II UZ 22/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 marca 2026 r.
SSN Jarosław Sobutka
w sprawie z odwołania E.K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Częstochowie
o odsetki od zasiłku chorobowego,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 25 marca 2026 r.,
zażalenia odwołującej się na postanowienie Sądu Okręgowego w Częstochowie
z dnia 11 kwietnia 2025 r., sygn. akt IV Ua 17/24,
I. oddala zażalenie,
II. zasądza od E.K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Częstochowie kwotę 240,00 (dwieście
czterdzieści) złotych, wraz z ustawowymi odsetkami za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu orzeczenia
do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu zażaleniowym.
DS
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 11 kwietnia 2025 r. (sygn. akt IV Ua 17/24) Sąd Okręgowy
w Częstochowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił skargę
kasacyjną.
II UZ 22/26
2
W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, że niniejsza sprawa, zgodnie z pkt
7 zarządzenia wstępnego, zakwalifikowana została do rozpoznania w
postępowaniu uproszczonym. W powyższym trybie prowadzona była zarówno
przed Sądem I instancji, jak i przed Sądem II instancji, a zatem nie przysługuje w
niej skarga kasacyjna. Zauważalna przy tym jest kolizja między przepisem artykułu
3982 § 1 k.p.c. statuującym niedopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawach z
zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, gdzie wartość przedmiotu
zaskarżenia jest niższa niż 10.000 zł a przepisem art. 5051 § 1 k.p.c.
dopuszczającym postępowanie uproszczone w sprawach, w których wartość
przedmiotu sporu nie przekracza 20.000 zł. Co prawda w niniejszej sprawie wartość
przedmiotu zaskarżenia określona została na 15.000 zł, ale z uwagi na jej
rozpoznanie w postępowaniu uproszczonym skargę kasacyjną należało uznać za
niedopuszczalną. Pierwszeństwo należy bowiem przyznać przepisowi
wykluczającemu dopuszczalność skargi kasacyjnej w postępowaniu uproszczonym,
nawet jeśli wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawach z zakresu prawa pracy i
ubezpieczeń społecznych przekracza 10.000 zł.
Zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w Częstochowie wywiodła
odwołująca, zaskarżając judykat w całości, zarzucając naruszenie przepisów
postępowania, to jest: art. 3982 § 2 pkt 3 k.p.c. w związku z art. 5051 pkt 1 k.p.c.,
przez przyjęcie, że istniały podstawy do odrzucenia skargi kasacyjnej z uwagi na to,
że postępowanie sądowe toczyło się w ramach postępowania uproszczonego,
podczas gdy z uwagi na wartość przedmiotu sporu winno być prowadzone w
postępowaniu zwykłym, tak jak toczyło się przed Sądem II instancji w trybie
zwykłym, dlatego w tym stanie rzeczy nie było podstaw do odrzucenia skargi
kasacyjnej.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego
postanowienia w całości oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącej
kosztów postępowania zażaleniowego, tym kosztów zastępstwa procesowego
według norm przepisanych.
W odpowiedzi na zażalenie organ rentowy wniósł o oddalenie zażalenia i
zasądzenie na rzecz organu rentowego kosztów postępowania w tym kosztów
II UZ 22/26
3
zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Rozpoznawane w niniejszym postępowaniu zażalenie nie jest uzasadnione.
Zdaniem strony skarżącej odrzucenie skargi kasacyjnej z uwagi na to, że
postępowanie sądowe toczyło się w ramach postępowania uproszczonego, było
nieprawidłowe - bowiem biorąc pod uwagę wartość przedmiotu sporu winno ono
być prowadzone w postępowaniu zwykłym, tak jak toczyło się przed Sądem II
instancji. Stanowisko to jest jednak błędne.
Z analizy akt przedmiotowego postępowania wynika, że sprawa
rozpoznawana była w postępowaniu uproszczonym. Świadczy o tym kilka
okoliczności. Wstępna kwalifikacja sprawy należy do przewodniczącego wydziału
(art. 201 § 1 k.p.c.), który decyduje, czy sprawa powinna być rozpoznana w
procesie, czy w postępowaniu nieprocesowym, w przypadku zaś skierowania
sprawy na drogę procesu przewodniczący bada, czy sprawa nadaje się do
rozpoznania według przepisów o postępowaniach odrębnych, w tym przepisów
regulujących postępowanie uproszczone. Zarządzeniem z 13 listopada 2023 r.
Przewodnicząca VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Rejonowego
w Częstochowie, skierowała sprawę do rozpoznania w tym właśnie trybie (k. 1) –
sprawa otrzymała sygnaturę U–upr. Możliwość pominięcia przepisów o
postępowaniu uproszczonym jest obecnie warunkowana wyłącznie tym, że
pominięcie ich przyczyni się do sprawniejszego rozwiązania sporu. Podstawą do
pominięcia przepisów o postępowaniu uproszczonym może być nadal konieczność
zasięgnięcia opinii biegłego, a konkretnie w sprawach, w których przewidywany
koszt opinii miałby przekroczyć wartość przedmiotu sporu (art. 5057 § 2 k.p.c.).
Niezależnie od etapu postępowania sąd może także wydać niezaskarżalne
postanowienie o rozpoznaniu sprawy w dalszym ciągu z pominięciem przepisów o
postępowaniu uproszczonym, co może zrobić na wniosek lub z urzędu – taka
sytuacja nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie. Nadto Sąd I instancji,
II UZ 22/26
4
postanowieniem z 19 grudnia 2023 r., pominął wniosek o przeprowadzenie
dowodu z opinii biegłego sądowego (k. 26). Sąd odwoławczy także nie miał żadnej
wątpliwości, co do trybu rozpoznawania sprawy – wynika to chociażby z treści
zarządzeń po wydaniu wyroku 29 października 2024 r. (k. 97, 119).
Zauważyć należy, że (co do zasady) w sprawach z zakresu ubezpieczeń
społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu
zaskarżenia - w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o
objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego (art. 3982 § 1 zdanie drugie
k.p.c.). Regulacja ta bez wątpienia określa wyjątek od zasady, w myśl której skarga
kasacyjna jako limitowany (i nadzwyczajny) środek zaskarżenia nie przysługuje w
sprawach o prawa majątkowe (a takimi są przecież także sprawy o emeryturę i
rentę oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego - por. pośród wielu
postanowienie Sądu Najwyższego z 27 września 2023 r., I UZ 5/23, LEX nr
3610344), w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż określona
w art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Kolejne przykłady spraw, w których skarga
kasacyjna - ze względu na ich przedmiot - jest niedopuszczalna, zostały określone
w art. 3982 § 2-4 k.p.c. Wśród tych spraw art. 3982 § 2 pkt 3 k.p.c. wymienia zaś
sprawy rozpoznane w postępowaniu uproszczonym. Regulacja ta nie jest natomiast
nowa, gdyż przewidywał ją już art. 3921 § 2 pkt 3 k.p.c. obowiązujący w czasie, gdy
środkiem zaskarżenia orzeczeń wydanych przez sąd drugiej instancji była kasacja,
a nie jak obecnie - skarga kasacyjna. Nie może więc budzić wątpliwości, że jeśli
sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, to skarga kasacyjna w
takiej sprawie jest niedopuszczalna.
Należy też podkreślić, że postępowanie uproszczone jest postępowaniem
odrębnym w ramach procesu. Zastosowane przez ustawodawcę uproszczenia,
zmierzające do zwiększenia szybkości postępowania w sprawach drobnych i
prostych, polegają z jednej strony na usprawnieniu i optymalizacji postępowania
dowodowego oraz odwoławczego przez przyspieszenie i odformalizowanie
czynności sądu, z drugiej natomiast na zwiększeniu rygorów formalnych w
stosunku do stron, zdyscyplinowaniu ich przy podejmowaniu czynności
procesowych oraz na ujednoliceniu formy tych czynności (por. uzasadnienie
II UZ 22/26
5
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2001 r., III CZP 19/01, OSNC 2001 Nr
12, poz. 170; Monitor Prawniczy 2002 nr 1, z glosą A. Zielińskiego).
W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się też, że o tym,
czy sprawa jest rozpoznawana (została rozpoznana) w postępowaniu
uproszczonym, nie decyduje wyłącznie spełnienie (obiektywne) przesłanek z art.
5051 k.p.c., lecz znaczenie mają czynności stron, przewodniczącego lub sądu
pierwszej instancji. Nie można bowiem uznać, aby samo spełnienie przesłanek
z art. 5051 k.p.c. przesądzało o tym, że sprawa została rozpoznana w
postępowaniu uproszczonym. Decydujące znaczenie ma to, czy sąd pierwszej
instancji rzeczywiście rozpoznał sprawę w tym postępowaniu. Może być bowiem
tak, że sąd pierwszej instancji rozpozna sprawę, w której były spełnione przesłanki
z art. 5051 k.p.c., w postępowaniu „zwykłym” i odwrotnie, rozpozna w postępowaniu
uproszczonym sprawę, która nie kwalifikowała się do rozpoznania w tym
postępowaniu odrębnym. O tym, że ustawodawca przypisuje znaczenie
rzeczywistemu rozpoznaniu sprawy w postępowaniu uproszczonym, a nie tylko
spełnieniu przesłanek do jej rozpoznania w tym postępowaniu, świadczy właśnie
art. 3982 § 2 pkt 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, skarga kasacyjna nie
przysługuje bowiem w sprawach „rozpoznanych” w postępowaniu
uproszczonym. Chodzi w nim jednak o sprawy, które zostały prawidłowo
zakwalifikowane do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym. Jeśli bowiem
sprawa sprzecznie z art. 5051 k.p.c. została rozpoznana w ramach postępowania
uproszczonego, gdyż nie spełniała przesłanek określonych w tym przepisie, to sąd
drugiej instancji powinien odstąpić od rozpoznania sprawy w tym postępowaniu.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że sprawa kwalifikowała się do
rozpoznania w postępowaniu uproszczonym (wartość przedmiotu sporu to 15.000
zł) i w takim też trybie została rzeczywiście rozpoznania. Przepis art. 3982 § 2 pkt
3 k.p.c. należy więc rozumieć w ten sposób, że skarga kasacyjna jest
niedopuszczalna w sprawach rozpoznanych w postępowaniu uproszczonym
zgodnie z przepisami regulującymi to postępowanie (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 30 sierpnia 2018 r., I PZ 30/18, OSNP 2019 nr 3, poz. 33; z 20
listopada 2018 r., III PZ 11/18, LEX nr 2579565 oraz z 14 grudnia 2022 r., II PZ
8/22, LEX nr 3456237). Jak wyjaśnił zaś Sąd Najwyższy w powołanym
II UZ 22/26
6
postanowieniu z 30 sierpnia 2018 r. (I PZ 30/18), istotne znaczenie ma zarządzenie
przewodniczącego o skierowaniu sprawy do rozpoznania w określonym
postępowaniu odrębnym. Zarządzenie to stabilizuje sytuację procesową, wskazuje
stronom i sądowi, w jakim postępowaniu (według jakich reguł) będzie się toczyło
postępowanie, nie ma więc wyłącznie charakteru „organizacyjno-
administracyjnego”, lecz jest czynnością procesową o istotnym znaczeniu (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2024 r., II UZ 74/23, Legalis nr
3097390).
Uwzględniając powołane wyżej poglądy judykatury, Sąd Najwyższy
stwierdza więc, że w przypadku, w którym sprawa prawidłowo została rozpoznana
w postępowaniu uproszczonym, tak jak to miało miejsce w tym przypadku, skarga
kasacyjna nie jest dopuszczalna z mocy art. 3982 § 2 pkt 3 k.p.c.
Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na podstawie art.
39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł zatem jak w
sentencji postanowienia, a o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.
98 § 1 i § 11 k.p.c.
DS.
[a.ł]
