II ZO 17/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 7 kwietnia 2025 r.
SSN Barbara Skoczkowska
w sprawie X. Y. sędziego Sądu Najwyższego w stanie spoczynku
po rozpoznaniu w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej,
na posiedzeniu w dniu 7 kwietnia 2025 r., bez udziału stron,
wniosku SSN Marka Motuka o wyłączenie go od udziału w rozpoznaniu
sprawy o sygn. akt II ZIZ 8/25, dotyczącej zażaleń prokuratorów Oddziałowej
Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w B. na uchwałę
Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2024 r. sygn. akt I ZI 28/22 o odmowie
udzielenia zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y.
postanowił:
uwzględnić wniosek i na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw.
z art. 42 § 1 k.p.k. oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji
o Ochronie Praw Człowieka wyłączyć sędziego Sądu
Najwyższego Marka Motuka od udziału w rozpoznaniu
sprawy o sygn. akt II ZIZ 8/25.
UZASADNIENIE
Pismem, które wpłynęło do Izby Odpowiedzialności Zawodowej Sądu
Najwyższego w dniu 13 marca 2025 r., SSN Marek Motuk złożył wniosek
o wyłączenie go od rozpoznania sprawy o sygn. akt II ZIZ 8/25 dot. zażaleń
prokuratorów Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
w B. na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2024 r. sygn. akt I ZI 28/22
o odmowie udzielenia zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej X. Y.
II ZO 17/25
2
wobec istnienia okoliczności tego rodzaju, które mogą wywołać uzasadnione
wątpliwości co do jego bezstronności. We wskazanym wniosku sędzia podniósł, że
w trakcie odbywania służby wojskowej w Wojskowym Sądzie Garnizonowym w […].,
jako protokolant wielokrotnie protokołował rozprawy w sprawach rozpoznawanych
przez sędziego X. Y., pozostając z nim w stosunku podległości służbowej, a po
zakończeniu służby wojskowej został powołany na stanowisko sędziego tego sądu,
w którym równocześnie orzekał z wskazany sędzią, z którym to z kolei był w
bliskich stosunkach o charakterze nie tylko służbowym, ale i prywatnym.
Okoliczność powyższa w odbiorze zewnętrznym może wywołać uzasadnione
wątpliwość, co do jego bezstronności w rozpoznawaniu sprawy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniosek zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje
okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego
bezstronności w danej sprawie. O potrzebie zastosowania instytucji wyłączenia
sędziego decyduje między innymi ocena, czy dla postronnego obserwatora
zachodzą w realiach sprawy takie okoliczności, które w odbiorze społecznym mogą
budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego. W powyższym kontekście na
uwadze należy mieć ugruntowane stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie
z którym złożenie przez sędziego żądania wyłączenia od udziału w sprawie,
wskazujące na istnienie okoliczności mogących wpłynąć na jego bezstronność
wymaganą przez prawo i uzasadniających obawę co do możliwości obiektywnego
orzekania w konkretnej sprawie, obliguje nie tylko do wnikliwego rozważenia
przedstawionych przesłanek tej inicjatywy, ale w wypadku potwierdzenia ich
rzeczywistego występowania, powinno - co do zasady - prowadzić do
uwzględnienia wniosku sędziego o wyłączenie od udziału w rozpoznawaniu sprawy,
zwłaszcza gdy w odbiorze zewnętrznym może powstać wątpliwość co do istnienia
kierunkowego nastawienia sędziego do stron procesowych lub uczestników
postępowania.
II ZO 17/25
3
W niniejszej sprawie niewątpliwie mamy do czynienia z taką sytuacją.
Okoliczności, które w oświadczeniu podniósł SSN Marek Motuk, mogłyby stanowić
poważną, obiektywnie istniejącą wątpliwość, co do bezstronności wymienionego
sędziego. Tworzy ją bowiem sam fakt utrzymywania wieloletniej współpracy oraz
kontaktów prywatnych sędziego Marka Motuka z sędzią X. Y., będącym
jednocześnie stroną w postępowaniu. Wystąpienie wskazanej okoliczności może
wywołać u postronnego obserwatora przeświadczenie, że SSN Marek Motuk
mógłby okazać się stronniczy. Wykracza to więc ponad subiektywną ocenę
wnioskującego.
Ponadto o potrzebie wyłączenia SSN Marka Motuka przemawiają przede
wszystkim okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego Sadu
Najwyższego w wyniku rekomendacji wydanej przez Krajową Radę Sądownictwa
w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy
o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Wadliwość tej
procedury omówiona została nie tylko w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej,
Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia
2020 r., BSA I-4110-1/20 i w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, ale wnika również z normatywnej treści art. 41 § 1
k.p.k., art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. EKPC i art. 47 Karty Praw
Podstawowych. Okoliczność ta prowadzi nadto nie tylko do naruszenia art. 45 ust.
1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 EKPC w postaci prawa strony postępowania do
rozpoznania sprawy przez bezstronny i niezależny sąd ustanowiony ustawą, ale do
obrazy art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k. (por. uchwałę składu 7 Sędziów Sądu Najwyższego
z dnia 2 czerwca 2022, I KZP 2/22).
Z tych powodów, kierując się koniecznością zapewnienia stronie prawa do
bezstronnego i niezależnego sądu ustanowionego ustawą należało wyłączyć od
rozpoznania sprawy o sygn. II ZIZ 8/25 sędziego SN Marka Motuka.
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak na wstępie.
[M. T.]
[a.ł]
II ZO 17/25
4
