II USK 186/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 12 marca 2025 r.
SSN Renata Żywicka
w sprawie z odwołania M.Z.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Gdańsku
z udziałem L. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G.
o ubezpieczenie społeczne,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 12 marca 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt III AUa 810/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[I.T.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 16 marca 2022 r., VII U 1396/21 Sąd Okręgowy – Sąd
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku zmienia decyzję z dnia 10 marca
2021 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Gdańsku i ustalił, że M.Z.
podlegała ubezpieczeniom społecznym w okresie od 24 sierpnia 2020 r. do 31
października 2020 r. jako pracownik u płatnika składek L. spółka z ograniczoną
odpowiedzialnością w G.
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku
wyrokiem z dnia 12 marca 2024 r., III AUa 810/22 oddalił apelację organu
rentowego.
II USK 186/24
2
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił
naruszenie: 1. art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r.,
poz. 300 ze zm.), 2. art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 22 k.p. oraz art. 65 k.c. w zw. z art. 300 k.p.,
3. art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p., a także 4. naruszenie przepisów
postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez przekroczenie
granicy swobodnej oceny dowodów, nieustosunkowanie się do całości materiału
dowodowego oraz niewyjaśnienie poważnych wątpliwości prawnych, w
szczególności że wykreowany przez strony stosunek nosi cechy stosunku pracy,
czy był rzeczywiście wykonywany i czy w świetle zasad współżycia społecznego
korzystanie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie następuje z
pokrzywdzeniem innych uczestników systemu.
Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił oczywistą
zasadnością skargi kasacyjnej. W ocenie skarżącego w przedmiotowej sprawie
doszło do oczywistego, rażącego naruszenia przepisów prawa, nadto wadliwej
wykładni przepisów prawa materialnego z jego brzmieniem - w sytuacji, w której w
sposób oczywisty należało dojść do wniosku co do braku zaistnienia przesłanek do
stwierdzenia zawarcia i wykonywania w spornym okresie stosunku pracy w
rozumieniu art. 22 § 1 k.p. - podpisanie umowy o pracę było czynnością od
początku pozorną, w zakresie której podjęto szereg czynności technicznych
mających uwiarygodnić podpisaną umowę o pracę (sporządzenie dokumentów
prywatnych, zgłoszenie do ubezpieczenia, przygotowanie stanowiska pracy),
jednakże praca nie była w ogóle wykonywana, także z uwagi na brak racjonalnej,
obiektywnej potrzeby gospodarczej zatrudnienia (czego dowodzi bardzo krótki
okres zatrudnienia.
Skarżący podniósł, że płatnik składek i ubezpieczona nie byli zainteresowani
wykreowaniem konkretnego i weryfikowalnego dla obu tych podmiotów stosunku
pracy.
Powyższe okoliczności - uwzględniając art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 65
§ 1-2 k.c. w związku z art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 300 k.p., art. 2 k.p. w
związku z art. 22 § 1 k.p., nadto art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 w
II USK 186/24
3
związku z art. 11 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 1 w związku z art. 13 pkt 1 ustawy z
dnia 13 października 1998 r., o systemie ubezpieczeń społecznych - w ocenie
skarżącego czynią zaskarżony wyrok wadliwym i nie mogącym się ostać w obrocie
prawnym, a w konsekwencji uzasadniają wniosek o przyjęcie przedmiotowej skargi
kasacyjnej do rozpoznania jako oczywiście uzasadnionej.
Mając na uwadze powyższe organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego
wyroku i rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy co do istoty sprawy poprzez
uwzględnienie apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku od
wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku i oddalenie odwołania M.Z. od zaskarżonej
decyzji z dnia 10 marca 2021 r., jak również o zasądzenie od odwołującej się na
rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm
przepisanych, za obydwie instancje; uchylenie w całości zaskarżonego wyroku
Sądu Apelacyjnego w Gdańsku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
temu Sądowi oraz o rozpoznanie sprawy pod nieobecność pełnomocnika
pozwanego organu i zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz organu rentowego
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, według
norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie spełnia wymogów uzasadniających jej przyjęcie do
merytorycznego rozpoznania. Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia wnoszonym w konkretnej, indywidualnej sprawie zakończonej
wydaniem prawomocnego wyroku, wobec czego argumenty za potrzebą
rozpoznania tak rozumianego środka zaskarżenia przedstawione we wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania nie mogą być oderwane od podstawy faktycznej i
prawnej orzeczenia objętego skargą, jak również muszą być adekwatne do
podstaw kasacyjnych, na których skarga została skonstruowana. Takie
stwierdzenie jest wynikiem tego, że Sąd Najwyższy (poza uwzględnieniem z urzędu
nieważności postępowania apelacyjnego) rozpoznaje skargę kasacyjną wyłącznie
w granicach zaskarżenia oraz jej podstaw, będąc przy tym związanym ustaleniami
faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 1 i 2
II USK 186/24
4
k.p.c.). Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi nie mogą być zarzuty
dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (wyrok Sądu Najwyższego z 11
lutego 2011 r., II UK 272/10, OSNP 2012 nr 7-8, poz. 97). Oznacza to
jednoznaczne określenie funkcji Sądu Najwyższego, który jako sąd kasacyjny nie
jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna
(podobnie jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od
każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w
sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element
interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie
będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących
podstawę zaskarżonego orzeczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z 10
kwietnia 2008 r., III UK 6/08, LEX nr 469183). Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. wówczas, gdy w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest
oczywiście uzasadniona (pkt 4). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i
uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, nawiązując do
tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań
przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii
przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny,
czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi
art. 3989 § 1 k.p.c.
Strona skarżąca w uzasadnieniu przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazała na oczywistą zasadność skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).
Powołując się przywołaną przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania należy wywodu prawnego wyjaśniającego, w czym wyraża się owa
oczywistość i przedstawić argumenty na poparcie swych twierdzeń (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr
198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035; z dnia 9
stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK
II USK 186/24
5
283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z
dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050). O ile dla uwzględnienia skargi
wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do
rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia
przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości
widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez
potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy przepisów
prawa i doszukiwania się ich znaczenia (tak m.in. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z dnia 22
stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego 2008 r., II UK
317/07, LEX nr 453107; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364; z dnia
21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08,
LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu
prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to
spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut
naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi
wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia
Sądu Najwyższego: z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 Nr 13, poz.
230; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z dnia 11 kwietnia
2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr
494133).
Zaznaczyć przy tym należy, że Sąd Najwyższy Sąd jako sąd kasacyjny, nie
zajmuje się oceną materiału dowodowego, nie ma również kompetencji do
kontrolowania prawidłowości oceny dowodów dokonanej przez sąd drugiej instancji
według kryteriów opisanych w art. 233 § 1 k.p.c. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4
lipca 2013 r., II UK 403/12, LEX nr 1350309). Zgodnie bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c.
oraz art. 39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty
dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest
ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
II USK 186/24
6
Sądy pierwszej i drugiej instancji ustaliły, że ubezpieczona w analizowanym
okresie świadczyła pracą na rzecz płatnika w reżimie pracowniczym - podlegając
poleceniom osoby wyznaczonej przez pracodawcę.
Dokonana przez Sąd odwoławczy ocena okoliczności faktycznych i związana
z tym wykładnia (wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku) mieści się w
granicach uznania sędziowskiego. Podnoszone przez skarżącego w tym zakresie
argumenty stanowią zatem polemikę z oceną dowodów i wynikającymi z niej
ustaleniami faktycznymi.
Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy w oparciu o art. 3989 § 2 k.p.c.
orzekł jak w sentencji.
[I.T.]
[a.ł]
