II USK 51/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Bohdan Bieniek
Dnia 21 maja 2025 r.
w sprawie z odwołania N. spółki akcyjnej z siedzibą w S. oraz P.K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Gdańsku
o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 21 maja 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 19 listopada 2024 r., sygn. akt III AUa 1237/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od skarżącego na rzecz odwołującej się Spółki
kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Gdańsku, wyrokiem z dnia 19 listopada 2024 r., oddalił
apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia
31 lipca 2023 r., zmieniającego decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
Oddział w Gdańsku z dnia 29 grudnia 2022 r. i stwierdzającego, że P.K. jako
pracownik u płatnika N. S.A. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom:
emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1 sierpnia 2022 r. do
31 października 2022 r.
II USK 51/25
2
W sprawie ustalono, że ubezpieczony, będąc pracownikiem u innego
pracodawcy, w dniu 26 maja 2022 r., zawarł z N. S.A umowę o pracę na okres
próbny (3 miesiące), z dniem rozpoczęcia pracy ustalonym na 1 sierpnia 2022 r.
W dniu 22 lipca 2022 r., ubezpieczony podczas trwającego urlopu
wypoczynkowego uległ wypadkowi. Doszło u niego do złamania kostki bocznej.
Następnie w ranie rozwinęła się infekcja bakteryjna (gronkowiec), która wymagała
interwencji chirurgicznej. Wstępnie rekonwalescencja ubezpieczonego miała
potrwać 6 tygodni, jednakże okazało się, że sama hospitalizacja ubezpieczonego
zakończyła się w listopadzie 2022 r.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, z zebranego materiału dowodowego wynika,
że ubezpieczony w dniu 1 sierpnia 2022 r., czyli umówionym umową o pracę
terminie, chciał się stawić do pracy, a płatnik składek chciał, by od tego dnia
ubezpieczony rozpoczął świadczenie pracy na jego rzecz. Brak podjęcia pracy
przez ubezpieczonego we wskazanym terminie, zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie
mógł stanowić o pozorności czy nieważności zawartej umowy. Za nieważnością
zawartej przez odwołujących się umowy o pracę nie mógł przemawiać również fakt,
że zawarto ją na okres próbny. To od woli stron zależy czy pierwsza umowa o
pracę będzie zawarta na okres próbny, na czas określony. czy od razu na czas
nieokreślony.
Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, zaskarżając wyrok Sądu
Apelacyjnego w całości. We wniosku wskazał na występowanie w sprawie
istotnego zagadnienia prawnego oraz istniejącą potrzebę wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości. Wątpliwości skarżącego budzi kwestia
momentu objęcia ubezpieczeniami społecznymi pracownika, który stał się niezdolny
do pracy przed dniem rozpoczęcia pracy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczony wniósł o nieprzyjęcie jej do
rozpoznania oraz o zasądzenie od organu rentowego na jego rzecz kosztów
postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego przed Sądem Najwyższym
według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
II USK 51/25
3
Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do merytorycznego rozpoznania.
Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem
nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu
Najwyższego i dla rozwikłania, którego dotychczasowe orzecznictwo jest
niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale
także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną
argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu
prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu
rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez
Sąd drugiej instancji. Tego skarżący nie uczynił. Z kolei powołanie się w skardze
kasacyjnej na potrzebę wykładni przepisów prawnych wymaga wykazania przez
autora skargi, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, ze
wskazaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają, nie doczekał się wykładni,
bądź że jego niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów,
które należy przytoczyć – czemu skarżący również nie sprostał.
Ponadto kumulatywne wskazanie na podstawy wymienione w art. 3989 § 1
pkt 1 i 2 k.p.c. jest możliwe, o ile dotykać będą innych obszarów prawa
materialnego lub procesowego. Chodzi o to, że jeśli mamy do czynienia z istotnym
zagadnieniem prawnym, to ten sam nowy problem nie może stanowić przedmiotu
rozbieżnej wykładni w orzecznictwie bądź wypowiedziach doktryny.
Na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych podleganie ubezpieczeniom
społecznym ma charakter bezwzględny. Zasada autonomii woli i swobody umów tu
nie obowiązuje. Zgodnie z art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o
systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 350)
pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym,
chorobowemu i wypadkowemu od dnia nawiązania stosunku pracy, to obowiązek
ubezpieczeń co do zasady następuje w terminie określonym w umowie jako dzień
rozpoczęcia pracy. Biorąc pod uwagę regulację zawartą w art. 26 i 29 § 1 pkt 5 k.p.,
należy przyjąć, że objęcie pracownika ubezpieczeniami społecznymi następuje w
terminie określonym w umowie o pracę jako dzień rozpoczęcia pracy.
II USK 51/25
4
Przepis art. 22 § 1 k.p. kładzie nacisk na zamiar pracownika i gotowość jej
wykonywania w momencie zawierania umowy o pracę. Skutecznemu i ważnemu
zawarciu takiej umowy nie stoi zatem na przeszkodzie późniejsza, spowodowana
obiektywnymi przeszkodami (np. chorobą powodującą niezdolność do pracy)
niemożność faktycznego podjęcia pracy w terminie określonym w umowie o pracę.
Zgodnie z treścią art. 26 k.p. stosunek pracy nawiązuje się w terminie określonym
w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy. Organ rentowy stoi na stanowisku, że
nawiązanie stosunku pracy uzależnione jest od faktycznego podjęcia i świadczenia
pracy przez pracownika. Powyższy pogląd nie znajduje uzasadnienia w aktualnie
obowiązujących przepisach prawa, w szczególności zaś w przepisach k.p.
Omawiany przepis nie uzależnia skuteczności nawiązania stosunku pracy od
faktycznego rozpoczęcia jej wykonywania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia
29 października 2007 r., II PK 56/07, LEX nr 467416).
Ustalenia faktyczne, wbrew odmiennemu stanowisku skarżącego, nie dają
podstaw do przyjęcia, że sporna umowa miała charakter pozornej czynności
prawnej. Przede wszystkim należy bowiem stanowczo podkreślić, że ewentualne
wystąpienie wad oświadczeń woli powodujących ich nieważność powinno być
oceniane przy uwzględnieniu okoliczności faktycznych towarzyszących złożeniu
owych oświadczeń, a zatem zaistniałych w czasie, w którym były one składane.
To wtedy strony czynności prawnej muszą mieć świadomość tego, że czynność ta
nie będzie faktycznie realizowana - w okolicznościach faktycznych sprawy już w
dniu 26 maja 2022 r. Co więcej, Sąd Najwyższy jest zdania, że nie może być mowy
o pozorności umowy o pracę również wtedy, gdy pracownik zawiera umowę o
pracę, będąc już czasowo niezdolnym do pracy, ale zakładając, że podejmie pracę
niezwłocznie po ustąpieniu tej niezdolności (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia z
dnia 4 marca 2020 r., I UK 387/18, LEX nr 2797359). Niezdolność do pracy
występująca w dacie zawarcia umowy o pracę nie niweczy bowiem zamiaru
podjęcia pracy, choćby w późniejszym terminie.
Wobec wyjaśnienia w judykaturze podnoszonych przez skarżącego
wątpliwości na tle interpretacji powołanych przepisów prawa materialnego oraz
zgodności zaskarżonego wyroku z tą linią orzeczniczą, Sąd Najwyższy na
podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania.
II USK 51/25
5
O kosztach orzeczono w myśl art. 98 § 1 i art. 39821 k.p.c.
AGM
[SOP]
