II NSNc 187/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 lutego 2025 r.
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Tomasz Demendecki
Arkadiusz Janusz Sopata (ławnik Sądu Najwyższego)
w sprawie z powództwa W.S.
przeciwko A.N.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 19 lutego 2025 r.,
skargi nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty w postępowaniu
upominawczym Sądu Rejonowego w Bytomiu z 21 września 2006 r. sygn.
VII Nc 4313/06:
I. uchyla zaskarżony nakaz zapłaty w całości i sprawę
przekazuje Sądowi Rejonowemu w Bytomiu do ponownego
rozpoznania;
II. znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania
przed Sądem Najwyższym wywołane wniesioną skargą
nadzwyczajną.
II NSNc 187/24
2
UZASADNIENIE
Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z 21 września 2006 r.,
wydanym w sprawie VII Nc 4313/06, Sąd Rejonowy w Bytomiu nakazał A.N. (dalej
również: „pozwany”), aby zapłacił W.S. (dalej również: „powód”) kwotę 650 zł z
umownymi odsetkami w wysokości 20,00 zł za każdy dzień od dnia 6 lipca 2006 r.
oraz kwotę 225 zł tytułem kosztów procesu, w terminie dwóch tygodni od doręczenia
nakazu albo wniósł w tymże terminie sprzeciw.
Z akt sprawy wynika, że pozwem z 20 września 2006 r., powód domagał się
zasądzenia na jego rzecz od pozwanego kwoty 650 zł wraz z odsetkami umownymi
w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia od dnia 6 lipca 2006 r. do dnia zapłaty.
Z treści pozwu, a także załączonej do niego umowy o pośrednictwo finansowe,
zawartej 5 czerwca 2006 r. pomiędzy P. W.S. z siedzibą w B., reprezentowanym
przez W.S., a pozwanym wynika, że powód zobowiązał się do podjęcia działań
prowadzących do zawarcia przez pozwanego umowy o pożyczkę gotówkową (§ 1
umowy) oraz do wskazania pozwanemu określonego źródła pożyczki, analizy
kosztów oraz obsługi wszystkich czynności związanych z przygotowaniem oferty (§
2 umowy). Stosownie do § 6 umowy wynagrodzeniem zleceniobiorcy za wskazane
wyżej czynności była kwota 650 zł, płatna do dnia 5 lipca 2006 r. W przypadku
niedokonania płatności we wskazanym terminie zleceniodawca zobowiązał się do
zapłaty odsetek umownych w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia, począwszy
od dnia 6 lipca 2006 r. do dnia zapłaty (§ 7 umowy).
W dniu 5 czerwca powód i pozwany złożyli na dokumencie umowy
oświadczenie, w którym potwierdzili wykonanie umowy.
Powód w dniu 21 lipca 2006 r. (data stempla pocztowego) skierował
do pozwanego wezwanie do zapłaty w terminie 3 dni należności w kwocie 950 zł,
obejmującej należność główną w wysokości 650 zł oraz odsetki w wysokości 300 zł
wraz z opłatą za opóźnienie. Wobec nieuiszczenia przez pozwanego wynagrodzenia
powód wystąpił do Sądu Rejonowego w Bytomiu z pozwem o zapłatę.
Pozwany nie wniósł sprzeciwu od nakazu zapłaty, zaś nakaz zapłaty
uprawomocnił się z dniem 28 października 2006 r., co stwierdzone zostało
zarządzeniem z dnia 6 listopada 2006 r.
II NSNc 187/24
3
Skargą nadzwyczajną z 1 września 2023 r. (data prezentaty
Sądu Rejonowego w Bytomiu) Prokurator Generalny zaskarżył w całości nakaz
zapłaty w postępowaniu upominawczym wydany przez Sąd Rejonowy w Bytomiu
Wydział VII Grodzki w dniu 21 września 2006 r., sygn. akt VII Nc 4313/06.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
1. naruszenie zasad, wolności i praw człowieka i obywatela, określonych w art. 30 i 76
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997, nr 78, poz. 486
ze zm.; dalej: „Konstytucja RP”) takich jak godność człowieka i ochrona konsumenta, jako
strony słabszej strukturalnie w stosunkach prywatnoprawnych z przedsiębiorcą
przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi przez orzeczenie nakazem zapłaty w
postępowaniu upominawczym wierzytelności wynikającej z zawartej przez A.N. z P. W.S.
umowy o pośrednictwo finansowe bez zbadania potencjalnie nieuczciwego charakteru
zapisów umowy, z którego wynikało zobowiązanie
2.
naruszenie w sposób rażący prawa materialnego, tj. przepisów art. 359 § 21, art. 359 § 22
oraz 359 § 23 k.c. przez ich niezastosowanie i orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu o
obowiązku zapłaty przez A.N. kwoty 650 zł wraz z umownymi odsetkami w wysokości 20 zł
za każdy dzień opóźnienia od dnia 6 lipca 2006 r., co stanowi 92% w skali miesiąca, podczas
gdy wskazane przepisy w brzmieniu obowiązującym zarówno w dacie czynności prawnej, z
której wynikał obowiązek zapłaty odsetek umownych, jak i w dacie orzekania przez Sąd,
stanowiły, że maksymalna wysokość odsetek wynikająca z czynności prawnej nie może w
stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego
Narodowego Banku Polskiego, tj. 22% w skali roku, a jeżeli przekracza tę wysokość to należą
się odsetki maksymalne;
3. naruszenie w sposób rażący prawa procesowego, tj. przepisu art. 499 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., art.
3531 w zw. z art. 58 § 2 k.c., przez ich niezastosowanie i uznanie, że umowa o pośrednictwo
finansowe, zawarta w dniu 5 czerwca 2006 r., pomiędzy A.N. a P. W.S., jest w całości ważna,
pomimo że w § 7 umowy zastrzeżone zostały odsetki umowne „za każdy dzień opóźnienia”
w zapłacie zobowiązania w wysokości 20 zł dziennie, czyli 92% miesięcznie i 1123% w
stosunku rocznym, a więc o charakterze „lichwiarskim” i obiektywnie nieusprawiedliwione
oraz mogące realnie spowodować niemożność wykonania zobowiązania przez dłużnika,
podczas gdy ich wysokość, mając na względzie zasadę swobody umów oraz zasady
współżycia społecznego, nie mogła być – stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z
II NSNc 187/24
4
dnia 13 października 2005 r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych
(Dz.U. 2005, nr 201, poz. 1662) – wyższa niż 11,5% w stosunku rocznym, a tym samym
wydanie nakazu zapłaty nie było dopuszczalne;
4.
rażące naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 221 k.c., poprzez jego
niezastosowanie do pozwanego jako konsumenta, w sytuacji, kiedy z okoliczności sprawy
nie wynika, żeby dokonana przez niego czynność prawna – zawarcie z powodem umowy
o pośrednictwo finansowe z dnia 5 czerwca 2006 r. była związana z działalnością
gospodarczą lub zawodową pozwanego.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
nakazu zapłaty w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
Sądowi Rejonowemu w Bytomiu z pozostawieniem temu sądowi rozstrzygnięcia
o kosztach postępowania ze skargi nadzwyczajnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Przystępując do merytorycznego badania skargi nadzwyczajnej,
Sąd Najwyższy ustala, czy doszło do naruszenia którejś z przesłanek szczególnych
określonych w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN i wskazanych w skardze nadzwyczajnej,
a jeśli tak, to czy w celu zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa
prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej konieczne
jest uwzględnienie skargi nadzwyczajnej. A contrario samo naruszenie zasady
demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości
społecznej nie stanowi racji wystarczającej dla usunięcia z obrotu prawnego
zaskarżonego orzeczenia. Konstruując art. 89 § 1 u.SN ustawodawca posłużył się
bowiem zwrotem „o ile”, który uniemożliwia realizację zasadniczego celu instrumentu
jakim jest skarga nadzwyczajna, bez zaistnienia okoliczności wskazanych
w przesłankach szczególnych, nawet jeśli za powyższym przemawiałyby
fundamentalne racje aksjologiczne związane z istotą demokratycznego państwa
prawnego.
Ponadto, stosownie do art. 115 § 2 u.SN, jeżeli zachodzą przesłanki wskazane
w art. 89 § 1, a zaskarżone orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne,
w szczególności jeżeli od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia
II NSNc 187/24
5
upłynęło 5 lat, a także jeżeli uchylenie orzeczenia naruszyłoby międzynarodowe
zobowiązania Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd Najwyższy ogranicza się
do stwierdzenia wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa
oraz wskazania okoliczności, z powodu których wydał takie rozstrzygnięcie,
chyba że zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone
w Konstytucji RP przemawiają za wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa
w art. 91 § 1 u.SN.
Wniesienie skargi nadzwyczajnej jest dopuszczalne po wyczerpaniu
dostępnych środków zaskarżenia (art. 89 § 1 u.SN). Ustawa przewiduje ponadto
ściśle określony krąg podmiotów uprawnionych do jej wniesienia (art. 89 § 2 u.SN).
Zgodnie z art. 504 § 2 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania
zaskarżonego nakazu), nakaz zapłaty, przeciwko któremu w całości lub w części
nie wniesiono skutecznie sprzeciwu, ma skutki prawomocnego wyroku.
Zaskarżony nakaz zapłaty wydany przez Sąd Rejonowy w Bytomiu,
wobec braku jego zaskarżenia i prawidłowego doręczenia odpisu nakazu
pozwanemu uprawomocnił się, dlatego też nie przysługuje od niego żaden inny
środek zaskarżenia (wyrok Sądu Najwyższego z 8 maja 2019 r., I NSNc 2/19).
Stwierdzone to zostało zarządzeniem z 6 listopada 2006 r., w którym Sąd Rejonowy
w Bytomiu wskazał, iż zaskarżony nakaz zapłaty jest prawomocny z dniem
28 października 2006 r.
Skarga nadzwyczajna w przedmiotowym postępowaniu wniesiona została
przez legitymowany do tego podmiot, w terminie określonym ustawą.
2. Prokurator Generalny w pierwszej kolejności zarzucił zaskarżonemu
orzeczeniu naruszenie konstytucyjnie chronionej godności człowieka wskazanej
w art. 30 Konstytucji RP, jednakże poprzestał jedynie na sformułowaniu zarzutu
i pominął jego uzasadnienie. Samo zaś wskazanie w skardze nadzwyczajnej
przepisów prawa, którym sąd miał uchybić, bez stosownego uzasadnienia
nie może zostać uznane za wystarczające (wyrok Sądu Najwyższego
z 28 października 2020 r., I NSNc 22/20) i w konsekwencji prowadzić musi
do uznania podniesionego zarzutu za niezasadny.
Niezależnie od powyższego, wskazać należy, że w orzecznictwie
Sądu Najwyższego odrzuca się upowszechniającą się tendencję, by jako naruszenie
II NSNc 187/24
6
godności człowieka traktować każde niesprawiedliwe albo nawet tylko
niesatysfakcjonujące zdarzenie. W przeciwnym razie konstytucyjnej ochronie
godności człowieka grozi degradacja poprzez jej trywializację. Do naruszenia
konstytucyjnie chronionej godności, którą należy odnosić do samego
człowieczeństwa (a nie do potocznego użycia pojęcia godności) orzeczeniem
sądowym mogłoby dojść w sytuacji zakwestionowania w tym orzeczeniu
człowieczeństwa, a zatem chodzić musi o sytuacje rzeczywiście drastyczne
i uprzedmiotawiające człowieka (wyrok Sądu Najwyższego z 28 października
2020 r., I NSNc 22/20).
3. Zgodzić się należy ze skarżącym, iż z racji przysługujących konsumentowi
szczególnych gwarancji prawnych, określonych w art. 76 Konstytucji RP, mających
uchronić go przed nadużyciami ze strony przedsiębiorcy, będącego drugą stroną
określonego stosunku umownego, Sąd Rejonowy powinien w analizowanej sprawie
z urzędu ocenić, czy stosunek prawny, z którego wynika roszczenie objęte pozwem,
nie ma charakteru konsumenckiego.
Do zaskarżonego nakazu zapłaty nie sporządzono uzasadnienia,
dlatego trudno jest stwierdzić wprost, aby sąd pod rozwagę poddał konsumencki
charakter sprawy. Niemniej jednak, wydanie nakazu zapłaty z uchybieniami,
które zostaną wykazane w dalsze części uzasadnienia, pozwala na przyjęcie,
iż konsumencki charakter sprawy nie był brany pod uwagę przez Sąd.
Również z okoliczności sprawy nie wynika, by dokonana przez pozwanego czynność
prawna w postaci zawarcia z powodem umowy o pośrednictwo finansowe była
związana z jego działalnością gospodarczą lub zawodową. W tych okolicznościach
Sąd Najwyższy ocenił, iż wskutek wydania spornego nakazu zapłaty doszło
do uchybienia art. 76 Konstytucji RP.
W przypadku dochodzenia zapłaty na podstawie roszczeń wywodzonych
z umowy zawartej z konsumentami Sąd miał obowiązek zbadać ważność i charakter
postanowień zawartej przez strony umowy. W utrwalonym orzecznictwie Trybunału
Sprawiedliwości
Unii
Europejskiej
dotyczącym
przepisów
Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych
warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz. UE L 1993, nr 95, poz. 29
z późn. zm.) wskazuje się, że sąd krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu,
II NSNc 187/24
7
czy dane warunki umowne, wchodzące w zakres stosowania Dyrektywy 93/13,
mają nieuczciwy charakter – w wypadku zaś potwierdzenia takiego stanu rzeczy,
sąd powinien z urzędu przywrócić równowagę między konsumentem
a przedsiębiorcą, o ile posiada niezbędne ku temu informacje dotyczące stanu
faktycznego i prawnego (wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z:
13 września 2018 r., Profi Credit Polska, C-176/17; 21 grudnia 2016 r.,
Gutiérrez Naranjo i in., C-154/15 i C-308/15; 21 kwietnia 2016 r.,
Radlinger i Radlingerová, C-377/14).
W świetle powyższego za zasadny należało uznać zarzut naruszenia zasady
ochrony konsumenta wywodzonej z art. 76 Konstytucji RP, a także zarzut naruszenia
art. 221 k.c.
4. Sąd Najwyższy uwzględnił również zarzut naruszenia art. 359 § 21-23 k.c.
Zarówno w dacie zawarcia spornej umowy o pośrednictwo finansowe, jak i w dacie
wydania zaskarżonego nakazu zapłaty w polskim porządku prawnym obowiązywały
przepisy regulujące maksymalne dopuszczalne granice odsetek wynikających
z czynności prawnych i odsetek za opóźnienie, które wprowadzone zostały z dniem
20 lutego 2006 r. Przepisy te, w brzmieniu relewantnym dla okoliczności niniejszej
sprawy, przewidywały, że maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności
prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy
kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne).
Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość
odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne. Podkreślić przy tym należy,
że zgodnie z art. 359 § 23 k.c. postanowienia umowne nie mogą wyłączać
ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych. W takim przypadku
stosuje się przepisy ustawy.
Wymaga podkreślenia, że zarówno w dacie zawarcia spornej umowy
o pośrednictwo finansowe, jak i w dacie wydania zaskarżonego nakazu zapłaty,
zważywszy na wysokość stopy lombardowej, odsetki maksymalne wynosiły 22%
w stosunku rocznym.
Przewidziane w spornej umowie oprocentowanie umowne kwoty głównej
na poziomie 92% w skali miesiąca i 1123% w stosunku rocznym przeszło
51-krotnie przewyższało wskazaną wyżej wysokość obowiązujących wówczas
II NSNc 187/24
8
odsetek maksymalnych. Pozwala to uznać, że przewidziane w umowie łączącej
strony procesu oprocentowanie miało w istocie charakter lichwiarski.
To zaś prowadzi do wniosku, że zasądzenie przez Sąd Rejonowy zaskarżonym
nakazem zapłaty odsetek za opóźnienie na poziomie 92% w skali miesiąca stanowiło
rażące naruszenie art. 359 § 21-23 k.c.
5. Przechodząc do zarzutu naruszenia w sposób rażący prawa procesowego,
tj. art. 499 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., art. 3531 k.c. w zw. z art. 58 § 2 k.c., wskazać należy,
że został on sporządzony w sposób wadliwy, uniemożliwiający Sądowi Najwyższemu
jego rozpoznanie. Zgodnie z art. 95 pkt 1 u.SN w zakresie nieuregulowanym
przepisami ustawy do skargi nadzwyczajnej, w tym postępowania w sprawie
tej skargi, stosuje się w zakresie spraw cywilnych – przepisy ustawy z dnia
17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego dotyczące skargi kasacyjnej,
z wyłączeniem art. 3984 § 2 oraz art. 3989. Stosownie zaś do art. 3984 § 1 k.p.c.,
określającego wymagania konstrukcyjne skargi kasacyjnej, jako szczególnego
środka odwoławczego, skarga kasacyjna powinna m.in. zawierać przytoczenie
podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie. Jednocześnie, zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem Sądu Najwyższego, obowiązek ten obejmuje wskazanie przepisu,
który zdaniem skarżącego został naruszony, z oznaczeniem konkretnej jednostki
redakcyjnej aktu normatywnego, czyli artykułu, a także, jeśli występują,
pomniejszych jednostek redakcyjnych (z wielu zob.: wyrok Sądu Najwyższego
z 9 marca 2022 r., I NKRS 14/22; postanowienia Sądu Najwyższego z: 29 maja
2019 r., II UK 217/18; 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; 26 marca 1997 r.,
II CKN 63/97). Przytoczenie podstawy skargi kasacyjnej musi być precyzyjne,
gdyż z uwagi na związanie sądu granicami podstaw skargi Sąd Najwyższy
uwzględnia tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej
jako naruszone.
W związku z powyższym podkreślić należy, że na dzień wydawania
zaskarżonego nakazu zapłaty art. 499 k.p.c. nie zawierał jakichkolwiek paragrafów,
tylko punkty. Wskazanie nieistniejącego przepisu prawnego uniemożliwia zaś
Sądowi Najwyższemu rozpoznanie zarzutu.
Choć skarżący zasadnie podniósł naruszenie art. 3531 k.c.,
bowiem orzeczenie nakazem zapłaty odsetek umownych z przekroczeniem
II NSNc 187/24
9
ich ustawowej wysokości naruszało ww. przepis, to powiązanie w zarzucie
art. 3531 k.c. z uchybieniem art. 58 § 2 k.c., bez wskazania przez skarżącego,
jakie w jego ocenie zasady współżycia społecznego zostały naruszone, czyni zarzut
bezzasadnym. Dodatkowo też uwypuklić należy, iż zakaz lichwy, jest regulowany
prawnie w art. 359 § 21-23 k.c., zaś sama lichwa stanowi przestępstwo przewidziane
w art. 304 k.k., co wyklucza w ocenie Sądu Najwyższego uznanie zakazu lichwy,
w dacie zawarcia umowy, jak i wydania nakazu zapłaty, jako jednej z zasad
współżycia społecznego.
6. Stwierdzenie przez Sąd Najwyższy zasadności większości podniesionych
w skardze nadzwyczajnej zarzutów otwiera drogę do badania spełnienia przesłanki
ogólnej, o której mowa w art. 89 § 1 in principio u.SN.
Ogólna podstawa skargi nadzwyczajnej, jakkolwiek swą treścią częściowo
nawiązuje do podstawy szczególnej, ujętej w art. 89 § 1 pkt 1 u.SN, to pełni jednak
odmienną od niej funkcję. O ile wskazana przesłanka szczególna stanowi jedno
z kryteriów, w świetle którego Sąd Najwyższy dokonuje oceny wadliwości
zaskarżonego skargą nadzwyczajną prawomocnego orzeczenia, o tyle przesłanka
ogólna określa warunek, którego zaistnienie otwiera drogę do usunięcia stwierdzonej
wadliwości poprzez wyeliminowanie zaskarżonego orzeczenia z obrotu prawnego.
Warunkiem tym jest konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego
państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Samo zatem zaistnienie przesłanki szczegółowej, również wskazanej w art. 89 § 1
pkt 1 u.SN, nie przesądza jeszcze o konieczności wyeliminowania z obrotu
wadliwego orzeczenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2021 r.,
I NSNk 4/20; 16 czerwca 2021 r., I NSNc 164/20; wyrok Sądu Najwyższego
z 23 czerwca 2022 r., I NSNc 567/21). Zasadność skargi nadzwyczajnej winna być
oceniania przede wszystkim przez pryzmat celu tego środka kontroli konstytucyjności
orzeczeń sądowych, wyrażonego w art. 89 § 1 in principio u.SN, a jest nim
urzeczywistnienie stanu polegającego na zapewnieniu zgodności porządku
prawnego, którego zaskarżone orzeczenie jest elementem, z art. 2 Konstytucji RP
(zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 27 stycznia 2021 r., I NSNc 147/20; 23 czerwca
2022 r., I NSNc 567/21).
II NSNc 187/24
10
Zastrzeżenie w spornej umowie nadmiernych, rażąco wygórowanych odsetek
umownych, a następnie wydanie nakazu zapłaty, w ocenie Sądu Najwyższego nie
tylko naruszyło równowagę kontraktową, lecz także prowadziło do zaburzenia
istniejących ówcześnie stosunków społecznych, tworząc uprawnienie godzące
w poczucie społecznej sprawiedliwości, nieusprawiedliwione warunkami
oraz niezgodne z zasadami słuszności, uczciwości (lojalności) i etycznego
postępowania. Orzeczenie przez Sąd Rejonowy nakazem zapłaty rażąco
wygórowanych odsetek naruszało także zdaniem Sądu Najwyższego zasadę
zaufania obywatela do państwa i podważało jego bezpieczeństwo prawne
(wyroki Sądu Najwyższego z: 17 czerwca 2020 r., I NSNc 47/19; 22 czerwca 2022 r.,
I NSNc 592/21).
Powyższe prowadzi do wniosku, że w przedmiotowej sprawie doszło
do naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego
zasady sprawiedliwości społecznej w rozumieniu art. 89 § 1 in principio u.SN.
7. Biorąc pod uwagę fakt, że skarga nadzwyczajna wniesiona została
po upływie 5 lat od uprawomocnienia zaskarżonego nakazu zapłaty,
niezbędne jest ustalenie, czy na przeszkodzie uwzględnieniu skargi i wydaniu
rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 91 § 1 u.SN (uchylenie nakazu zapłaty)
nie stoi art. 115 § 2 u.SN (wyrok Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 2024 r.,
II NSNc 298/23).
Z przytoczonego na wstępie rozważań art. 115 § 2 u.SN wynika,
że w przypadku, gdy od uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia
upłynęło 5 lat, to pomimo stwierdzenia zaistnienia przesłanek określonych w art. 89
§ 1 u.SN, zasadą jest ograniczenie się przez Sąd Najwyższy do stwierdzenia
wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa. Odstąpienie od tej zasady
wymaga wykazania, że zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone
w Konstytucji RP przemawiają za wydaniem rozstrzygnięcia uchylającego
zaskarżone orzeczenie (wyrok Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 2024 r.,
II NSNc 298/23).
Przewidziana w art. 115 § 2 u.SN zasada braku możliwości uchylenia
zaskarżonego orzeczenia, pomimo zaistnienia przesłanek określonych w art. 89
§ 1 u.SN, stanowi jeden z instrumentów wyznaczających wąskie granice
II NSNc 187/24
11
nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest skarga nadzwyczajna,
co zabezpiecza przed nadużywaniem tego środka. Nadużycia w tym zakresie
mogłoby prowadzić bowiem do naruszenia prawa do sądu, obejmującego również
ochronę prawomocnych orzeczeń. Z tego też powodu wyjątek przewidziany art. 115
§ 2 u.SN nie może być interpretowany rozszerzająco (wyroki Sądu Najwyższego z:
23 czerwca 2021 r., I NSNc 144/21; 16 kwietnia 2024 r., II NSNc 298/23).
W poddanej pod osąd sprawie nie ulega wątpliwości, że od uprawomocnienia
się zaskarżonego orzeczenia upłynęło więcej niż 5 lat. Nie ulega również wątpliwości,
że doszło do naruszenia praw i wolności człowieka i obywatela określonych
w Konstytucji RP. W szczególności podnoszona w skardze ochrona konsumenta
jako strony strukturalnie słabszej w stosunkach prywatnoprawnych z przedsiębiorcą
przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi, przemawia za wydaniem orzeczenia,
o jakim mowa w art. 91 § 1 u.SN. Jednocześnie, w ocenie Sądu Najwyższego,
wykreowana zaskarżonym nakazem zapłaty sytuacja prawna – związana
z nakazaniem pozwanemu zapłaty dochodzonej kwoty tytułem odsetek –
jest możliwa do weryfikacji i odwrócenia, nie prowadząc jednocześnie
do nieprzewidywalnych skutków materialnoprawnych wynikających np. z dynamiki
obrotu cywilnoprawnego (wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2024 r.,
II NSNc 463/23).
8. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 91 § 1 u.SN,
orzekł jak w punkcie I. sentencji wyroku.
Jednocześnie, na podstawie art. 39818 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN
Sąd Najwyższy zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania
wywołanego wniesieniem skargi nadzwyczajnej.
[P.Sz.]
[a.ł]
