II OSK 183/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie sędzia NSA Wojciech Mazur sędzia del. WSA Anna Szymańska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Mazowieckiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 października 2025 r., sygn. akt IV SAB/Wa 336/25 w sprawie ze skargi M. L. na bezczynność Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd pierwszej instancji, sąd wojewódzki) wyrokiem z 2 października 2025 r., sygn. akt IV SAB/Wa 336/25, w wyniku rozpoznania skargi M. L. (dalej: cudzoziemka, strona, skarżąca) na bezczynność Wojewody Mazowieckiego (dalej: Wojewoda, organ, skarżący kasacyjnie) w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy: umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku z 21 maja 2024 r. (pkt I.); stwierdził, że Wojewoda dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu wniosku, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II. i III.); oddalił skargę w pozostałej części (pkt IV.) oraz orzekł w przedmiocie kosztów postępowania sądowego (pkt V.).

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Cudzoziemka – obywatelka Ukrainy, wnioskiem z 21 maja 2024 r. wystąpiła o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Pismami z 22 października 2024 r. skarżąca nadesłała aktualizację dokumentów oraz wnioskowała o przyspieszenie rozpoznania sprawy. Dalej, 7 stycznia 2025 r. organ zobowiązał skarżącą do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez okazanie do wglądu oryginału ważnego dokumentu podróży oraz wezwał do osobistego stawiennictwa. W dniu 21 stycznia 2025 r. skarżąca uzupełniła brak formalny wniosku, dopełniła obowiązku osobistego stawiennictwa i złożenia odcisków palców. Pismem z 21 stycznia 2025 r. organ wyznaczył termin załatwienia sprawy do 14 kwietnia 2025 r. oraz zobowiązał skarżącą po raz kolejny do uzupełnienia wniosku o wskazane dokumenty. W dniu 14 lutego 2025 r. wpłynęły kolejne dokumenty celem uzupełnienia wniosku (pismo z 11 lutego 2025 r.). Następnie, skarżąca złożyła ponaglenie z 3 czerwca 2025 r., a pismem z 9 czerwca 2025 r. skargę na bezczynność Wojewody. Organ, decyzją z 26 czerwca 2025 r. udzielił stronie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP do 26 czerwca 2028 r.

Zdaniem WSA w Warszawie skarga podlega częściowemu uwzględnieniu. Wyjaśniono, że strona uzupełniła braki wniosku ostatecznie 11 lutego 2025 r., zatem termin 60 dni upływał 14 kwietnia 2025 r. (art. 112a ust. 1 i 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - Dz. U. z 2024 r. poz. 769; dalej: u.o.c.). Sąd wojewódzki, podzielił pogląd, zgodnie z którym art. 100c ust. 1 i art. 100d ust. 1 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. poz. 583 ze zm.; dalej: u.o.p.) stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców. W szczególności, zgodnie z najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że należy odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2024 r. poz. 854; dalej: ustawa zmieniająca) w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.o.p., jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Podkreślono, że przyczyna wprowadzająca ograniczenie prawa do sądu w dacie wejścia w życie ustawy zmieniającej nie istniała, tj. zwiększona liczba wniosków w porównaniu z wpływem sprzed wybuchu wojny w Ukrainie stała się normą w dłuższym – obecnie ponad trzyletnim – okresie i nie może być już uznawana za sytuację nadzwyczajną. Dalej, że rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1-4 u.o.p. w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej bezczynności bądź przewlekłego działania organu, jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Przy czym dodano, że odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP). Podsumowując wskazano, że niezgodność art. 100d u.o.p. z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po 30 czerwca 2024 r.

W ocenie sądu pierwszej instancji z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Mając na uwadze wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, umorzono postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody do rozpoznania wniosku. Na zakończenie oddalono skargę w zakresie przyznania stronie sumy pieniężnej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda, zaskarżając go w części, tj. co do pkt II. i V. wyroku, zarzucając:

I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj.:

1. art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 oraz ust. 4 u.o.p. w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej, poprzez ich niezastosowanie w niniejszej sprawie, przez co w konsekwencji doszło do naruszenia art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie bezczynności organu; sąd wojewódzki nie dokonał zatem prawidłowej oceny zasadności skargi na bezczynność organu;

2. art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a, ust. 3 pkt 1 oraz ust. 4 u.o.p. w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej, poprzez jego niezastosowanie w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.o.p., i uznanie jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw, w sytuacji gdy brak jest podstaw do stwierdzenia niezgodności konkretnego przepisu z Konstytucją RP na gruncie okoliczności danej sprawy; sąd cytuje jedynie orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłe w innej sprawie, które w przypadku zastosowania rozproszonej kontroli konstytucyjności wiąże jedynie ad casu;

3. art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej poprzez jego niezastosowanie spowodowane nieuprawnionym uznaniem, że w realiach rozpoznawanej sprawy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, stan, w którym zwiększona liczba wniosków (w porównaniu z wpływem sprzed wybuchu wojny w Ukrainie) stała się normą w dłuższym - obecnie ponad trzyletnim - okresie i nie może być już uznawana za sytuację nadzwyczajną, w sytuacji gdy wpływ wniosków nadal stanowi o nadzwyczajnej sytuacji w państwie;

II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

4. art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a i w zw. z art. 100c ust. 3 i 4 oraz art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 100d ust. 3 i 4 u.o.p., poprzez orzeczenie o bezczynności organu, w sytuacji gdy zgodnie z powyższymi przepisami, w okresie do 30 września 2025 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres; ponadto zgodnie z ust. 3 przywołanego przepisu, w okresie o którym mowa w ust. 1 przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się;

5. art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej, poprzez błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie doszło do bezczynności organu, podczas gdy z bezczynnością organu nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie; bowiem w obowiązującym stanie prawnym nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności; ponadto organ nie pozostawał bezczynny, działał, a w konsekwencji wydał decyzję;

6. art. 149 § 1 pkt 3 w zw. z art. 133 § 1 i w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie bezczynności po stronie organu, podczas gdy uzasadnienie nie zawiera wniosków, zaś w to miejsce jedynie powiela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 19 maja 2025 r., (sygn. akt II OSK 2921/24 CBOSA), w którym sąd wskazał, że "odmowa zastosowania przepisu w sprawie ma takie znaczenie, że sąd, stwierdziwszy niekonstytucyjność danego przepisu, uwzględnia ten fakt przy orzekaniu o indywidualnym stosunku prawnym będącym przedmiotem oceny jedynie w rozpoznawanej sprawie. Dzięki temu takie uprawnienie sądu nie uchybia kompetencji TK, którego orzeczenie jest powszechnie obowiązujące i ostateczne (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP), wydanym w innej sprawie, w innym stanie faktycznym, dotyczącym innego organu, którym sąd nie był związany w sprawie niniejszej; sąd I instancji nie dokonał wykładni przepisów, nie zawarł własnej oceny prawnej;

7. art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 100c i art. 100d u.o.p., względnie art. 35 § 1 - § 3 i § 5 i art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 112a u.o.c. poprzez ich wadliwe zastosowanie w sytuacji, gdy na mocy art. 100c i art. 100d u.o.p. nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności, względnie gdy z bezczynnością nie mamy do czynienia w sprawie;

8. art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 100d u.o.p. poprzez jego niezastosowanie i orzeczenie o bezczynności organu, w sytuacji, gdy nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności;

9. art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej przez jego niezastosowanie w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.o.p., i orzeczenie o bezczynności organu, która to norma powinna znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym nie jest sprzeczna z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz z art. 47 Karty Praw Podstawowych, nie narusza zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, i nie zamyka możliwości dochodzenia przed sądem powszechnym prawa do sądu, bowiem organ działa, decyzje są wydawane i istnieje możliwość ich zaskarżania także do sądu; a skutkuje jedynie tym, że tylko bezczynność i przewlekłość nie może być oceniana w czasie zawieszenia terminów;

10. art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przez uwzględnienie skargi i stwierdzenie bezczynności organu w konsekwencji: a) nieuprawnionej oceny, że przepis art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej narusza art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, podczas gdy co do zasady kompetencje do oceny zgodności przepisów z Konstytucją RP ma Trybunał Konstytucyjny, który dotychczas nie orzekł o niekonstytucyjności tego przepisu, a w konsekwencji organ administracji oraz sąd mają obowiązek działania na podstawie przepisu, który ma moc obowiązującą, a tym samym; b) dokonania nieuprawnionej oceny, że data 30 czerwca 2024 r. stanowi granicę, do której należy stosować zawieszone terminy, przy czym data ta nie wynika z żadnych szczególnych zdarzeń, a okoliczności nadzwyczajne stale trwają.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie Wojewoda wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie punktu II. i V. i rozpoznanie skargi poprzez uznanie braku bezczynności organu i niezasądzanie kosztów postępowania sądowego; ewentualnie uchylenie w zakresie punktu II. i V. zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie; zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz ewentualnie odroczenie rozpoznania sprawy i przedstawienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości i rozbieżność w orzecznictwie, związanego z zastosowaniem przepisu art. 100d u.o.p. w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej w zakresie w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. (a obecnie do 4 marca 2026 r.) obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.o.p., tj. czy norma ta narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, i zamyka możliwości dochodzenia przed sądem powszechnym prawa do sądu. Jednocześnie Wojewoda oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. NSA rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, któremu druga strona nie sprzeciwiła się, NSA rozpoznał kasację na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie zaś do art. 183 § 1 p.p.s.a., NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a.

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna i jako taka podlegała oddaleniu. Spór dotyczy stwierdzonej przez sąd wojewódzki bezczynności Wojewody (zaskarżony pkt II. sentencji wyroku). Sąd wojewódzki bowiem - odwołując się do jednolitego orzecznictwa NSA - przyjął i szeroko uzasadnił, że art. 100d u.o.p. po kolejnej nowelizacji dokonanej na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, w zakresie w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.o.p., należało ocenić jako niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Przy czym konstytucyjne prawo do sądu, będące skutkiem przeprowadzonej przez sąd wojewódzki tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP - przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio) zaktualizowało się po dniu 30 czerwca 2024 r. Innymi słowy od 1 lica 2024 r. organ pozostawał w bezczynności.

Przy czym powyższe należy poprzedzić stwierdzeniem, że w utrwalonym orzecznictwie NSA przyjmowano, że art. 100c i 100d u.o.p. nie naruszały Konstytucji RP, prawa unijnego, w tym KPP, jak też art. 6 i 13 EKPCz (zob. wyroki NSA: z 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 801/24; z 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1303/24; z 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24; z 17 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1355/24; z 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1123/24; z 18 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2057/24; z 20 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1961/24; z 26 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1287/24; z 27 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2470/24; z 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2316/24; z 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1119/24; z 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1280/24). Zarówno art. 100c i 100d u.o.p. nie wyłączyły prawa do sądu, ale wprowadziły tylko jego czasowe ograniczenie i to tylko w wąskim zakresie, tj. dotyczącym skarg na bezczynność oraz przewlekłość w sprawach dotyczących zezwoleń na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (zob. art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4 u.o.p.). Ograniczenie to nie było przy tym dowolne, ale uzasadnione sytuacją kryzysową związaną z masowym napływem wysiedleńców z Ukrainy w związku z wojną rozpoczętą 24 lutego 2022 r.

Jak już wyżej wskazano powyższe oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości dokonanej w zaskarżonym wyroku (zob. wyroki NSA: z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1985/22; z 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24; z 21 stycznia 2025 r., sygn. akt 1123/24, z 20 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2212/24 i II OSK 2146/24; z 27 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2470/24; z 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1188/24). Tym samym, ewentualna istotna zmiana tych okoliczności mogła doprowadzić do odmiennej oceny spełnienia przesłanki niezbędności wprowadzenia ograniczeń przewidzianych w art. 100d u.o.p., co miało miejsce – jak trafnie wywiódł WSA w Warszawie, powołując orzeczenia NSA.

W konsekwencji zasadnie WSA w Warszawie przyjął, że od 1 lipca 2024 r. znajduje zastosowanie art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a i ust. 3 pkt 1 oraz ust. 4 u.o.p., ale nie w brzmieniu zgodnym z art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej, lecz w brzemieniu przed przedmiotową nowelizacją. Skutkowało to prawidłowym zastosowaniem art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie bezczynności organu.

Stanowisko powyższe jest jednolicie prezentowane w orzecznictwie – mianowicie przedłużenie obowiązywania art. 100d na okres po 30 czerwca 2024 r. nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. np. wyroki NSA z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, OSK 2927/24, II OSK 2587/24, II OSK 2930/24, II OSK 2924/24, II OSK 2626/24, II OSK 2740/24, II OSK 2817/24; wyrok NSA z 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 3096/24; wyrok NSA z 13 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2940/24; wyrok NSA z 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2719/24; wyrok NSA z 3 marca 2026 r., sygn. akt II OSK 1588/25, wyrok NSA z 13 kwietnia 2026 r., sygn. akt II OSK 1849/25, wyrok NSA z 28 kwietnia 2026 r., sygn. akt II OSK 2140/25, wyrok NSA z 13 maja 2026 r., sygn. akt II OSK 2451/25 - CBOSA). Z tego względu nie uznano za celowe – jak wnioskowano w skardze kasacyjnej - przedstawienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów zagadnienia prawnego związanego z zastosowaniem przepisu art. 100d u.o.p. w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. (a obecnie do 4 marca 2026 r.) obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d u.o.p. Jednocześnie należy przyznać rację skarżącemu kasacyjnie, że orzeczenie zapadłe w innej sprawie, wiąże jedynie ad casu. Niemniej argumentacja prawna w takim orzeczeniu przy tożsamym stanie faktycznym i prawnym może mieć walor uniwersalny, tj. odpowiadający innym sprawom i tym samym nie ma żadnych przeszkód procesowych, aby została powielona. Taki stan rzeczy występuje w niniejszej sprawie, bowiem WSA w Warszawie zasadnie inkorporował oceny prawne przyjęte w tych orzeczeniach jako własne i zastosował przy rozpatrywaniu skargi na bezczynność. W konsekwencji jako nieusprawiedliwione należało ocenić zarzuty naruszenia prawa materialnego (pkt I petitum skargi kasacyjnej).

Jako bezzasadne okazały się również zarzuty naruszenia przepisów procesowych. Przy czym odnośnie powiązania art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. z art. 100c ust. 1 pkt 1 lit. a i w zw. z art. 100c ust. 3 i 4 u.o.p. – zarzut należy uznać za bezprzedmiotowy. Przepis ten obowiązywał do 31 grudnia 2022 r., zaś wniosek o udzielenie zezwolenia pobytowego został złożony przez skarżąca w dniu 21 maja 2024 r., kiedy zastosowanie znajdował już adekwatnie wskazany w skardze kasacyjnej art. 100d u.o.p. Niemniej trafnie WSA w Warszawie zastosował art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 100d ust. 3 i 4 u.o.p.

Wniosek skarżącej o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy wpłynął do organu 24 maja 2024 r. Jak ustalił sąd I instancji, co nie zostało skutecznie zakwestionowane, datą wszczęcia postępowania administracyjnego jest wniesienie podania nieczyniącego zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa (art. 63 § 2-3a k.p.a.), o ile nie zajdą okoliczności wskazane w art. 61a § 1 k.p.a. Oznacza to, że czynności wymienione w art. 64 § 2 k.p.a. (bądź też w art. 105 ust. 2 i art. 106 ust. 2a u.o.c.) organ podejmuje w toku wszczętego już postępowania. Z dniem usunięcia braków formalnych wniosku nie następuje natomiast wszczęcie postępowania, lecz w oparciu o art. 112a ust. 2 u.o.c. ma miejsce rozpoczęcie biegu szczególnego terminu na wydanie decyzji, określonego w art. 112a ust. 1 u.o.c. Taki stan rzeczy nie oznacza, że w okresie od złożenia wniosku (tj. od wszczęcia postępowania przez złożenie zarówno kompletnego, jak i dotkniętego brakami wniosku) do zaistnienia zdarzeń określonych w art. 112a ust. 2 u.o.c. organ nie musi podejmować żadnych czynności, jak choćby wezwanie cudzoziemca do usunięcia braków wniosku. W niniejszej sprawie organ przez dłuższy czas niż wymagany do jego zakończenia i bez uzasadnionej i ważnej przyczyny nie zmierzał do bezpośredniego załatwienia sprawy (art. 12 k.p.a.). Po złożeniu wniosku w dniu 21 maja 2024 r. aż do dnia 7 stycznia 2025 r. Wojewoda nie podjął żadnej czynności w sprawie, w tym takiej, która zmierzałyby do usunięcia braków wniosku. Wezwanie strony w trybie art. 64 § 2 k.p.a. nastąpiło dopiero 7 stycznia 2025 r., a kolejne 21 stycznia 2025 r. Wskazując na opisany na wstępie stan faktyczny sprawy, stwierdzić należy, że organ nie podejmował żadnych czynności po złożeniu wniosku (21 maja 2024 r.), jak i po 30 czerwca 2024 r. Jak ustalił Sąd wojewódzki braki wniosku zostały uzupełnione definitywnie 11 lutego 2025 r. (wpływ do organu w dniu 14 lutego 2024 r.), natomiast decyzja kończąca postępowanie została wydana 26 czerwca 2025 r., co słusznie uzasadniało umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania Wojewody do rozpatrzenia wniosku. Niemniej zakończenie postępowania wydaniem decyzji nie oznacza, że nie można organowi przypisać bezczynności. Termin 60 dni na załatwienie sprawy rozpoczął swój bieg począwszy od 15 lutego 2024 r., co oznacza, że zakończył się przed wydaniem przez Wojewodę decyzji. Organ zatem przekroczył ustawowy termin załatwienia sprawy, co uzasadniało stwierdzenie bezczynności. Jednocześnie po uzupełnieniu braków wniosku pismem, które wpłynęło do organu 14 lutego 2025 r. organ nie podejmował żadnych czynności, które powodowałby, że termin na ich wykonanie zostałby wyłączony z terminu 60 dni (art. 35 § 5 k.p.a.). Analiza akt administracyjnych prowadzi do wniosku, że jedynie strona wykazywała aktywność, natomiast Wojewoda nie podejmował już żadnych czynności, lecz w dniu 26 czerwca 2025 r. wydał decyzję.

Nie jest usprawiedliwiony zarzut, że WSA w Warszawie uchybił kompetencji Trybunału Konstytucyjnego do oceny zgodności przedmiotowego przepisu, tj. art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej z Konstytucją RP. Skorzystanie z uprawnienia do "rozproszonej kontroli konstytucyjnej" nie pozostaje w kolizji z funkcją Trybunału Konstytucyjnego, określoną w art. 188 Konstytucji RP. Orzekanie o zgodności ustaw z Konstytucją (art. 188 pkt 1 Konstytucji), co niewątpliwie należy do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, nie jest tożsame z oceną konstytucyjności przepisu mającego zastosowanie w konkretnej sprawie. Sąd jest obowiązany do oceny konstytucyjności przepisu ustawy w ramach ustalania, który przepis obowiązującego prawa będzie zastosowany do rozstrzygnięcia danego stanu faktycznego w indywidualnej sprawie. Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją RP nie narusza zatem kompetencji Trybunału Konstytucyjnego i nie ma bezpośredniego związku z tymi kompetencjami. Uznanie, że sądy administracyjne (art. 184 Konstytucji RP) nie są uprawnione do badania zgodności ustaw z Konstytucją RP, a w konsekwencji do zajmowania stanowiska w kwestii ich zgodności, jak też niezgodności z ustawą zasadniczą, jest wyraźnie sprzeczne z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, który zobowiązuje do bezpośredniego stosowania jej przepisów. Przy czym pod pojęciem "stosowanie" należy rozumieć w pierwszym rzędzie sądowe stosowanie prawa. Zgodnie z art. 8 ustawy zasadniczej, Konstytucja RP jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, a jej przepisy stosuje się bezpośrednio, a także, iż niewątpliwie adresatem tej normy są przede wszystkim sądy sprawujące wymiar sprawiedliwości, a sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji RP oraz ustawom (art. 178 ust. 1) – vide postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2024 r. sygn. akt II USK 81/23). Również art. 193 Konstytucji RP nie nakłada na sąd obowiązku zwracania się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności aktu normatywnego z ustawą zasadniczą. Przepis ten pozwala każdemu sądowi na przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Sama możliwość skierowania do Trybunału pytania prawnego nie zwalnia sądu od badania, czy przepis prawa, który ma zastosować w rozpoznawanej sprawie jest zgodny z Konstytucją RP. W sytuacji kiedy sąd napotyka problem zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, powinien w pierwszej kolejności rozważyć, czy problemu tego nie jest w stanie samodzielnie rozstrzygnąć, stosując reguły interpretacyjne i kolizyjne. Biorąc pod uwagę, że obowiązek podejmowania czynności zmierzających do szybkiego załatwienia sprawy spoczywa na sądzie (art. 7 p.p.s.a.), nie powinien on uciekać się do skorzystania z instytucji pytania prawnego, jeśli na podstawie posiadanej wiedzy i w oparciu o posiadane kompetencje ma możliwość samodzielnie rozstrzygnąć kwestię będącą przedmiotem skargi. Dopiero brak możliwości usunięcia wątpliwości na tej drodze prowadzi do konieczności sformułowania pytania do Trybunału Konstytucyjnego (vide: postanowienie TK z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt P 112/15; wyrok NSA z 27 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 78/14; wyrok NSA z 1 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 203/19).

Co prawda Wojewoda podniósł w skardze zarzut naruszenia art. 35 § 5 k.p.a., czyli wyłączenia z terminu ustalonego przepisem prawa na załatwienie sprawy, ale nie wykazał żadnych okoliczności, które miałyby zmodyfikować liczenie terminu 60 dni.

Mając na uwadze powyższe, NSA skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a.