II ZO 3/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 lutego 2026 r.
SSN Zbigniew Korzeniowski
w sprawie dotyczącej prokuratora Prokuratury Rejonowej w L. X.Y., po rozpoznaniu
w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej 17 lutego 2026 r., na posiedzeniu bez udziału
stron, wniosku obrońcy – prokuratora P. B. o wyłączenie SSN Tomasza
Demendeckiego oraz SSN Marii Szczepaniec od udziału w rozpoznaniu sprawy o
sygn. akt II ZOW 17/25,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.
postanowił:
nie uwzględnić wniosku o wyłączenie SSN Marii Szczepaniec oraz
SSN Tomasza Demendeckiego od udziału w rozpoznaniu sprawy
o sygn. akt II ZOW 17/25
UZASADNIENIE
Pismem z 12 stycznia 2026 r., prokurator P. B. - obrońca prokuratora
Prokuratury Rejonowej w L. X.Y., wniósł na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. o wyłączenie
SSN Tomasza Demendeckiego oraz SSN Marii Szczepaniec od udziału w
rozpoznaniu sprawy o sygn. akt II ZOW 17/25, wobec ujawnionego faktu wadliwego
powołania ich na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego.
W uzasadnieniu wskazał, że okoliczność wadliwego powołania na stanowiska
sędziowskie wynika ze skierowania wniosku do Prezydenta RP przez wadliwie
obsadzoną KRS. Podkreślił, że zarzut ten jest wynikiem przekonania
o braku odpowiednich gwarancji obiektywizmu, które winny być zastosowane, aby
toczące się postępowanie spełniało konstytucyjne i konwencyjne standardy prawa
II ZO 3/26
2
do bezstronnego sądu powołanego ustawą. Z uwagi na niezwykle obszerną dyskusję
prawniczą dotyczącą tej kwestii, jak również to, że była ona przedmiotem licznych
rozstrzygnięć sądowych, w tym Sądu Najwyższego, przytaczanie dalszych
argumentów wnioskodawca uznał za zbędne.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o wyłączenie SSN Tomasza Demendeckiego oraz SSN Marii
Szczepaniec nie jest zasadny.
Wątpliwości co do bezstronności SSN Tomasza Demendeckiego oraz SSN
Marii Szczepaniec, wyznaczonych do składu orzekającego w sprawie o sygn. akt
II ZOW 17/25, w przedmiocie rozpoznania odwołania w sprawie dyscyplinarnej
prokuratora Prokuratury Rejonowej w L. X.Y., wnioskodawca upatrywał
w okoliczności powołania SSN Tomasza Demendeckiego oraz SSN Marii
Szczepaniec na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego na wniosek KRS
ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. o zmianie
ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018
r., poz. 3).
Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko
Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Oznacza to, że wyłączenie
sędziego od rozpoznania sprawy nie może być dowolne.
W tym miejscu należy przypomnieć, że ustawa stanowi, iż „Niedopuszczalne
jest ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności
z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia
do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości” – art. 29 § 3 ustawy
z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. Natomiast art. 29 § 4 cytowanej ustawy
stanowi, że: „okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie
mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z
udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności”.
Wnioskodawca nie przywołał innej argumentacji, pozwalającej na jej ocenę
przez Sąd w kontekście przepisu art. 41 § 1 k.p.k., który stanowi, że: „sędzia ulega
II ZO 3/26
3
wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać
uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie”.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 stycznia 2022 r., sygn. P 10/19, orzekł:
1. Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania
cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim za przesłankę
mogącą wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej
sprawie uznaje jakąkolwiek okoliczność odnoszącą się do procedury powoływania
tego sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej
Rady Sądownictwa do pełnienia urzędu, jest niezgodny z: a) art. 45 ust.
1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, b) art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17
Konstytucji.
2. Art. 31 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U.
z 2021 r. poz. 1904) w związku z art. 49 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks
postępowania cywilnego w zakresie, w jakim za przesłankę wyłączenia sędziego
z orzekania uznaje okoliczność, że obwieszczenie Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, na podstawie
którego rozpoczyna się proces nominacyjny sędziów, stanowi akt wymagający dla
swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów (kontrasygnaty), a konsekwencją
jego braku jest wątpliwość co do bezstronności sędziego powołanego do pełnienia
urzędu w procedurze nominacyjnej rozpoczętej takim obwieszczeniem, jest
niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 144 ust. 2 oraz art. 144 ust. 3 pkt 17
Konstytucji.
3. Art. 1 w związku z art. 82 § 1 i art. 86, art. 87, art. 88 ustawy z 8 grudnia
2017 r. o Sądzie Najwyższym w zakresie, w jakim stanowi normatywną podstawę
rozstrzygania przez Sąd Najwyższy o statusie osoby powołanej do sprawowania
urzędu na stanowisku sędziego, w tym sędziego Sądu Najwyższego,
i wynikających z tego uprawnieniach takiego sędziego oraz związanej z tym statusem
skuteczności czynności sądu dokonanej z udziałem tej osoby, jest niezgodny z art. 2
w związku z art. 10, art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji.
II ZO 3/26
4
Wprawdzie wyrok Trybunału dotyczy art. 49 k.p.c., jednak pozwala stwierdzić,
że przedstawiona w nim wykładnia prawa rozciąga się również na problem
stosowania art. 41 § 1 k.p.k. ze względu na zbieżną podstawę oceny
dopuszczalności wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy na wniosek (iudex
suspectus).
Wskazać również należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 czerwca
2020 r., sygn. akt P 13/19, w którym orzeczono, że:
Art. 49 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania
cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim dopuszcza
rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu podniesienia okoliczności
wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na
wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej.
Wcześniej, 4 marca 2020 r., sygn. akt P 22/19, Trybunał Konstytucyjny
orzekł: art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks
postępowania karnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 30), stosowany odpowiednio na
podstawie art. 741 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U.
z 2020 r. poz. 75) w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku
o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której
wchodzą sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r.
o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 84, 609, 730 i 914 oraz
z 2020 r. poz. 190), jest niezgodny z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt
17 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Oznacza to, że ustrój i postępowanie przed sądami należą do ustawodawcy –
art. 176 ust. 2 Konstytucji RP. W tym zakresie decyduje zatem ustawa i polskie prawo
(zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2021 r., P 7/20, z 7 października
2021 r., K 3/21, z 24 listopada 2021 r., K 6/21, z 10 marca 2022 r., K 7/21, z 11
grudnia 2023 r., Kp 1/23).
II ZO 3/26
5
W sprawie nie ma też zastosowania art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. Ustrój i właściwość
sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy (art. 176 ust. 2 Konstytucji
RP). Powołane w we wniosku orzeczenia Sądów nie są źródłem prawa
powszechnego i dlatego nie zastępują ustawy, w tym szczególnej regulacji
dotyczącej wyłączenia sędziego z mocy prawa (art. 8, art. 87 Konstytucji RP, art. 40
k.p.k.).
Sąd Najwyższy w składzie połączonych Izb, 3 grudnia 2025 r., podjął uchwałę:
1. Żaden sąd lub inny organ władzy publicznej nie jest uprawniony do uznania
orzeczenia Sądu Najwyższego za niebyłe i pominięcia jego skutków, nawet jeśli
miałoby to nastąpić z odwołaniem się do prawa Unii Europejskiej.
2. Rzeczpospolita Polska nie przekazała organom Unii Europejskiej lub jakiejkolwiek
innej organizacji międzynarodowej kompetencji do stanowienia norm regulujących
organizację i funkcjonowanie krajowego wymiaru sprawiedliwości, ani do określania
zakresu, w którym mogą być one stosowane. Kompetencje te przysługują wyłącznie
konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej i nie podlegają przekazaniu na
podstawie art. 90 ust. 1 Konstytucji RP, w konsekwencji nie znajduje w tym zakresie
zastosowania art. 91 ust. 2 i 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP (sygn. I NZP 7/25).
Z tych motywów orzeczono jak w sentencji.
[M. T.]
[a.ł]
