II USK 98/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 marca 2025 r.
SSN Bohdan Bieniek
w sprawie z odwołania N. sp. z o.o. z siedzibą w W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w Warszawie
z udziałem M. K.
o podleganie ubezpieczeniom i podstawę wymiaru składek,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 25 marca 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 12 września 2023 r., sygn. akt III AUa 2635/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 września 2023 r. zmienił
wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2022 r. i oddalił odwołanie
N. Sp. z o.o. z siedzibą w W. od decyzji organu rentowego z dnia z 9 grudnia
2020 r., mocą której stwierdzono, że M. K. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom
społecznym od 1 do 30 października 2018 r. jako zleceniobiorca z tytułu umowy o
świadczenie usług zawartej z płatnikiem składek (poprzednio A. Sp. z o.o. sp. k. w
W.).
II USK 98/24
2
W sprawie ustalono, że jednym z przejawów działalności płatnika jest klub
taneczny i nocny, ul. […] w W. W tym lokalu przygotowywano imprezy tematyczne i
do każdej z nich był poszukiwany odpowiedni DJ. Poszukiwań tych i doboru DJ-a
dokonywał booker. Prowadzący oprawę muzyczną sami dobierali repertuar,
ewentualnie wokalistów i instrumenty do imprezy. Weryfikacja przez płatnika
polegała na tym, że na miejscu w klubie był obecny booker. Widział on czy goście
dobrze się bawią. Jeśli miał sugestie podchodził do DJ-a i zgłaszał mu sugestie.
Jeśli płatnik był nie zadowolony z pracy DJ-a, to nie zapraszał go następnym razem
do współpracy.
Dobór repertuaru należał do DJ-a. Jego zadaniem było „porwanie
publiczności”, aby tańczyli. Dla płatnika stanowiło to podstawę do oceny pracy Dj-a.
Oczekiwano dobrego miksu utworów muzycznych, które za każdym razem były
inne. Część infrastruktury klubowej płatnik udostępniał DJ (np. głośniki), a część
sprzętu przynosili sami (na przykład samplery, miksery, wzmacniacze, czy winyle).
W ocenie Sądu Apelacyjnego, nie było wątpliwości, że między odwołującym
się i zainteresowanym doszło do zawarcia umowy o świadczenie usług, do których
zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia i te stosunki
prawne uzasadniały objęcie zainteresowanego ubezpieczeniami społecznymi w
myśl art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 2 ustawy z dni 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej ustawa systemowa).
Przede wszystkim czynności powierzone ubezpieczonemu wymagały jedynie
starannego działania i nie prowadziły do uzyskania konkretnego i sprawdzalnego
rezultatu. Aktywność ubezpieczonego była natomiast charakterystyczna dla umów
o świadczenie usług.
Sąd Apelacyjny zauważył, że ochroną prawnoautorską nie są objęte
artystyczne wykonania utworów. Artystyczne wykonanie bazuje na już ustalonym
utworze, co w pewnym stopniu nadaje mu charakter odtwórczy. Mimo iż
artystyczne wykonanie charakteryzuje się pewnym stopniem twórczości
(odznaczającej się artyzmem), to jednak odnosi się do wykonania już istniejącego
dzieła, a więc brak jest wymogu indywidualności czy oryginalności,
charakterystycznych dla utworu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia
2017 r., III UK 53/16).
II USK 98/24
3
Niezależnie od tego, czy rzeczywiście rezultat pracy DJ-a można uznać za
utwór, należy zauważyć, że analiza ustawy o prawie autorskim nie pozostawia
wątpliwości, że skupia ona uwagę na ochronie utworów wytworzonych przez
człowieka, podczas gdy ustawie systemowej przypisano odmienną rolę. Dotyczy
ona relacji zachodzącej między organem rentowym, płatnikiem i ubezpieczonym.
Pozwala to przyjąć, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 2 czerwca
2017 r., III UK 147/16 (LEX nr 2296861), że wskazane regulacje nie pozostają
względem siebie w koniunkcji ani alternatywie. Nie można a priori zakładać, że
szeroko rozumiani twórcy i artyści pozostają poza system ubezpieczenia
społecznego, a ich działalność nie rodzi obowiązku ubezpieczenia. Jeżeli dochodzi
do stworzenia dzieła w ramach stosunku pracy, to kompilacja przepisów ustawy
systemowej i prawa autorskiego jednoznacznie stanowi o podleganiu przez
pracownika (twórcę) ubezpieczeniu społecznemu. Nie ulega też wątpliwości, że
ustawa systemowa obejmuje też twórców i artystów.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną
pełnomocnik odwołującej się Spółki. We wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania
wskazał na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, bowiem Sąd Apelacyjny
pominął w swoich rozważaniach istniejący dorobek nauki prawa oraz orzecznictwa
w zakresie, w jakim orzecznictwo odnosi się do szczególnej sytuacji dotyczącej
umów o dzieło, których przedmiotem jest szeroko pojęta działalność
artystyczna/twórcza. Nadto w ocenie kasatora w znaczeniu potocznym w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne dla całej branży muzycznej tym niemniej w
ocenie skarżącego istnieje szereg orzeczeń oraz cały dorobek doktryny prawa,
który uzasadnia przyjęcie stanowiska umożliwiającego uznanie, że DJ jest twórcą w
myśl m. in. przepisów praw autorskiego a przejawy jego aktywności zawodowej
mogą stanowić dzieło w myśl przepisów Kodeksu cywilnego. Działalność DJ na
całym świecie stanowi bardzo popularną formę aktywności twórczej. Osoby te
uczestniczą w konkursach, które są rejestrowane i udostępniane za pośrednictwem
różnego rodzaju portali, osoby te wydają własne płyty oraz publikują swoją
twórczość na portalach streamingowych.
Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie i oddalenie apelacji organu rentowego
II USK 98/24
4
oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego oraz kasacyjnego;
ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy
Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach
postępowania kasacyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o jej oddalenie
oraz zasądzenie od skarżącego na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi
kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz
szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają
uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną,
wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie.
Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa
materialnego lub procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej.
Jednocześnie, zgodnie z art. 3893 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie
mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Wynikający z
tego przepisu zakaz oparcia skargi kasacyjnej na tego rodzaju zarzutach oraz
związanie Sądu Najwyższego ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę
zaskarżonego orzeczenia oznacza niedopuszczalność powoływania się przez
skarżącego na wadliwość wyroku sądu drugiej instancji polegającą na ustaleniu
faktów lub niewłaściwie przeprowadzonej ocenie dowodów również we wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Problem objęcia ubezpieczeniem społecznym w związku z wątpliwościami
dotyczącymi rodzaju zawartego kontraktu (umowy zlecenie czy umowy o dzieło) nie
jest nowy i od dłuższego czasu stanowi przedmiot wypowiedzi Sądu Najwyższego,
II USK 98/24
5
chociaż ramy poszczególnych umów prawa cywilnego nie ulegały od wielu lat
zmianom. Na jego tle istnieje bogate orzecznictwo, które dookreśliło przesłanki
pozwalające prawidłowo zakwalifikować określone zobowiązanie (zob. spośród
wielu wyroki: z dnia 28 marca 2000 r., II UKN 386/99, OSNAPiUS 2001 nr 16,
poz. 522; z dnia 3 listopada 2000 r., IV CKN 152/00, LEX nr 45451; z dnia 9 lipca
2008 r., I PK 315/07, OSNP 2009 nr 23-24, poz. 310; z dnia 18 września 2013 r.,
II UK 39/13, LEX nr 1378531; z dnia 25 października 2016 r., I UK 446/15, OSNP
2018 nr 2, poz. 18; z dnia 1 lutego 2017 r., I UK 81/16, LEX nr 2242159; z dnia
21 maja 2019 r., I UK 75/18, LEX nr 2665301; z dnia 12 grudnia 2019 r., I UK
303/18, LEX nr 2751794; z dnia 4 marca 2020 r., I UK 389/18, LEX nr 2797354;
z dnia 11 marca 2020 r., III UK 51/19, LEX nr 3181373; z dnia 2 września 2020 r.,
I UK 170/19, LEX nr 3062762 i I UK 96/19, LEX nr 3071517; z dnia 19 listopada
2024 r., II USKP 33/23, LEX nr 3786890).
O ile skarżący dostrzega standardy orzecznicze (w tym także odwołuje się
do stanowiska doktryny), o tyle jego argumentacja (zawarta w uzasadnieniu
wniosku o przyjęcie do rozpoznania) pozostaje blankietowa, to znaczy autor skargi
odwołuje się do tej problematyki zawężając ją do działalności artystycznej
(twórczej), lecz na poparcie swego stanowiska nie przytacza konkretnych
przykładów. Dane zaniechanie nie pozostaje kompatybilne z właściwościami
postępowania kasacyjnego, bo w jego toku Sąd Najwyższy nie zastępuje
profesjonalisty i nie poszukuje w jego zastępstwie argumentów mających prowadzić
do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Nie chodzi oczywiście o wskazanie
konkretnego przepisu, lecz sam skutek, że orzeczenie jest po prostu nie
sprawiedliwe. Tej okoliczności nie domniemywa się, a powagi sprawie nie
przysparza odwołanie się do definicji opublikowanej w Wikipedii jako źródle oceny
kontrolowanego judykatu.
Pojęcie i zakres pracy DJ nie pozostaje sporny. Nie oznacza to zaś
automatycznie, że każdych warunkach, niezależnie od treści umowy, jej stopnia
dookreślenia i sposobu wykonania, mamy do czynienia z umową o dzieło. By tak
się stało, to wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie może
ograniczać się do przytoczenia ogólnych założeń, jak ten kontrakt widzi odwołujący
się. W orzecznictwie nie brakuje przykładów, w których działalność artystyczna nie
II USK 98/24
6
wyklucza zakwalifikowania kontraktu w reżimie umowy zlecenia (takie przykłady
podał Sąd Apelacyjny). Innymi słowy, nawet utwór w rozumieniu prawa autorskiego
nie przesądza dzieła. Prawo autorskie jest też samodzielną regulacją, z której
wcale nie wynika, że o autorskim charakterze umowy przesądza tylko wykonanie jej
w ramach umowy o dzieło. Utwór w rozumieniu prawa autorskiego może być
dziełem w rozumieniu art. 627 k.c., jeżeli powstał w ramach umowy o dzieło. Nie
jest to reguła zamknięta, gdyż utwór może powstać również w wykonywaniu
stosunku pracy lub umowy o świadczenie usług (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z 22 marca 2018 r., II UK 262/17, LEX nr 2499800).
Jeżeli zamiarem skarżącego było również odwołanie się do innej podstawy
przedsądu, to posłużenie się zwrotem „ istotne zagadnienie prawne w rozumieniu
potocznym” nie wydobywa na światło dzienne elementów związanych z przesłanką
z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przede wszystkim takie zagadnienie nie zostało
wyodrębnione. Z samej li tylko wypowiedzi, że jest to ważna sprawa „dla całej
branży muzycznej” nie można wysnuć wniosku o istotnym problemie prawnym, bo
nie jest tak, by do każdej czynności (każdego przedmiotu objętego kwestionowaną
umową) niezbędna była wypowiedź Sądu Najwyższego, w tym także wówczas gdy
określone zjawisko zamyka się w wielu kontestowanych kontraktach. To nie ilość
spraw tworzy problem prawny, lecz jakość wykreowanego problemu prawnego
(a nie faktycznego). Kończąc trzeba zauważyć, że identyczny spór zakończył się
wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2025 r., II USKP 113/24 (niepubl.),
mocą którego skarga kasacyjna odwołującej się Spółki została oddalona, co
pozwala przyjąć, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie jest oczywiście
uzasadniona.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 3989 § 2 k.p.c.
[SOP]
[r.g.]
II USK 98/24
7
