II USK 141/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 11 grudnia 2025 r.
SSN Piotr Prusinowski
w sprawie z odwołania A.S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Gdańsku
z udziałem G.S.
o podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 11
grudnia 2025 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Gdańsku
z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt III AUa 901/24,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od organu rentowego na rzecz A.S. i G.S. po 240 zł
(dwieście czterdzieści) z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem
zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 11 maja 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
Gdańsku stwierdził, że A.S. jako pracownik u płatnika składek G.S. nie podlega
obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i
wypadkowemu od 1 grudnia 2022 r.
Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 18 czerwca 2024 r., oddalił
odwołania odwołującej się i płatnika składek. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem
II USK 141/25
2
z dnia 10 grudnia 2024 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i ustalił, że A.S.
podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia u G.S.
od dnia 1 grudnia 2022 r.
Sąd odwoławczy odmiennie od Sądu pierwszej instancji ustalił, że A.S.
rzeczywiście świadczyła na rzecz G.S. pracę w ramach stosunku pracy, co
wyklucza ustalenie pozorności umowy o pracę. Zdaniem Sądu odwoławczego Sąd
Okręgowy popadł w sprzeczność czyniąc ustalenia faktyczne, z których wynikało że
ubezpieczona świadczyła pracę na rzecz płatnika składek, a jednocześnie
wskazując, że oświadczenia woli składające się na umowę o pracę złożone zostały
dla pozoru.
Prawdą jest – argumentował Sąd drugiej instancji - że w dniu zawarcia
umowy o pracę strony wiedziały, że ubezpieczona jest w ciąży. Nie mniej jednak
nie stanowi to podstawy do twierdzeń, że zawarta umowa była pozorna. Materiał
dowodowy w żadnym stopniu nie wskazywał, aby strony, zawierając sporną umowę
o pracę, z góry zakładały, że nie będą ściśle realizowały swoich praw i obowiązków,
wypełniających treść stosunku pracy. A.S. nie miała podstaw, aby przewidzieć, że
po tak krótkim czasie otrzyma zwolnienie lekarskie. W ocenie Sądu odwoławczego
niewątpliwie celem umowy - jak każdej umowy o pracę - jest umożliwienie
skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenie społecznego, ale ponieważ strony
wykazały, że umowa o pracę była realizowana, to w tej sytuacji zarzut pozorności
umowy nie mógł się ostać. Wskazać należy, że samo podjęcie zatrudnienia przez
kobietę w ciąży niezależnie od tego, czy jest to ciąża początkowa, czy
zaawansowana nie może być oceniane w kategoriach czy to pozorności czy
obejścia prawa. Nie można czynić zarzutu ubezpieczonej z chęci zabezpieczenia
finansowego w przyszłości swojego jak i dziecka. W orzecznictwie jednolity jest
pogląd, że podjęcie zatrudnienia przez kobietę w ciąży, nawet gdyby głównym
motywem było uzyskanie przez nią świadczeń z ubezpieczeń społecznych nie jest
naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem, jeżeli umowa jest wykonywana, a
tak było w przedmiotowej sprawie.
Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, zarzucił naruszenie: art. 6 ust. 1
pkt 1, art. 11 i art.12 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2024, poz.497 – dalej jako ustawa systemowa)
II USK 141/25
3
w związku z art. 22 k.p.; art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 65 § 1-2 k.c. w związku z
art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 300 k.p.; art. 2 k.p. w związku z art. 22 § 1 k.p.; art.
6 ust. 1 punkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 w związku z art. 11 ust. 1 w związku z art.
12 ust. 1 w związku z art. 13 pkt 1 ustawy systemowej w związku z art. 22 § 1 k.p.
Zdaniem organu rentowego skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do
rozpoznania, gdyż jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4
k.p. „uwzględniając okoliczność dokonania przez Sąd Apelacyjny błędnej (zupełnie
odmiennej od dokonanej przez Sąd Okręgowy) wykładni przepisów prawa
materialnego, w oparciu o którą to błędną wykładnię zapadło wadliwe prawomocne
orzeczenie tego Sądu. W niniejszej sprawie wątpliwość budzi dokonana przez Sąd
Apelacyjny ocena prawna w świetle przeprowadzonego przed Sądem Okręgowym
szczegółowego postępowania dowodowego. Mając zatem na uwadze różnice w
ocenach dokonanych przez oba Sądy zasadne wydaje się wniesienie w niniejszej
sprawie skargi kasacyjnej”.
W dalszej części wywodu mającego uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania (po zaprezentowaniu poglądów prezentowanych w orzecznictwie
Sądu Najwyższego) skarżący stwierdził: „Pomimo bardzo szerokiego,
rozbudowanego stanowiska i wielorakiej argumentacji pozwanego organu, która
uznał Sąd Okręgowy za przekonującą , Sąd Apelacyjny pominął rozważania Sądu I
instancji uznając je w świetle regulacji art. 233 § 1 k.p.c. za nieprawidłowe. Finalnie
więc, pomimo powyższych okoliczności, Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, że
doszło do faktycznego wykonywania stosunku pracy (świadczenia pracy i jej
przyjmowania). Tym samym, w ocenie skarżącego, w przedmiotowej sprawie
doszło do oczywistego, rażącego naruszenia przepisów prawa, nadto wadliwej
wykładni przepisów prawa materialnego z jego brzmieniem - w sytuacji, w której w
sposób oczywisty należało dojść do wniosku co do braku zaistnienia przesłanek do
stwierdzenia zawarcia i wykonywania w spornym okresie stosunku pracy w
rozumieniu art. 22 § 1 k.p. - podpisanie umowy o pracę było czynnością od
początku pozorną, w zakresie której podjęto szereg czynności technicznych
mających uwiarygodnić podpisaną umowę o pracę (sporządzenie dokumentów
prywatnych, zgłoszenie do ubezpieczenia, przygotowanie stanowiska pracy),
jednakże praca nie była w ogóle wykonywana, także z uwagi na brak racjonalnej,
II USK 141/25
4
obiektywnej potrzeby gospodarczej zatrudnienia (czego dowodzi bardzo krótki
okres zatrudnienia)”. Zdaniem skarżącego uzasadnia to twierdzenie, że
sformułowane w skardze kasacyjnej zarzutu są uzasadnione w stopniu
kwalifikowanym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania z co najmniej
dwóch powodów. Po pierwsze, trzeba przypomnieć, że podstawą skargi kasacyjnej
nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3
k.p.c.), a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi
podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Organ rentowy
wskazując na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. w istocie kontestuje poczynione
przez Sąd odwoławczy ustalenia faktyczne. Strategia ta nie jest skuteczna. Jeśli
sąd drugiej instancji uznaje za prawdziwe określone zdarzenia, które determinują
sposób zastosowania przepisów prawa materialnego, to skarga kasacyjna -
zakładająca, że było odmiennie, a tym samym, że sytuacja prawna ubezpieczonego
powinna wyglądać odmiennie – nie jest „oczywiście uzasadniona”. W
rozpoznawanej sprawie, kwestią zasadniczą, którą podkreślił Sad Apelacyjny, było
ustalenia, że odwołująca się faktycznie wykonywała zakontraktowane pracownicze
obowiązki. Organ rentowy zakłada, że tak nie było. Różnica ta bezpośrednio
oddziałuje na zastosowanie wobec odwołującej się przepisów prawa materialnego.
Staje się to zrozumiałe, jeśli uwzględni się, że organ rentowy ma możliwość
podważenia pracowniczego tytułu ubezpieczenia tylko w przepadku wykazania
pozorności umowy o pracę. Wada ta nie występuje, jeśli strony faktycznie
realizowały umowę o pracę – pracownik świadczył pracę, a pracodawca za nią
płacił. W takich przypadkach nie jest oczywiście uzasadniony zarzut naruszenia art.
6 ust. 1 pkt 1, art. 11 i art.12 ustawy systemowej w związku z art. 22 k.p.; art. 83 § 1
k.c. w związku z art. 65 § 1-2 k.c. w związku z art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 300
k.p.; art. 2 k.p. w związku z art. 22 § 1 k.p.; art. 6 ust. 1 punkt 1 w związku z art. 8
ust. 1 w związku z art. 11 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 1 w związku z art. 13 pkt 1
ustawy systemowej w związku z art. 22 § 1 k.p.
II USK 141/25
5
Po drugie, przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. ma miejsce wtedy, gdy
zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy
prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo
procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym,
polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu
oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w
orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał,
względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym
stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV
CSK 263/15, LEX nr 1940571). Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec
bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań.
Zarzucane uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter i być
dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika (postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001 nr 3, poz. 52;
z dnia z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001 nr 10, poz. 156).
Zastosowanie tego wzorca w rozpoznawanej sprawie nie prowadzi do pewnych
konkluzji. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania organ rentowy w
istocie domaga się aby Sąd Najwyższy jeszcze raz, dogłębnie przeanalizował cały
materiał dowodowy i na podstawie tego złożonego procesu myślowego ocenił, czy
kwalifikacji prawna dokonana przez Sąd odwoławczy była prawidłowa. Wnosząc o
przeprowadzenie tego badania organ rentowy wskazuje tylko na okoliczności
korzystne dla siebie, pomija natomiast te, które przemawiają na korzyść
odwołującej się i płatnika składek. W tych okolicznościach trudno uznać, że
spojrzenie organu rentowego jest „oczywiście uzasadnione” i każdy prawnik
dokonujący tej oceny doszedłby do tożsamych wniosków. Rzecz w tym, że
postępowanie kasacyjne nie stanowi „trzeciej instancji”, Sąd Najwyższy ma
obowiązek przyjąć skargę kasacyjna do rozpoznania, tylko wtedy, gdy
rozstrzygnięcie sądu odwoławczego w sposób graniczący z pewnością jest
nieprawidłowe, co jest dostrzegalne „od ręki”, bez konieczności żmudnego
weryfikowania całego materiału dowodowego. W rozpoznawanej sprawie tak nie
jest.
II USK 141/25
6
Dlatego zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. i art. 98 § 1 § 11 k.p.c. oraz art. 99
k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
[A.P.]
[a.ł]
