II USK 30/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 grudnia 2025 r.
SSN Jarosław Sobutka
w sprawie z odwołania K.G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Gdańsku
o podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym oraz dobrowolnemu
ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności
gospodarczej,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 17
grudnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Gdańsku
z dnia 16 września 2024 r., sygn. akt III AUa 687/24,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
DS
UZASADNIENIE
Decyzją z 16 grudnia 2022 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
Gdańsku Inspektorat w Gdyni stwierdził, że K.G., jako osoba prowadząca
pozarolniczą działalność gospodarczą, nie mająca ustalonego prawa do renty z
tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawą wymiaru składek na
ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż 60% kwoty
przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, nie podlega obowiązkowo
II USK 30/25
2
ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnemu
ubezpieczeniu chorobowemu od 22 czerwca 2022 r.
Sąd Okręgowy w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,
wyrokiem z 30 kwietnia 2024 r. (sygn. akt VII U 333/23), wydanym w sprawie K.G.,
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Gdańsku, o ustalenie
podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu
ubezpieczeniu chorobowemu, jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność
gospodarczą, zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iż ubezpieczona
K.G., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, podlega od 22
czerwca 2022 r. obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu,
rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.
Po rozpoznaniu apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Gdańsku III
Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 16 września 2024 r. (sygn.
akt III AUa 687/24), oddalił apelację.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, do Sądu
Najwyższego wywiódł organ rentowy, zaskarżając judykat w całości, zarzucając
rozstrzygnięciu:
1. rażące naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało
istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c.
oraz art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c., polegające na przejęciu przez Sąd II
instancji za własne ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego w Gdańsku, bez
jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty
apelacji obejmowały przede wszystkim sprzeczność ustaleń Sądu I instancji
ze zgromadzonym materiałem dowodowym, co skutkowało tym, że zarzuty
apelacyjne w ten sposób nie zostały rozpoznane;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 8
ust. 6 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w związku art. 3
ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, poprzez ich błędną
wykładnię przejawiająca się w uznaniu, że w okresie od 22 czerwca 2022 r.
do nadal ubezpieczona podlega obowiązkowo ubezpieczeniom:
II USK 30/25
3
emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu, z tytułu
prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, w sytuacji gdy
działalność ubezpieczonej nie wypełnia ustawowych przesłanek definicji
działalności gospodarczej w rozumieniu art. 3 ustawy Prawo
przedsiębiorców, które muszą zostać spełnione kumulatywnie, tj. nie była
prowadzona w sposób zorganizowany i ciągły, a przede wszystkim nie była
nakierowana na osiągnięcie zysku, a zatem brak spełnienia przesłanki
zarobkowego charakteru;
3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 20 ust. 1 i 3 ustawy o
systemie ubezpieczeń społecznych, przez jego niezastosowanie i brak
odniesienia się przez Sąd II instancji do wysokości zadeklarowanej przez
ubezpieczoną od samego początku, a w szczególności od września 2022 r.
podstawy wymiaru składek, mimo tego że przychód z działalności
ubezpieczonej nie starczał nawet na ich pokrycie, a co powinno rzutować na
ocenę, czy aktywność podejmowaną przez ubezpieczoną od czerwca 2022 r.
można zakwalifikować w rozumieniu art. 3 ustawy Prawo Przedsiębiorców,
jako prowadzenie działalności gospodarczej zgodnie z definicją zawartą w
ww. przepisie, w sytuacji, gdy zadeklarowana przez płatnika podstawa
wymiaru w kwocie mieszczącej się w granicach przewidzianych przez
ustawę (zatem teoretycznie dopuszczalnej) winna podlegać weryfikacji i być
adekwatna do uzyskiwanego faktycznie przychodu z działalności, a
dodatkowo pod kątem także oceny braku skorzystania przez ubezpieczoną z
możliwości opłacania niższej, preferencyjnej składki na ubezpieczenia
społeczne w myśl art. 18a ustawy systemowej, które to działanie wydawało
by się logiczne, zgodne z zasadami doświadczenia życiowego i naturalne w
celu zmniejszenia wielkości kosztów inicjowanej działalności w zakresie
obciążeń publicznoprawnych.
Biorąc pod uwagę stawiane zarzuty, organ rentowy wniósł o:
1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi,
pozostawiając obowiązek rozstrzygnięcia temu Sądowi, co do kosztów za
obie instancje;
II USK 30/25
4
2. ewentualnie, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego
w Gdańsku oraz wydanie rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy, poprzez
uwzględnienie apelacji organu rentowego i zmianę w całości wyroku z 30
kwietnia 2024 r. (sygn. akt VII U 333/23), Sądu Okręgowego w Gdańsku i
oddalenie odwołania w całości od zaskarżonej decyzji organu rentowego
oraz o zasądzenie od ubezpieczonej zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego według norm przepisanych za I i II instancję;
3. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania;
4. rozpoznanie sprawy pod nieobecność pełnomocnika pozwanego organu;
5. zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów
procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu
kasacyjnym, według norm przepisanych.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, organ rentowy
wskazał, że w jego ocenie, w przedmiotowej sprawie można mówić o oczywistej
zasadności niniejszej skargi kasacyjnej. Wydanie zaskarżonego wyroku przez Sąd
Apelacyjny nastąpiło z rażącym naruszeniem wskazanych na wstępie przepisów
prawa materialnego oraz procesowego. Jest to uchybienie o charakterze
elementarnym, polegające na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisów
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną ich wykładnią, przyjmowaną w
orzecznictwie Sądu Najwyższego, na kanwie analogicznych stanów faktycznych, tj.
oceny tego, czy zaistniało prowadzenie działalności gospodarczej w rozumieniu
odpowiednich przepisów w sytuacji, w której okoliczności jej podjęcia oraz
przebiegu, opieranego na tej działalności (jako tytule do podlegania), ubezpieczenia
społecznego wskazują, że nie spełnia ona ustawowych przesłanek określonych w
art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców, które muszą zostać spełnione kumulatywnie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wywiedziona w przedmiotowym postępowaniu nie
kwalifikuje się do przyjęcia.
II USK 30/25
5
Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na
etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie z
art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność
postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,
ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek
zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w
konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i
procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być
zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem
wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej
sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w
warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga
kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd
Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a
jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w
zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.
Strona skarżąca w wywiedzionej przez siebie skardze kasacyjnej wskazała,
że jest ona oczywiście uzasadniona – przywołała więc przesłankę zawartą w art.
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika,
że odwołanie się do tej właśnie przesłanki przedsądu wymaga nie tylko powołania
się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również
wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca
musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość” zasadności skargi
oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w
sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego
przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna
II USK 30/25
6
jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym
wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub
procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26
kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX
nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto, przez
oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone
orzeczenie sądu drugiej instancji, w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy
prawa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12,
LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak nie wykazała.
Sąd Apelacyjny uznał, że całość podjętych ustaleń faktycznych Sądu I
instancji, przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku, zasługuje na
akceptację. Ustalenia te, jako prawidłowe i nie wymagające zmiany, ani
uzupełnienia - Sąd Apelacyjny przyjął za własne. Mając na względzie wynik
postępowania dowodowego i ustalony w sprawie stan faktyczny Sąd Apelacyjny
uznał, że ubezpieczona od 22 czerwca 2022 r. podlegała ubezpieczeniom
społecznym, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, z tytułu
prowadzenia działalności gospodarczej. Ubezpieczona w sposób przemyślany i
konsekwentny zaplanowała prowadzenie działalności gospodarczej, korzystając z
fachowej pomocy i wsparcia finansowego z Powiatowego Urzędu Pracy. Chciała
pozyskać klientów, co przełożyłoby się na wyższy przychów, gdyż reklamowała
swoje usługi. Przygotowała się do prowadzenia działalności zakupując sprzęt i
materiały niezbędne do udzielania korepetycji. Faktycznie świadczyła te usługi,
miała swoich uczniów, z którymi spotykała się systematycznie. Dochód osiągany
przez nią miał tendencję rosnącą. W ocenie Sądu Apelacyjnego odwołująca
wykazała, że w rzeczywistości prowadziła działalność gospodarczą w sposób stały i
zorganizowany.
Należy więc zwrócić uwagę, że strona skarżąca przede wszystkim podważa
ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd II instancji. Tymczasem z ugruntowanego
orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika jednoznacznie, że zarzut naruszenia art.
233 § 1 k.p.c., w aktualnym stanie prawnym, nie może stanowić skutecznej
II USK 30/25
7
podstawy kasacyjnej. Kwestionowanie ustaleń stanu faktycznego, dokonanych
przez sądy powszechne, jest bowiem niedopuszczalne na etapie postępowania
kasacyjnego. Wynika to wprost z art. 39813 § 2 w zw. z art. 3983 § 3 k.p.c.,
ograniczających kognicję Sądu Najwyższego w tym zakresie. Przepis art. 3983 § 3
k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których
naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów,
nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną,
nie ulega jednak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 § 1 k.p.c., bowiem właśnie
ten przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów. Zarzuty
naruszenia art. 233 § 1 i 2 k.p.c. nie mogą być więc w ogóle podstawą skargi
kasacyjnej. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. nie uprawnia również do kwestionowania
kompletności ustaleń faktycznych, niezbędnych dla prawidłowej subsumcji
przepisów prawa materialnego (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 5
grudnia 2024 r., III USK 368/23; Legalis nr 3168652; z 17 lipca 2025 r., I CSK
2569/24; Legalis nr 3245232 czy z 6 lutego 2025 r., I CSK 3876/24; Legalis nr
3204823).
Przypomnieć należy także, że jedynie wówczas, gdy brak jest logiki w
wysnuwaniu wniosków ze zgromadzonego materiału dowodowego, lub gdy
wnioskowanie sądu wykracza poza reguły logiki formalnej albo, wbrew zasadom
doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków
przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być
skutecznie podważona. Z ustanowionego w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązku
rozpoznania sprawy w granicach apelacji nie wynika konieczność osobnego
omówienia przez sąd w uzasadnieniu wyroku każdego argumentu apelacji. Za
wystraczające należy uznać odniesienie się do sformułowanych w apelacji
zarzutów i wniosków w sposób wskazujący na to, że zostały one przez sąd drugiej
instancji w całości rozważone przed wydaniem orzeczenia. W przypadku wyroku
oddalającego apelację, konieczne jest też wyraźne zaznaczenie, że sąd drugiej
instancji podziela ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji, dokonaną przez ten
sąd ocenę dowodów oraz ocenę materialnoprawną roszczenia. Artykuł 378 § 1
k.p.c. nie stanowi zaś podstawy do kwestionowania przez stronę skarżącą trafności
rozpatrzenia zarzutów i wniosków apelacji, nawet wówczas, gdyby przedstawione
II USK 30/25
8
przez sąd drugiej instancji poglądy jurydyczne były jawnie wadliwe. (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 12 lutego 2025 r., II PSK 76/24, Legalis nr
3201525).
Także przepis art. 382 k.p.c. może tylko wyjątkowo stanowić
usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, jeżeli skarżący wykaże, że sąd
drugiej instancji bezpodstawnie pominął część zebranego w sprawie materiału,
orzekając wyłącznie na podstawie materiału zgromadzonego przed sądem
pierwszej instancji albo oparł swe merytoryczne orzeczenie na własnym materiale,
z pominięciem wyników postępowania dowodowego przeprowadzonego przez sąd
pierwszej instancji, a uchybienie to, mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Należy
przy tym odróżnić sytuację, w której sąd drugiej instancji nie uzupełnia
postępowania dowodowego od sytuacji, gdy sąd przy ferowaniu wyroku pomija
materiał zgromadzony w sprawie. Regulacja z art. 382 k.p.c. ma charakter ogólnych
wytycznych, skierowanych do sądu orzekającego w danej sprawie, wobec czego ze
swej istoty nie może być w postępowaniu apelacyjnym naruszona (samodzielnie) w
sposób kwalifikowany, widoczny „na pierwszy rzut oka” (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 5 grudnia 2024 r., III USK 368/23, Legalis nr 3168652).
Biorąc powyższe pod uwagę nie ma podstaw do przyjęcia, że mamy do
czynienia z przesłanką przedsądu, o której mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Z tego
powodu Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.
DS
[a.ł]
