II PSKP 66/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 marca 2025 r.
SSN Jarosław Sobutka (przewodniczący)
SSN Ewa Stryczyńska (sprawozdawca)
SSN Agnieszka Żywicka
w sprawie z powództwa J. N.
przeciwko W. w B.
o odprawę emerytalną,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 26 marca 2025 r.,
skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku
z dnia 22 grudnia 2022 r., sygn. akt V Pa 27/22,
oddala skargę kasacyjną.
Ewa Stryczyńska Jarosław Sobutka Agnieszka Żywicka
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Białymstoku wyrokiem z 11 czerwca 2022 r. zasądził od
pozwanego W. w B. na rzecz powoda J. N. kwotę 35.697,48 zł. wraz z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie od 1 kwietnia 2020 r. do dnia zapłaty tytułem odprawy
emerytalnej (pkt I.), zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 2.700 zł tytułem
II PSKP 66/23
2
zwrotu kosztów zastępstwa prawnego wraz z ustawowymi odsetkami od dnia
uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt II.) i nadał wyrokowi w zakresie
punktu I. rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 5.949,58 zł. (pkt III).
Sąd Rejonowy ustalił, że J. N. w okresie od 16 października 1982 r. do 30
września 1993 r., tj. przez 10 lat 11 miesięcy i 15 dni, pełnił służbę stałą w Komendzie
Wojewódzkiej Policji w B. a następnie od 1 października 1993 r. do 3 lipca 1998 r., tj.
przez 4 lata 9 miesięcy i 3 dni, pełnił służbę stałą w P. w B. Stosunek służbowy został
rozwiązany na podstawie art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży
Granicznej.
Decyzją z 5 października 1998 r. Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego
Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie przyznał powodowi
emeryturę policyjną od 1 sierpnia 1998 r. Powód jako emeryt podjął pracę od 2 marca
1999 r. do 31 sierpnia 1999 r. (przez 5 miesięcy i 30 dni) w Urzędzie Gminy w J.
Następnie od 1 stycznia 2000 r. do 31 października 2001 r. (przez 1 rok i 10 miesięcy)
świadczył pracę na rzecz J. w B. a od 1 listopada 2001 r. do 30 czerwca 2005 r.
(przez 3 lata i 8 miesięcy) był zatrudniony w przedsiębiorstwie N. spółce jawnej w B.
W okresie od 1 lipca 2005 r. do 29 lutego 2020 r. (tj. przez 14 lat i 8 miesięcy)
J. N. był zatrudniony w Wojewódzkim Inspektoracie Weterynarii w B. Był wówczas
członkiem korpusu służby cywilnej. Ponadto w okresie od 4 grudnia 2019 r. do 31
marca 2020 r. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w P. spółka jawna w Z.
Od 1 kwietnia 2020 r. powód został wyrejestrowany z ubezpieczeń społecznych z
tytułu zatrudnienia w ww. Przedsiębiorstwie, a po dwudniowej przerwie ponownie
podjął pracę w tym zakładzie i został ponownie zgłoszony do ubezpieczeń
społecznych.
W lutym 2020 r. powód prowadził negocjacje z niemieckimi Zakładami
Mięsnymi P., chcąc podjąć tam zatrudnienie od 1 kwietnia 2020 r. Ostatecznie
poinformowano go, że najwcześniej będzie to możliwe od 6 kwietnia 2020 r. W tej
sytuacji powód zaproponował pracodawcy – P. rozwiązanie umowy o pracę na mocy
porozumienia stron 23 marca 2020 r. Pracodawca zgodził się na propozycję powoda,
ale z dniem 31 marca 2020 r. Ze względu na pandemię koronawirusa niemieckie
przedsiębiorstwo wstrzymało zatrudnienia w kwietniu 2020 r. Powód otrzymał
propozycję zatrudnienia w zakładach przetwórstwa rybnego we Francji, jednak z
II PSKP 66/23
3
uwagi na nieznajomość języka, oferty tej nie przyjął. Były pracodawca P. zgodził się
na ponowne zatrudnienie powoda od 3 kwietnia 2020 r. W dniach 1-2 kwietnia 2020
r. powód nie był zatrudniony w żadnym podmiocie. 3 kwietnia 2020 r. powód
ponownie zawarł umowę o pracę z P. na czas określony od 3 kwietnia 2020 r. do 30
czerwca 2020 r., następnie 30 czerwca 2020 r. zawarł kolejną umowę terminową na
okres od 1 lipca 2020 r. do 30 września 2022 r.
Pismem z 30 marca 2020 r. powód wystąpił do Wojewódzkiego Inspektoratu
Weterynarii w B. z wnioskiem o wypłatę odprawy emerytalnej, wskazując, że nigdy
wcześniej odprawy emerytalnej nie otrzymał. Wojewódzki Inspektorat Weterynarii w
B. 25 maja 2020 r. odmówił powodowi wypłaty odprawy emerytalnej.
Przechodząc do rozważań prawnych Sąd Rejonowy podniósł, że powód był
zatrudniony w Wojewódzkim Inspektoracie Weterynarii na urzędniczym stanowisku,
zatem podstawą prawną jego roszczenia jest art. 94 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej,
który stanowi, że członkowi korpusu służby cywilnej, którego stosunek pracy ustał w
związku z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub emeryturę,
przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, a
jeżeli członek korpusu służby cywilnej przepracował co najmniej 20 lat w służbie
cywilnej, jednorazowa odprawa przysługuje w wysokości sześciomiesięcznego
wynagrodzenia. Staż pracy powoda znacznie przekraczał 20 lat, wobec tego nabył
on prawo do odprawy emerytalnej w wysokości sześciomiesięcznego
wynagrodzenia.
Zdaniem Sądu Rejonowego w sprawie nie miało znaczenia, w jaki sposób
doszło do rozwiązania umowy o pracę łączącej powoda z pozwanym, ale to, czy
powód uzyskał „status wyłącznie emeryta”. W dacie ustania stosunku pracy z
pozwanym (tj. 29 lutego 2020 r.) powód pozostawał nadal w zatrudnieniu u innego
pracodawcy, z którym rozwiązał stosunek pracy w terminie późniejszym (tj. 31 marca
2020 r.). Dopiero wtedy (począwszy od 1 kwietnia 2020 r.) powód uzyskał status
wyłącznie emeryta i zachował go przez dwa dni (do 3 kwietnia 2020 r.).
Sąd pierwszej instancji podniósł, że przesłanką prawa do odprawy emerytalnej
jest rozwiązanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę. Stosunek
pracy łączący powoda z pozwanym uległ rozwiązaniu z zachowaniem okresu
wypowiedzenia na podstawie art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy - 29 lutego 2020 r.
II PSKP 66/23
4
Po rozwiązaniu umowy o pracę na mocy porozumienia stron z drugim pracodawcą
31 marca 2020 r. - powód krótkotrwale posiadał status emeryta. Został więc
zachowany, zdaniem Sądu Rejonowego, związek czasowy między rozwiązaniem
obydwu stosunków pracy, a przejściem na emeryturę, rozumiany jako zmiana statusu
pracownika-emeryta na status wyłącznie emeryta. Po rozwiązaniu obydwu
dotychczasowych stosunków pracy tzn. łączących powoda z pozwanym
Wojewódzkim Inspektoratem Weterynarii w B. oraz z P. powód 1 i 2 kwietnia 2020 r.
był wyłącznie emerytem. Niewątpliwie zatem, w ocenie Sądu Rejonowego, powód
przeszedł na emeryturę po rozwiązaniu stosunku pracy z pozwanym, aczkolwiek stan
ten trwał krótko.
Zdaniem Sądu Rejonowego pomimo tego, że w dacie rozwiązania stosunku
pracy z pozwanym, powód pozostawał pracownikiem L. - to przysługuje mu od
Wojewódzkiego Inspektoratu Weterynarii w odprawa emerytalna na podstawie art.
94 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej. Na początku kwietnia 2020 r. powód uzyskał
status wyłącznie emeryta, a przy tym nigdy wcześniej odprawy emerytalnej nie
otrzymał. W konsekwencji należało uznać, że w przypadku powoda zostały spełnione
wszystkie przesłanki nabycia prawa do odprawy emerytalnej.
Na skutek apelacji powoda Sąd Okręgowy w Bałymstoku, wyrokiem z 22
grudnia 2022 r., zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo oraz orzekł o kosztach
postępowania obciążając powoda kosztami zastępstwa prawnego pozwanego.
Sąd drugiej instancji ustalił, że Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego
MSWiA decyzją z 5 października 1998 r. przyznał powodowi od 3 lipca 1998 r. prawo
do emerytury policyjnej. Jego wysługa wynosiła 16 lat i 8 m-cy. Z tego powodu
podstawa wymiaru świadczenia wyniosła tylko 44,33%. Długoletnie, późniejsze
zatrudnienie spowodowało, że podstawa ta wzrosła do 75%. Wg decyzji z 2 listopada
2021 r. powód miał przyznaną emeryturę w wysokości 7.278 zł. Z ustaleń sądu
pierwszej instancji wynikało, że powód wiosną 2020 r. miał trzy źródła utrzymania z
czego emerytura była świadczeniem najwyższym.
Sąd Okręgowy przypomniał, że na podstawie art. 94 ust. 1 ustawy o służbie
cywilnej członkowi korpusu służby cywilnej, którego stosunek pracy ustał w związku
z przejściem na emeryturę przysługuje jednorazowa odprawa. W tym przepisie został
użyty czasownik „ustać” w czasie przeszłym. Jego synonimami są czasowniki:
II PSKP 66/23
5
zakończyć się, urwać się, przeminąć. Wykładnia logiczna art. 94 ust. 1 wskazuje, że
ustanie stosunku pracy powinno nastąpić w związku z przejściem na emeryturę.
Zdaniem Sądu drugiej instancji w przypadku powoda takiego związku nie można
stwierdzić, gdyż pracodawca wypowiedział umowę ze skutkiem na 29 lutego 2020 r.,
a przyczyną złożenia takiego oświadczenia było naruszenie przez powoda
obowiązków pracowniczych.
Sąd Okręgowy podkreślił, że w przypadku pracownika służby cywilnej istotne
znaczenie ma na jaką emeryturę powinno nastąpić przejście. Zdaniem tego Sądu
porównanie treści art. 27 i 28 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów
państwowych z art. 94 i 98 ustawy o służbie cywilnej wskazuje, że obu kategoriom
pracowników przysługują podobne świadczenia - odprawa emerytalna i emerytura
na zasadach określonych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych. O ile ustawa o pracownikach urzędów państwowych
obowiązuje od 1982 r., to w ciągu 12 lat zostały uchwalone 4 ustawy o służbie
cywilnej (z 21 listopada 2008 r., z 24 września 2006 r., z 18 grudnia 1998 r. i z 5 lipca
1996 r.). W trzech ustawach obowiązujących po 1 stycznia 1999 r. wśród różnych
uprawnień członka korpusu służby cywilnej ustawodawca zagwarantował mu prawo
do świadczenia emerytalnego na zasadach określonych w przepisach o emeryturach
i rentach z FUS. W ten sposób określił, że nie przysługuje mu emerytura rolnicza,
wojskowa, policyjna lub nauczycielska.
Zdaniem Sądu Okręgowego między prawem do emerytury z FUS (art. 98
ustawy o służbie cywilnej) a prawem do odprawy emerytalnej istnieje ścisły związek
systemowy, gdyż oba zostały zamieszczone w tym samym rozdziale 7 ustawy,
dotyczącym uprawnień członków korpusu służby cywilnej. Wykładnia systemowa
polega na ustaleniu właściwego znaczenia przepisu na podstawie jego usytuowania
w systemie prawa. Umieszczenie przepisu w danym akcie nie jest przypadkowe, lecz
wynika z racjonalnego działania prawodawcy. Taka wykładnia pozwala na ustalenie
sensu znaczeniowego danego przepisu ze względu na obowiązywanie innego
przepisu w sposób zgodny dla obu. Odprawę emerytalną może uzyskać pracownik
lub urzędnik służby cywilnej tylko w razie ustania stosunku pracy w związku z
przejściem na emeryturę określoną w ustawie z 17 grudnia 1998 r. Art. 98 ust. 2
ustawy o służbie cywilnej wprost stanowi, że pracownikowi służby cywilnej
II PSKP 66/23
6
urodzonemu przed 1 stycznia 1948 r. przysługuje emerytura wcześniejsza w razie
rozwiązania stosunku pracy z powodu likwidacji urzędu i posiadania wymaganego
okresu zatrudnienia. Każdy inny może zostać emerytem po ukończeniu przez
mężczyznę 65 lat i bez określonego okresu zatrudnienia. Sąd stwierdził, że jeśli
uznać ust. 2 za przepis szczególny wobec ust. 1 to żadna, inna wcześniejsza
emerytura nie daje prawa do odprawy emerytalnej. Ponadto Sąd drugiej instancji
stwierdził, że skoro powód urodził się […] 1956 r., to w dacie rozwiązania z nim przez
pozwanego umowy o pracę miał 64 lata, wobec czego 29 lutego 2020 r. nie mógł
nabyć emerytury, a w konsekwencji nie mógł nabyć prawa do odprawy emerytalnej.
Od wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wniósł powód. Skarżący
zaskarżył wyrok w całości i wniósł o orzeczenie co do istoty sprawy przez
uwzględnienie powództwa w całości oraz o zasądzenie na rzecz powoda kosztów
procesu za obie instancje oraz za postępowanie kasacyjne według norm
przepisanych, ewentualnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w
całości i przekazanie sprawy sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania
wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego.
W podstawach skargi kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie przepisów
prawa materialnego tj.:
1. art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej w zw. z
art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
przez wadliwe przyjęcie, że komentowany przepis uzależnia prawo do odprawy
emerytalnej od ustania stosunku pracy w związku z przejściem pracownika służby
cywilnej na powszechną emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podczas
gdy niespełnienie przez powoda warunków do uzyskania emerytury z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (wobec objęcia go systemem zaopatrzenia emerytalnego
policjantów) oraz prowadzenie dalszej aktywności zawodowej w formie umowy o
pracę nie pozbawiało go prawa do uzyskania odprawy emerytalnej, jak również przez
błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że prawo do odprawy emerytalnej
przysługuje pracownikowi służby cywilnej wyłącznie, gdy w dacie ustania stosunku
pracy, spełnia warunki przewidziane do nabycia emerytury z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych, a w konsekwencji uznanie, że powód nie osiągając wieku 65 lat nie
II PSKP 66/23
7
spełnił warunków do uzyskania odprawy, o której mowa w ww. przepisie posiadając
w chwili zakończenia stosunku pracy u pozwanego emeryturę mundurową oraz,
2. art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej przez
błędną wykładnię i przyjęcie, że pracownikowi służby cywilnej przysługuje odprawa
emerytalna wyłącznie jeżeli do rozwiązania stosunku pracy dochodzi z przyczyny
przejścia na emeryturę, podczas gdy o wadliwości wykładni świadczy powiązanie
przez Sąd pojęcia „z przyczyny” z pojęciem „w związku”, o którym mowa w ww.
przepisie, co doprowadziło do błędnego rozumienia przepisu, że ww. pojęcia Sąd
utożsamił, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu wskazuje, że w terminie
„ustania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę” mieszczą się
wszystkie zdarzenia prowadzące do zakończenia zatrudnienia pracowniczego, w tym
przede wszystkim są to wszelkie postaci rozwiązania więzi pracowniczej w
rozumieniu art. 30 § 1 pkt 1-4 Kodeksu pracy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów, co skutkuje jej
oddaleniem.
Stosownie do art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę
kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw; w granicach
zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
W rozpoznawanej sprawie, wobec braku oparcia skargi kasacyjnej na podstawie
naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy,
zakres kognicji Sądu Najwyższego wyznaczają wyłącznie zarzuty podniesione w
ramach kasacyjnej podstawy naruszenia prawa materialnego. Dotyczą one wykładni
art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. z 2024 r.,
poz. 409 ze zm.). Przypomnieć zatem trzeba, że stosownie do treści wskazanego
przepisu członkowi korpusu służby cywilnej, którego stosunek pracy ustał w związku
z przejściem na rentę z tytułu niezdolności do pracy lub emeryturę, przysługuje
jednorazowa odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, a jeżeli
członek korpusu służby cywilnej przepracował co najmniej 20 lat w służbie cywilnej,
II PSKP 66/23
8
jednorazowa odprawa przysługuje w wysokości sześciomiesięcznego
wynagrodzenia.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono uwagę, że uregulowanie
art. 94 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej wykazuje podobieństwo do treści art. 921 § 1
Kodeksu pracy, w myśl którego odprawa pieniężna przysługuje pracownikowi
spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub
emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub
emeryturę. Wobec podobnej treści ww. przepisów w zakresie koniecznych do
spełnienia przesłanek uprawniających do nabycia prawa do odprawy emerytalnej
Sąd Najwyższy przyjmuje, że przy rozwiązywaniu problemów interpretacyjnych,
powstających na tle wykładni art. 94 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej uzasadnione
jest uwzględnienie wypowiedzi judykatury odnoszących się do wykładni art. 921 k.p.
(por. wyroki Sądu Najwyższego: z 2 października 2013 r., II PK 13/14, LEX nr
1388658 i z 29 września 2021 r., II PSKP 48/21, LEX nr 3316571).
Przejście na emeryturę oznacza utratę statusu pracownika w zamian za
uzyskanie statusu emeryta. Pojęciowo i funkcjonalnie przejście na emeryturę
powinno pozostawać w związku z ustaniem stosunku pracy. Nie ulega bowiem
wątpliwości, że kluczowe znaczenie dla oceny zasadności żądania o wypłatę
odprawy emerytalnej, w świetle brzmienia przytoczonych wyżej przepisów, ma
właśnie przesłanka związku pomiędzy ustaniem stosunku pracy a przejściem na
emeryturę. W orzecznictwie Sądu Najwyższego pojęcie tego związku ujmowane jest
szeroko.
W dotychczasowym orzecznictwie Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że
ustanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę może mieć charakter
czasowy (gdy rozwiązanie stosunku pracy zbiega się w czasie z nabyciem prawa do
świadczenia emerytalnego niezależnie od przyczyny rozwiązania stosunku pracy),
przyczynowy (gdy rozwiązanie stosunku pracy następuje dlatego, że pracownik
nabywa prawo do świadczenia emerytalnego) bądź czasowo-przyczynowy (gdy
przyczyną rozwiązania stosunku pracy jest nabycie prawa do emerytury i rozwiązanie
następuje w związku czasowym z przyznaniem świadczenia). Między rozwiązaniem
stosunku pracy a nabyciem prawa do świadczenia może zachodzić także związek
funkcjonalny, który oznacza, że rozwiązanie stosunku pracy następuje wprawdzie
II PSKP 66/23
9
przed ustaleniem prawa do świadczenia, ale przyznanie świadczenia jest
konsekwencją sytuacji bezpośrednio poprzedzającej ustanie zatrudnienia (por.
wyroki Sądu Najwyższego: z 30 marca 1994 r., I PRN 10/94, OSNAPiUS 1994 nr 1,
poz. 12; z 17 lutego 1998 r., I PKN 528/97, OSNAPiUS 1999 nr 2, poz. 55; z 2 marca
2010 r., I PK 239/09, LEX nr 585781; z 12 kwietnia 2018 r., I PK 17/17, LEX nr
2475060 czy uchwałę Sądu Najwyższego z 8 grudnia 1993 r., I PRN 111/93,
OSNAPiUS 1994 nr 12, poz. 243 oraz wyrok z 29 września 2021 r., II PSKP 48/21,
LEX nr 3316571).
Sąd Najwyższy w dotychczasowym orzecznictwie wyjaśnił również, że
przejściem na emeryturę jest zamiana statusu pracownika lub pracownika-emeryta
na status wyłącznie emeryta. Następuje ono zawsze i tylko przez rozwiązanie
stosunku pracy. Dopóki bowiem trwa stosunek pracy, osoba pobierająca emeryturę
nie przestaje być pracownikiem. Ani nabycie przez pracownika prawa do emerytury
ani przyznanie świadczenia, ani nawet jego wypłata nie stanowią zdarzeń
powodujących ustanie zatrudnienia. Pracownik pobierający emeryturę w czasie
nieprzerwanie trwającego stosunku pracy przechodzi więc na emeryturę dopiero po
ustaniu tego zatrudnienia. Innymi słowy ani art. 921 k.p., ani przepisy szczególne, w
tym art. 94 ustawy o służbie cywilnej, nie przewidują możliwości pozbawienia prawa
do odprawy pracowników przechodzących na emeryturę, którzy - kontynuując
zatrudnienie - nabyli i korzystali dotychczas z prawa do emerytury (por. wyrok Sądu
Najwyższego z 6 maja 2003 r., I PK 223/02, Prok. i Pr. - wkładka 2004 nr 1, poz. 41).
Przejście na emeryturę pracownika, który miał przyznaną wcześniej emeryturę
i pobierał to świadczenie w okresie zatrudnienia oznacza więc rezygnację z
dotychczasowego życia zawodowego i posiadanie wyłącznie statusu emeryta (Sąd
Najwyższy wyrok z 11 października 2007 r., III PK 40/07 oraz z 8 grudnia 2020 r.,
II PK 37/19, LEX nr 3089246). Pracownik, który pobiera emeryturę (np. wojskową),
nabywa prawo do odprawy emerytalnej na podstawie art. 94 ustawy o służbie
cywilnej wówczas, gdy na skutek rozwiązania stosunku pracy rezygnuje z
dotychczasowego życia zawodowego, wybierając świadczenie emerytalne jako
podstawowe źródło swego utrzymania. Tylko bowiem wówczas można mówić o
„rozwiązaniu stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę” (wyrok Sądu
Najwyższego z 29 września 2021 r., II PSKP 48/21, LEX nr 3316571).
II PSKP 66/23
10
W rozpoznawanej sprawie, w świetle przytoczonych wyżej wypowiedzi
orzecznictwa nieuzasadniony okazał się zarzut kasacyjny powoda naruszenia prawa
materialnego, a mianowicie art. 94 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej. Jak wyjaśniono
wyżej, z interpretacji wskazanego przepisu wynika konkluzja, zgodnie z którą
przejście na emeryturę musi pozostawać w związku z ustaniem stosunku pracy.
Tymczasem powód tego związku w rozumieniu tak czasowym, jak też przyczynowym
czy funkcjonalnym, nie zdołał wykazać.
Powód w okresie od 1 lipca 2005 r. do 29 lutego 2020 r., był zatrudniony w
Wojewódzkim Inspektoracie Weterynarii w B. Umowa o pracę uległa rozwiązaniu na
skutek wypowiedzenia pracodawcy, co nie wpływa na ocenę zasadności żądań
powoda. Nie ma także znaczenia wcześniejsze nabycie i korzystanie przez powoda
z prawa do emerytury policyjnej.
Bezpośrednio po rozwiązaniu umowy o pracę, powód pozostawał nadal w
zatrudnieniu u innego pracodawcy, gdyż w okresie od 4 grudnia 2019 r. do 31 marca
2020 r. zatrudniony był w P. w Z. Na mocy porozumienia stron skarżący 31 marca
2020 r. rozwiązał umowę pracę z P. Wymaga przy tym zauważenia, że przyczyną
rozwiązania umowy z tym pracodawcą były podjęte przez skarżącego negocjacje z
niemieckim podmiotem w sprawie przyszłego zatrudnienia, które powód zamierzał
podjąć od 1 kwietnia 2020 r. Do tego zatrudnienia skarżącego nie doszło (na skutek
pandemii) i przez 2 dni powód pozostawał (wbrew swej woli i staraniom) bez pracy
(1 i 2 kwietnia 2020 r.). Skarżący 3 kwietnia 2020 r., zawarł ponownie umowę o pracę
z P. na czas określony od 3 kwietnia 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. a następnie w
bezpośrednim następstwie kolejną umowę terminową do 30 września 2022 r.
Z przedstawionych w niniejszej sprawie faktów wynika, że skarżący nie spełnił
warunków nabycia prawa do odprawy emerytalnej, bowiem w rzeczywistości
nie przeszedł na emeryturę po ustaniu stosunku pracy z Wojewódzkim
Inspektoratem Weterynarii, pozostając nadal zatrudnionym w P. w Z. Co więcej
powód nie miał zamiaru zmienić swojego statusu z pracowniczego na wyłącznie
emerytalny. O przejściu na emeryturę nie świadczy (wynikająca z przyczyn
obiektywnych) dwudniowa przerwa w świadczeniu pracy, bowiem już 3 kwietnia 2020
r. skarżący ponownie stał się pracownikiem zawierając umowę o pracę z P. Nie ulega
wątpliwości, że w sferze intencji powód nie miał zamiaru przejścia na emeryturę, gdyż
II PSKP 66/23
11
starał się o podjęcie nowego zatrudnienia u innego zagranicznego pracodawcy,
bezpośrednio po rozwiązaniu umów o pracę z pozwanym i P., do czego ostatecznie
nie doszło na skutek okoliczności niezależnych od powoda. W tej sytuacji brak jest
jakiegokolwiek związku, postrzeganego tak z perspektywy obiektywnej jak i
subiektywnej, zwłaszcza związku przyczynowo - czasowego między ustaniem
stosunku pracy w Wojewódzkim Inspektoracie Weterynarii a rzekomym przejściem
na emeryturę. Nie można bowiem przyjąć, że powód faktycznie przeszedł na
emeryturę. Zasadnie zatem w tej sytuacji Sąd Okręgowy uznał, że stosunek pracy
powoda z pozwanym ustał bez związku z przejściem na emeryturę, choć u podstaw
rozstrzygnięcia przyjął nieco inną argumentację.
Nie ma natomiast racji Sąd Okręgowy stwierdzając, że prawo do odprawy, nie
przysługiwało powodowi z uwagi na niespełnienie przez niego warunku osiągnięcia
powszechnego wieku emerytalnego.
W wyroku z 12 kwietnia 2022 r. (w sprawie II PSKP 86/21, LEX nr 3404876)
Sąd Najwyższy skrytykował pogląd, że przewidziane w art. 94 ust. 1 ustawy o służbie
cywilnej, jak i w art. 921 § 1 k.p., prawo do odprawy emerytalnej związane jest z
„przejściem” na świadczenie emerytalne lub rentowe wynikające z przepisów ustawy
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Najwyższy
stwierdził brak podstaw do uznania, że prawo do odprawy z art. 921 § 1 k.p.
uwarunkowane jest „przejściem na emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych”. Przepis ten nie formułuje takiego wymagania, jak czynił to wprost
art. 39 k.p. w brzmieniu obowiązującym przed 1 czerwca 2004 r., a zaprezentowana
wykładnia prowadziłaby do pozbawienia prawa do odprawy emerytalnej zarówno
pracownika, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę, co
prawda przewidzianą w art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.), jednak przysługującą
z odrębnego Funduszu Emerytur Pomostowych (art. 29 ust. 1 i art. 32 ust. 1 pkt 1
ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych; Dz.U. z 2018 r.,
poz. 1924 ze zm.), jak i pracownika, który w sytuacji zbiegu prawa do emerytury z
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz emerytury wojskowej wybrał to ostatnie
świadczenie, jako korzystniejsze (por. w tym zakresie wyrok Sądu Najwyższego z 4
grudnia 2013 r., II UK 223/13, LEX nr 1394110 i powołane w nim orzecznictwo).
II PSKP 66/23
12
Także w wyroku z 11 października 2007 r. (w sprawie III PK 40/07, LEX nr
338805) Sąd Najwyższy przyjął, że pobieranie emerytury policyjnej w trakcie
wykonywania pracy w ramach stosunku pracy i powrót po ustaniu tego stosunku
pracy do statusu "emeryta policyjnego" nie pozbawia pracownika prawa do odprawy
emerytalnej przewidzianej w art. 921 § 1 k.p. Zdaniem Sądu Najwyższego stanowisko
to jest aktualne także w przypadku odprawy emerytalnej na podstawie art. 94 ust. 1
ustawy o służbie cywilnej, w którym również jest mowa o „przejściu na emeryturę”.
Mając na uwadze przedstawione argumenty, Sąd Najwyższy na podstawie
art. 39814 k.p.c., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej powoda.
[SOP]
