II ZO 47/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 czerwca 2025 r.
SSN Marek Dobrowolski
w sprawie dotyczącej sędziego Sądu Apelacyjnego w […]. w stanie spoczynku X.Y.
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej na posiedzeniu w dniu 25
czerwca 2025 roku, wniosku obwinionego w przedmiocie wyłączenia SSN Marii
Szczepaniec od udziału w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II ZIZ 32/24
na podstawie art. 42 § 1 k.p.k. i art. 41 § 1 k.p.k. a contrario w zw. z art. 128 u.s.p.
postanowił:
wniosek o wyłączenie Marii Szczepaniec od udziału w sprawie
prowadzonej pod sygn. akt II ZIZ 32/24 pozostawić bez rozpoznania
jako niedopuszczalny.
Pismem z dnia 19 maja 2025 r. (data wpływu do Sądu Najwyższego) sędzia
Sądu Apelacyjnego w […]. w stanie spoczynku X.Y. wniósł o wyłączenie Marii
Szczepaniec od udziału w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II ZIZ 32/24.
W uzasadnieniu formułowanego postulatu wnioskujący argumentował, iż
wskazana we wniosku sędzia został wadliwie powołana na stanowisko sędziego
Sądu Najwyższego, tj. na skutek udziału w procedurze przed Krajową Radą
Sądownictwa w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.
o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
II ZO 47/25
2
Wniosek w przedmiocie wyłączenia Marii Szczepaniec od udziału w sprawie
prowadzonej pod sygn. akt II ZIZ 32/24 należało pozostawić bez rozpoznania.
Argumentacja przytoczona we wniosku, wskazująca na wadliwość procedury
nominacyjnej sędzi objętej wnioskiem o wyłączenie, w zupełności pomija
obowiązujący w Rzeczypospolitej Polskiej stan prawny.
Na wstępie, przypomnienia wymaga, że zgodnie z treścią art. 190 ust.
1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie
obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że orzeczenia te wiążą sądy, Sąd
Najwyższy, a także strony, które nie mogą wywodzić skutków prawnych
z przepisów, których konstytucyjność została zakwestionowana. Orzecznictwo
Trybunału Konstytucyjnego wskazuje natomiast, że niekonstytucyjnym, a zatem
niedopuszczalnym jest rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego, który obejmuje
zarzuty odnoszące się do okoliczności jego powołania (m.in. wyrok Trybunału
Konstytucyjnego z 10 marca 2022 r., sygn. akt K 7/21).
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł,
iż: art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
(Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę mogącą
wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie
uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania tego
sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust. 1 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji;
art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r.
poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks
postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego
z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie
którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla
swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją
jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia
urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest
niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17
II ZO 47/25
3
Konstytucji; art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia
2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę
rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania
urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego,
i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym
statusem skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest
niezgodny z art. 2 w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2
Konstytucji. Wprawdzie wskazany wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak
pozwala stwierdzić, że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również
na problem stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu zbieżną podstawę oceny
dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek.
Powołać również w tym miejscu należy wyrok Trybunału Konstytucyjnego
z 2 czerwca 2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że art. 49 § 1 ustawy
z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz.
1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie
sędziego z powodu podniesienia okoliczności wadliwości powołania sędziego przez
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest
niezgodny z art. 179 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Co do kwestii związanych z podstawą prawną złożonego wniosku
o wyłączenie należy również wskazać, że zgodnie z wyrokiem Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19 (który wszedł w życie
z dniem 12 marca 2020 r.), przepis art. 41 § 1 k.p.k. utracił moc w zakresie,
w jakim dopuszczał rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu
wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą sędziowie wybrani
na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie
Sądownictwa. Już choćby z tego powodu rozważenie okoliczności przytoczonych
we wniosku w kontekście powołanego przepisu jest niedopuszczalne.
Nadto wskazać należy na pkt. I uchwały Sądu Najwyższego z dnia
10 października 2024 r., sygn. akt III CZP 44/23, której nadano moc zasady
prawnej, w którym to wskazano, iż żądanie sędziego lub wniosek o wyłączenie
sędziego od rozpoznania sprawy oparte wyłącznie na okolicznościach
II ZO 47/25
4
towarzyszących powołaniu tego sędziego nie wywołuje skutków prawnych,
a w takiej sytuacji stosuje się per analogiam art. 531 § 2 i 3 k.p.c.
Skoro więc wniosek o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec od udziału
w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II ZIZ 32/24 został oparty wyłącznie na
okoliczności jej powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego
z rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym
z zastosowaniem art. 9a u.k.r.s., to należało uznać, że wniosek ten – jako
pozbawiony podstaw formalnoprawych – jest niedopuszczalny z mocy ustawy, co
też wykluczało możliwość jego rozpoznania.
Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż autor wniosku nie
przedstawił jakiejkolwiek argumentacji, które mogłyby podawać w wątpliwość
bezstronność SSN Marii Szczepaniec, a tym samym nie spełnia wymogów
wskazywanych przez ustawodawcę w art. 41 k.p.k.
Zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. (który to przepis znajduje zastosowanie
w niniejszej sprawie mocą 128 u.s.p.) sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje
okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego
bezstronności w danej sprawie. Treść powołanego przepisu, dla stwierdzenia
podstawy wyłączenia sędziego, wymaga istnienia określonej kategorii okoliczności,
która, jeżeli zestawić ją z przedmiotem rozstrzygnięcia w określonej sprawie,
prowadzi do wniosku o uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego,
mającego ją rozstrzygnąć. Oznacza to, że pomiędzy podnoszonymi
okolicznościami, które powinny mieć charakter rzeczywisty i obiektywny,
a rozstrzygnięciem konkretnej sprawy musi zachodzić związek funkcjonalny,
pozwalający na możliwości wyprowadzenia z nich wniosku o istnieniu uzasadnionej
wątpliwości co do braku bezstronności w rozstrzygnięciu tej sprawy, a więc
o potencjalnie możliwym rozstrzygnięciu na korzyść jednej ze stron, bez
uzasadnionych podstaw. Uzasadniona wątpliwość co do bezstronności,
w rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi zatem zawsze in concreto, a nie in
abstracto. Nie może zatem stanowić jedynie subiektywnego przekonania określonej
osoby, lecz winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się zewnętrznej
weryfikacji (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2012 r., III KK
214/11, OSNKW 2012/4/4). Wymóg bezstronności sędziego należy rozumieć
II ZO 47/25
5
zarówno w aspekcie „braku przejawów subiektywnej stronniczości sędziego lub
jego osobistych uprzedzeń”, jak i „konieczności obiektywnej bezstronności sądu,
który winien dawać wystarczające gwarancje, by wykluczyć wszelkie uprawnione
wątpliwości w tej mierze” (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 17 stycznia
2018 r., sygn. akt III KK 244/17, LEX nr 2433068). Jednocześnie w orzecznictwie
akcentowana jest konieczność zróżnicowania obiektywnej bezstronności sędziego
i jego bezstronności w odbiorze zewnętrznym, przy czym „co do odbioru
zewnętrznego z reguły odwołać się można do oceny sytuacji dokonanej przez
hipotetycznego, przeciętnie wykształconego, poprawnie logicznie myślącego
członka społeczeństwa, który nie jest osobiście zainteresowany wynikiem procesu”,
eliminując „wszystkie te sytuacje, w których wątpliwości wobec bezstronności
byłyby pochopne lub nieprawdziwe i łatwo można byłoby tego dowieść” (zob. wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2009 r., sygn. akt III KK 257/08, LEX nr
532400).
Zdaniem Sądu Najwyższego takich kryteriów żądanie autora wniosku
natomiast nie spełnia. Wnioskujący nie przedstawił nie tyle skonkretyzowanych, co
jakichkolwiek okoliczności, mogących wzbudzić u przeciętnego i rozsądnie
rozumującego obserwatora procesu uzasadnioną wątpliwość co do istnienia
w sprawie o sygnaturze akt II ZIZ 32/24 kierunkowego nastawienia sędzi - czy to do
uczestników, czy też do przedmiotu postępowania, która zestawiona z przedmiotem
rozstrzygnięcia w uprzednio powołanej sprawie prowadziłaby do wniosku
o uzasadnionej wątpliwości co do jej bezstronności.
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w części
dyspozytywnej postanowienia.
[M. T.]
[a.ł]
II ZO 47/25
6
