne nieznane ustawie wprowadzono w zaskarżonym
postanowieniu dla zwrotu faktycznie poniesionych kosztów obrony obwinionej.
Tymczasem Sąd Najwyższy oderwał swoje rozważania od faktycznie uiszczonego
przez obwinioną wynagrodzenia na rzecz obrońcy z wyboru oraz faktu, że
wynagrodzenie to mieści się w limicie do sześciokrotności stawki minimalnej.
Obrońca podniósł, że Sąd Najwyższy myli się twierdząc, że
w przedmiotowej sprawie stawka minimalna za postępowanie w pierwszej instancji
to 1200 zł. Sprawa niniejsza nie została rozpoznana i osądzona wyrokiem na jednej
rozprawie, a więc dla ustalenia stawki minimalnej stosuje się przepis § 17 pkt
1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności adwokackie, stanowiący, że stawka minimalna ulega
II ZO 65/25
3
podwyższeniu za każdy następny dzień rozprawy o 20%, a w niniejszej sprawie
Sąd Najwyższy przeprowadził 10 terminów rozprawy. Co za tym idzie stawka
minimalna i tak ulega zwiększeniu o mnożnik 9 rozpraw pierwszoinstancyjnych.
Sąd Najwyższy zdaniem obrońcy stracił to z pola widzenia rozpoznając wniosek
z 21 maja 2025 r.
Podnosząc tak sformułowane zarzuty, obrońca wniósł o zmianę
zaskarżonego orzeczenia oraz uwzględnienie wniosku obrońcy obwinionej z dnia
21 maja 2025 r. w całości.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie jest zasadne.
Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów
powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 344, z późn. zm.), w kwestiach
nieuregulowanych w przepisach tej ustawy normujących odpowiedzialność
dyscyplinarną sędziów i asesorów sądowych, odpowiednie zastosowanie znajdują
przepisy k.p.k. Zgodnie z regułą wywiedzioną z treści art. 632 pkt 2 k.p.k., w razie
uniewinnienia obwinionego lub umorzenia postępowania dyscyplinarnego koszty
procesu ponosi Skarb Państwa, zaś w myśl art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. do kosztów
procesu zalicza się uzasadnione wydatki stron, w tym z tytułu ustanowienia
w sprawie jednego obrońcy lub pełnomocnika.
Jak wynika z akt sprawy, ustanowiony obrońcą z wyboru adw. T.M.
sprawował zastępstwo procesowe obwinionej, zarówno w postępowaniu przed
Sądem dyscyplinarnym I jak i II instancji. Obrońca we wniosku z dnia 21 maja
2025 r. podał, że poniesione przez obwinioną koszty związane ustanowieniem
zastępstwa procesowego wyniosły 10 300 zł, przy czym okoliczność rzeczywistego
poniesienia tych wydatków wykazał, załączając do wniosku faktury i oświadczając,
że wynikające z nich należności zostały przez obwinioną zapłacone.
Jak wynika z treści § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r.
poz. 1964), zwanego dalej „rozporządzeniem”, w wersji jaka obowiązywała na dzień
złożenia wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, wniosek o
II ZO 65/25
4
zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich może zawierać
oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia
adwokata. Dopiero w braku takiego oświadczenia, opłatę ustala się w wysokości
odpowiadającej stawce minimalnej, chyba że okoliczności określone
w § 15 ust. 3 przemawiają za innym jej ustaleniem. Rację ma więc skarżący, który
wywodzi, że ustalanie przez Sąd wysokości opłaty za czynności adwokackie
uwzględniającej stawkę minimalną oraz jej ewentualne podwyższenie, może mieć
miejsce w sytuacji, kiedy strona nie złoży oświadczenia o wysokości wydatków
poniesionych z tytułu ustanowienia jednego obrońcy. Taka sytuacja nie zaistniała
jednak w niniejszej sprawie.
Jednocześnie z treści art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o
adwokaturze (Dz. U. z 2024 r. poz. 1564, z późn. zm.) wynika ograniczenie,
że opłata za czynności adwokackie stanowiąca podstawę do zasądzenia kosztów
zastępstwa procesowego i kosztów adwokackich, nie może przekraczać
sześciokrotności stawki minimalnej.
Jak wynika z § 11 ust. 2 pkt 6 powołanego rozporządzenia, stawka
minimalna za obronę przed Sądem Najwyższym wynosi 1 200 zł., przy czym
stosownie do regulacji zawartej w § 17 pkt 1 tego rozporządzenia, stawka ta ulega
podwyższeniu o 20% za każdy następny dzień rozprawy. Rację ma więc skarżący,
który podnosi, że stawka minimalna przyjęta przez Sąd I instancji za podstawę
obliczenia opłaty za czynności adwokackie została ustalona nieprawidłowo. Skoro
rozprawa przed Sądem dyscyplinarnym I instancji była prowadzona łącznie na 10
terminach, to stawka minimalna za zastępstwo procesowe w postępowaniu
pierwszoinstancyjnym wynosi 3 360 zł (1 200 zł + (9x240 zł)). Z kolei
w postępowaniu odwoławczym odbyła się jedna rozprawa, a więc stawka
minimalna za sprawowanie zastępstwa procesowego wynosi 1 200 zł.
Z powyższego wynika, że opłata za czynności adwokackie w toku
postępowania przed Sądem I instancji nie może nie może przekraczać
sześciokrotności kwoty 3 360, a więc kwoty 20 160 zł. Z kolei opłata za czynności
adwokackie w toku postępowania odwoławczego nie może przekraczać
II ZO 65/25
5
sześciokrotności kwoty 1 200 zł, a więc kwoty 7 200 zł. Łącza zatem kwota opłat za
czynności adwokackie w niniejszej sprawie nie może być wyższa niż 27 360 zł.
Nie ma przy tym racji skarżący, który wywodzi, że do powyższych kwot
należy doliczyć podatek VAT. W obowiązującym porządku prawnym nie ma
bowiem podstawy prawnej uzasadniającej takie twierdzenie. Wymaga przy tym
odnotowania, że opłatę przysługującą adwokatowi podwyższa się o kwotę podatku
VAT jedynie w przypadku zasądzania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, w oparciu o przepis § 4 ust.
3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie
ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2026 r.
poz. 87), a rozporządzenie to nie ma w sprawie zastosowania.
W związku z tym, że obrońca we wniosku o zasądzenie kosztów zastępstwa
procesowego sprawowanego w toku całego postępowania dyscyplinarnego
wykazał poniesienie przez obwinioną z powyższego tytułu wydatków na kwotę
10 300 zł, a kwota ta mieści się w granicach sześciokrotności stawki minimalnej
ustalonej zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22
października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r.
poz. 1964), należało zmienić zaskarżone postanowienie zasądzając na rzecz
obwinionej pełną kwotę tych wydatków.
W tej sytuacji Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.
[J.J.]
[r.g.]
