II NSNc 178/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 października 2025 r.
Prezes SN Krzysztof Wiak (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Mirosław Sadowski
Marek Sławomir Molczyk (ławnik Sądu Najwyższego)
w sprawie z powództwa M.O.
przeciwko B.A.
o zapłatę
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 8 października 2025 r.
skargi nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego
od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym Sądu Rejonowego w Bytomiu z
27 listopada 2007 r., sygn.VII Nc 4714/07,
1. uchyla w całości zaskarżony nakaz zapłaty i przekazuje
sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w
Bytomiu;
2. znosi wzajemnie koszty postępowania wywołanego
wniesioną skargą nadzwyczajną.
Z.G.
Marek Sławomir Molczyk Krzysztof Wiak Mirosław Sadowski
II NSNc 178/24
2
UZASADNIENIE
Pozwem z 22 listopada 2007 r. M.O. prowadzący działalność gospodarczą
pod nazwą F. (dalej: „powód”) wystąpił do Sądu Rejonowego w Bytomiu o wydanie
nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie weksla, domagając się od
B.A. (dalej: „pozwana”) zapłaty kwoty 6 309,77 zł z umownymi odsetkami w
wysokości 18% w stosunku miesięcznym od dnia 15 lipca 2007 r. do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, że pozwana zobowiązała się poprzez
podpisanie weksla z 2 lipca 2007 r. do zapłaty 14 lipca 2007 r. kwoty wskazanej na
wekslu w wysokości 6 309,77 zł. Dlatego też powód wezwał 2 lipca 2007 r. pozwaną
do wykupu weksla. Pozwana nie dokonała jednak żadnej wpłaty. Do pozwu, jako
dowody w sprawie, załączone zostały: 1) oryginał weksla wraz z porozumieniem
wekslowym, 2) umowa o pożyczkę gotówkową z 3 lutego 2006 r., 3) regulamin
pożyczek gotówkowych, 4) wypowiedzenie umowy o pożyczkę z 6 kwietnia 2006 r.,
5) wezwanie do zapłaty z 6 marca 2006 r., 6) ostateczne wezwanie do zapłaty i
zawiadomienie o wypełnieniu weksla z 2 lipca 2007 r.
Sąd Rejonowy w Bytomiu 27 listopada 2007 r. wydał nakaz zapłaty w
postępowaniu nakazowym (sygn. akt VII Nc 4714/07), w którym zasądził od
pozwanej na rzecz powoda kwotę 6 309,77 zł wraz z umownymi odsetkami w
wysokości 18% w stosunku miesięcznym od 15 lipca 2007 r. do dnia zapłaty
oraz kwotę 62,50 zł tytułem kosztów procesu, nakazując pozwanej, aby zaspokoiła
w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu roszczenie powoda w całości
wraz z kosztami, albo wniosła w tym terminie zarzuty do sądu.
W związku z doręczeniem pozwanej nakazu zapłaty i niewniesieniu zarzutów,
nakaz zapłaty uprawomocnił się 23 grudnia 2007 r.
Pismem z 6 grudnia 2023 r. Prokurator Generalny (dalej: „skarżący”) złożył
skargę nadzwyczajną od powyższego nakazu zapłaty, zaskarżając go w całości.
Skarżący zarzucił:
I naruszenie, wyrażonej w art. 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zasady
ochrony konsumenta, jako strony słabszej strukturalnie w stosunkach
II NSNc 178/24
3
prywatnoprawnych z przedsiębiorcą, poprzez niezapewnienie pozwanej ochrony
przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi jaka wynika z Dyrektywy Rady
nr 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. o nieuczciwych warunkach w umowach
konsumenckich (Dz.Urz. WE L 95/29), co nastąpiło w wyniku braku zbadania
przez Sąd – przy wydawaniu nakazu zapłaty przeciwko zobowiązanej z weksla -
potencjalnie nieuczciwego charakteru zapisów umowy z której wynikało
zobowiązanie;
II rażące naruszenie prawa procesowego, tj. art. 485 § 2 zd. 1 k.p.c. w zw. z art. 486
§ 1 k.p.c., w brzmieniu tych przepisów obowiązującym w dacie wydania
zaskarżonego nakazu zapłaty, w zw. z art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13,
przez ich niewłaściwe zastosowanie (art. 485 § 2 zd. 1 k.p.c.) oraz bezpodstawne
niezastosowanie (art. 486 § 1 k.p.c.) - poprzez wydanie nakazu zapłaty w
postępowaniu nakazowym, w sytuacji, gdy z okoliczności umowy pożyczki
zawartej przez powoda z pozwaną 3 lutego 2006 r, wynika, że pożyczył jej kwotę
700,00 zł, a zobowiązał ją do zwrotu kapitału pożyczki w nadmiernej wysokości w
kwocie 6 309,77 zł powiększonej o umowne odsetki w wysokości 18% w stosunku
miesięcznym za opóźnienie od 15 lipca 2007 r., mimo że treść weksla,
odczytywana łącznie z załączonym do pozwu wezwaniem do zapłaty, nasuwała
wątpliwości co do wymagalności i wysokości zobowiązania wekslowego
konsumentki, które to wątpliwości, sąd, w świetle art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13,
powinien był wyjaśnić przez zbadanie z urzędu treści umowy pożyczki zawartej
przez pozwaną z powodem, co jednocześnie oznaczało brak podstaw do wydania
nakazu zapłaty oraz konieczność skierowania sprawy do postępowania
zwyczajnego;
III rażące naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 221 k.c., poprzez jego
niezastosowanie do pozwanej jako konsumenta, w sytuacji, kiedy z okoliczności
sprawy nie wynika, żeby dokonana przez nią czynność prawna, czy to wystawienie
weksla in blanco, czy też zawarcie z powodem umowy pożyczki gotówkowej z dnia
3 lutego 2006 r., były związane z działalnością gospodarczą lub zawodową
pozwanej.
II NSNc 178/24
4
W uzasadnieniu skargi nadzwyczajnej Prokurator Generalny podniósł, że
wydanie przez Sąd Rejonowy w Bytomiu orzeczenia, nakładającego na stronę
będącą konsumentem obowiązek zapłaty, bez badania prawidłowości stosunku
podstawowego z uwagi na istniejące wątpliwości, co do jego uczciwego charakteru,
z którego wynika zobowiązanie, w sytuacji, gdy jego drugą stroną jest przedsiębiorca,
jest niewątpliwie sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawnego
urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej. Podjęte działania
ustawodawcy, celem ochrony interesów konsumentów w sytuacji, gdy działania
przedsiębiorcy wykonującego m.in. działalność w zakresie udzielania pożyczek
gotówkowych godzą w interesy ogólnospołeczne i dotykają szerokiego kręgu
uczestników rynku, w niniejszej sprawie okazały się bowiem niewystarczające.
Zdaniem skarżącego, zaskarżone orzeczenie wydane pozornie zgodnie z przepisami
w postępowaniu nakazowym z weksla, usankcjonowało bowiem warunki zawarte
w umowie konsumenckiej, której postanowienia nie były indywidualnie negocjowane,
niekorzystne dla pozwanej i nieuczciwe, co godzi nie tylko w obowiązujący porządek
prawny, ale także w wartości chronione przez system prawa stanowiące podstawę
wprowadzonych przepisów art. 3851 k.c., określających postępowanie w przypadku
niedozwolonych postanowień umownych, a nadto ustawy o kredycie konsumenckim
z dnia 20 lipca 2001 r., mających stanowić ochronę przed nieuczciwymi praktykami
rynkowymi i jest niewątpliwie sprzeczne ze sprawiedliwością społeczną.
Co więcej, zdaniem skarżącego, w rozpatrywanej sprawie pozwana miała pełne
prawo oczekiwać od Państwa respektowania przepisów prawa, zobowiązujących sąd
do rzetelnej kontroli z urzędu weksla wystawionego, jako zabezpieczenie wykonania
umowy konsumenckiej, a także zbadania z urzędu potencjalnie nieuczciwych
warunków, postanowień stosunku podstawowego. Podkreślić bowiem należy, że
kwestionowane orzeczenie Sądu Rejonowego w Bytomiu z dnia 27 listopada 2007 r.
zapadło w sprawie mającej charakter konsumencki, tj. odnoszącej się do zawarcia
przez powodową firmę z pozwaną umowy o pożyczkę konsumencką, której spłata
zagwarantowana została poprzez wystawienie weksla in blanco. Na takie podejście
wskazuje już chociażby załączone do pozwu wezwanie do zapłaty i zawiadomienie
o wypełnieniu weksla z dnia 2 lipca 2007 r. Wydaje się jednak, że takiego
II NSNc 178/24
5
zapatrywania nie miał Sąd Rejonowy w Bytomiu, a z całą pewnością Sąd ten nie
dokonał analizy tej kwestii, czym naruszył przepis art. 221 k.c.
W dalszej części uzasadnienia skargi nadzwyczajnej, Prokurator Generalny
zwrócił również uwagę na potrzebę przeprowadzonej z urzędu sądowej kontroli
postanowień dokumentów umowy pożyczki, będącej źródłem dochodzonego przez
powoda roszczenia wekslowego. Konsekwencją uznania abuzywnego charakteru
określonych klauzul w umowie byłby brak związania nimi po stronie pozwanego -
konsumenta (bezskuteczność). Za bezpodstawne należałoby zatem uznać
zgłoszone przez powoda żądanie zapłaty, a nakaz nie mógł być wówczas wydany.
W dalszej zaś perspektywie powództwo zasługiwałoby być może na oddalenie jako
w całości bezpodstawne lub jedynie w określonej części. Zachodzą przy tym też
istotne trudności, a wręcz niemożliwość w ustaleniu – w oparciu o „Ostateczne
wezwanie do zapłaty” - jaką kwotę pożyczki faktycznie otrzymała pozwana, a jaką
kwotę była zobowiązana zwrócić powodowi i w jakim terminie oraz jaką kwotę
zobowiązania spłaciła (bez bliższego określenia w wezwaniu). Ponadto według
Prokuratora Generalnego budzi uzasadniony sprzeciw kwota odsetek zapadłych za
zwłokę w wysokości prawie 700% wysokości udzielonej kwoty pożyczki, opłata
pożyczki w wysokości 735,00 zł, koszty upomnień 40,00 zł, opłaty kurierskie w
wysokości 240,00 zł. Powyższe kwoty składały się na całość dłużnej kwoty, podanej
w „Ostatecznym wezwaniu”, a następnie zamieszczonej w wypełnionym wekslu.
Treść weksla w zakresie sumy wekslowej rodziła więc uzasadnione wątpliwości, czy
nie była wynikiem zastosowania przez powoda klauzul abuzywnych lub sprzecznych
z przepisami prawa w przedmiotowej umowie (stosunek podstawowy), znajdującej
się u źródła stosunku wekslowego. Przy takich okolicznościach Sąd winien był
odmówić wydania nakazu zapłaty i z urzędu skierować sprawę do rozpatrzenia w
trybie zwyczajnym.
Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego nakazu zapłaty
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bytomiu I
Wydział Cywilny z pozostawieniem temu sądowi rozstrzygnięcia o kosztach
postępowania ze skargi nadzwyczajnej.
II NSNc 178/24
6
Odpowiedź na powyższą skargę złożył pełnomocnik powoda. W piśmie
z 29 stycznia 2024 r. wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie na rzecz powoda zwrotu
kosztów niniejszego postępowania z uwzględnieniem kosztów zastępstwa
procesowego według norm przepisanych z uwzględnieniem kwoty 17,00 zł
tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga nadzwyczajna zasługuje na uwzględnienie skutkujące uchyleniem
zaskarżonego nakazu zapłaty i przekazaniem sprawy Sądowi Rejonowemu
w Bytomiu do ponownego rozpoznania.
Zgodnie z art. 89 § 1 u.SN, jeżeli jest to konieczne dla zapewnienia zgodności
z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady
sprawiedliwości społecznej, od prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego lub
sądu wojskowego kończącego postępowanie w sprawie może być wniesiona skarga
nadzwyczajna, o ile:
1) orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela
określone w Konstytucji, lub
2) orzeczenie w sposób rażący narusza prawo przez błędną jego wykładnię
lub niewłaściwe zastosowanie, lub
3) zachodzi oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego
w sprawie materiału dowodowego
- a orzeczenie nie może być uchylone lub zmienione w trybie innych
nadzwyczajnych środków zaskarżenia.
Skargę nadzwyczajną, co do zasady, wnosi się w terminie 5 lat od dnia
uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia została
wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna w terminie roku od dnia rozpoznania (art.
89 § 3 zd. 1 u.SN). Stosownie do art. 115 § 1 u.SN, jedynie przejściowo, w okresie 6
lat od dnia wejścia w życie ustawy, skarga nadzwyczajna może być wniesiona od
prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie w sprawach, które
uprawomocniły się po 17 października 1997 r. W takim przypadku, zgodnie z art. 115
§ 1a u.SN, skarga nadzwyczajna od prawomocnego orzeczenia kończącego
postępowanie w sprawie, które uprawomocniło się przed wejściem w życie ustawy,
II NSNc 178/24
7
może być wniesiona jedynie przez Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw
Obywatelskich. Ponadto, od tego samego orzeczenia w interesie tej samej strony
skarga nadzwyczajna może być wniesiona tylko raz (art. 90 § 1 u.SN).
Skarga nadzwyczajna jest instrumentem szeroko rozumianego wymiaru
sprawiedliwości w znaczeniu określonym w art. 175 ust. 1 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej. Jej celem jest wyeliminowanie z obrotu wadliwych, a
jednocześnie naruszających zasady sprawiedliwości społecznej, orzeczeń sądowych,
które dotyczą konkretnych, zindywidualizowanych podmiotów (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 3 kwietnia 2019 r., I NSNk 2/19; wyroki Sądu Najwyższego z: 9
grudnia 2020 r., I NSNu 1/20; 19 stycznia 2022 r., I NSNc 216/21; 17 maja 2023 r., II
NSNc 125/23; 24 lipca 2024 r., II NSNc 343/23; 11 grudnia 2024 r., II NSNc 412/23).
Rolą kontroli nadzwyczajnej nie jest jednak eliminowanie wszystkich wadliwych
orzeczeń. Wyjątkowość orzekania w ramach tej instytucji powinna dotyczyć tylko tych
z nich, które nie dadzą się pogodzić z podstawowymi zasadami demokratycznego
państwa prawnego, będąc prima facie orzeczeniami w sposób elementarny
niesprawiedliwymi.
Na podmiocie wnoszącym skargę nadzwyczajną spoczywa w pierwszej
kolejności powinność wykazania zaistnienia w danej sprawie przynajmniej jednej
z przesłanek szczegółowych – uchybień wymienionych w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN.
Ponadto, skarga nadzwyczajna musi nawiązywać do przesłanki ogólnej
(funkcjonalnej), wskazanej w art. 89 § 1 in principio u.SN, która wymaga
równoczesnego wykazania, że uwzględnienie skargi nadzwyczajnej jest konieczne
dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego
urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Ścisłe określenie przesłanek przedmiotowych skargi nadzwyczajnej
związane jest z jej funkcją ochronną w ujęciu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
tj. z jednej strony, z dążeniem do zapewnienia prawidłowości działania organów
władzy publicznej (art. 7 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), a z
drugiej strony, z konieczną ochroną stabilności i prawomocności orzeczeń sądowych
oraz kształtowanych przez nie stosunków prawnych (art. 45 w zw. z art. 2 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej; zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 14 kwietnia 2021 r., I
NSNc 5/21; 19 stycznia 2022 r., I NSNc 216/21; 15 maja 2024 r., II NSNc 371/23; 11
II NSNc 178/24
8
grudnia 2024 r., II NSNc 412/23). Ochrona powagi rzeczy osądzonej (res iudicata),
a przez to stabilności prawa, należy do fundamentów demokratycznego państwa
prawnego i znajduje głębokie uzasadnienie aksjologiczne. Z tego względu – jak
wskazuje się w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej:
„ETPC”) – nadzwyczajne środki zaskarżenia muszą być uzasadnione
okolicznościami o istotnym i niewątpliwym charakterze, korygującym fundamentalne
wady rozstrzygnięć jurysdykcyjnych, niweczące podstawową funkcję wymiaru
sprawiedliwości (wyrok ETPC z 24 lipca 2003 r., Riabykh przeciwko Rosji, skarga nr
52854/99). Nie mogą przy tym inicjować de facto dodatkowej kontroli instancyjnej.
Dopuszczalny na gruncie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka środek kontroli
musi wobec tego sprawiedliwie wyważyć między prywatnymi interesami a ochroną
pewności prawa, w tym ochroną powagi rzeczy osądzonej, od których zależy
efektywność funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.
Konstrukcyjnym założeniem skargi nadzwyczajnej jest więc takie określenie
jej przesłanek, by służyła ona eliminowaniu z obrotu orzeczeń sądowych
obarczonych wadami o fundamentalnym znaczeniu w świetle zasady
demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości
społecznej. W konsekwencji, stwierdzone naruszenia muszą być na tyle poważne,
by wzgląd na całokształt zasady wynikającej z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej nakazywał ingerencję w powagę rzeczy osądzonej (zob. wyroki Sądu
Najwyższego z: 14 kwietnia 2021 r., I NSNc 5/21; 19 stycznia 2022 r., I NSNc 216/21;
24 lipca 2024 r., II NSNc 306/23; 11 grudnia 2024 r., II NSNc 412/23).
Dokonując wstępnej oceny skargi nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy
nie stwierdził istnienia jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby uzasadniać ocenę,
że w niniejszej sprawie jest ona niedopuszczalna, co skutkowałoby jej odrzuceniem
a limine, bez potrzeby merytorycznego zbadania podniesionych w niej zarzutów.
Została ona wywiedziona przez Prokuratora Generalnego, który jest jednym z dwóch
podmiotów wskazanych w art. 115 § 1a u.SN, uprawnionych do wnoszenia skarg
nadzwyczajnych od orzeczeń, które uprawomocniły się przed dniem wejścia w życie
ustawy o Sądzie Najwyższym. Zaskarżony nakaz zapłaty wydany przez Sąd
Rejonowy w Bytomiu nie może także zostać uchylony ani zmieniony w trybie innych
nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Ponadto, jest to pierwsza skarga
II NSNc 178/24
9
nadzwyczajna w niniejszej sprawie. Reasumując, należy stwierdzić, że nie zachodzą
przeszkody do merytorycznego rozpoznania wniesionej przez Prokuratora
Generalnego skargi nadzwyczajnej.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalił się już pogląd, że konstrukcja
skargi nadzwyczajnej wymaga, aby w pierwszej kolejności dokonać oceny
przesłanek szczegółowych skargi nadzwyczajnej, a następnie dopiero
przeprowadzić ocenę tego, czy w przypadku uznania chociażby jednej z nich za
uzasadnioną, wystąpiła również przesłanka ogólna (funkcjonalna). W rozpoznawanej
skardze nadzwyczajnej Prokurator Generalny sformułował przeciwko zaskarżonemu
nakazowi zapłaty, wydanemu przez Sąd Rejonowy w Bytomiu 27 listopada 2007 r.,
VII Nc 4714/07, zarzuty odwołujące się do dwóch przesłanek szczegółowych
określonych w art. 89 § 1 pkt 1 i 2 u.SN.
Na wstępie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 459 § 2 zd. 1 k.p.c.
(w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania nakazu zapłaty), sąd wydaje nakaz
zapłaty przeciwko zobowiązanemu z weksla, czeku, warrantu lub rewersu należycie
wypełnionego, których prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości. Jeżeli nie
występowały natomiast podstawy do wydania nakazu zapłaty, przewodniczący
wyznacza rozprawę, chyba że sprawa może być rozpoznana na posiedzeniu
niejawnym (art. 486 § 1 k.p.c. – w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania
nakazu zapłaty). W niniejszej sprawie istotne znaczenie należało zatem przypisać
wystąpieniu wątpliwości co do wynikającej z umowy kwoty zadłużenia – zwłaszcza w
kontekście braku zbadania przez sąd występowania klauzul o charakterze
abuzywnym.
Zaznaczyć przy tym należy, że niewątpliwie w dniu zawarcia umowy między
pozwaną a powodem (3 lutego 2006 r.) obowiązywał przepis art. 359 § 2-3 k.c.,
zgodnie z którym jeżeli wysokość odsetek nie była w inny sposób określona, należały
się odsetki ustawowe. Rada Ministrów określała, w drodze rozporządzenia,
wysokość odsetek ustawowych, kierując się koniecznością zapewnienia dyscypliny
płatniczej i sprawnego przeprowadzania rozliczeń pieniężnych, biorąc pod uwagę
wysokość rynkowych stóp procentowych oraz stóp procentowych Narodowego
Banku Polskiego. Na dzień zawarcia umowy i wydania zaskarżonego nakazu zapłaty,
zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 października 2005 r. w sprawie
II NSNc 178/24
10
określenia wysokości odsetek ustawowych, wysokość tych odsetek wynosiła 11,5%
w stosunku rocznym. Natomiast zgodnie z obowiązującymi w dacie wydania
zaskarżonego orzeczenia przepisami art. 359 § 21-23 k.c., maksymalna wysokość
odsetek wynikających z czynności prawnej nie mogła w stosunku rocznym
przekraczać czterokrotności wysokości kredytu lombardowego Narodowego Banku
Polskiego (odsetki maksymalne). Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności
prawnej przekraczała wysokość odsetek maksymalnych, należały się odsetki
maksymalne. Postanowienia umowne nie mogły wyłączać ani ograniczać przepisów
o odsetkach maksymalnych, także w razie dokonania wyboru prawa obcego.
W takim przypadku należało stosować przepisy ustawy. Wskazane powyżej przepisy
zaczęły obowiązywać od 20 lutego 2006 r. – a więc już po zawarciu przez strony.
Tymczasem zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o zmianie ustawy –
Kodeks cywilny oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 157, poz. 1316),
przepisy art. 359 § 21-23 k.c. należało stosować do czynności prawnych dokonanych
po wejściu w życie ustawy nowelizującej. Wskazany przepis przyjmuje szczegółowe
i klarowne kryterium zastosowania tej ustawy, tj. dokonanie czynności prawnej
po jej wejściu w życie. Z tego względu należy uznać go za wyczerpującą regulację
intertemporalną, co wyłącza konieczność sięgania do ogólnych zasad prawa
międzyczasowego.
Powyższe zastrzeżenie nie zmienia jednak oceny, że Sąd Rejonowy
w Bytomiu, wydając zaskarżone orzeczenie, pominął istotną okoliczność, związaną
z przypisanym pozwanej statusem konsumenta, co w konsekwencji mogło
doprowadzić do nieprawidłowej oceny istnienia przesłanek do wydania nakazu
zapłaty w postępowaniu nakazowym. Postępowanie to ma co prawda na celu
usprawnić i przyspieszyć uzyskiwanie należnych wierzytelności, lecz nie można
utożsamiać go z pewnym automatyzmem, który stałby w sprzeczności
ze sprawiedliwym rozpoznaniem sprawy i nieuwzględnieniem konieczności ochrony
słabszej ze stron stosunku prawnego – m.in. poprzez bezrefleksyjne literalne
zastosowanie art. 459 § 2 zd. 1 k.p.c. i niezbadanie, czy postanowienia umowy
pożyczki mogą mieć nieuczciwy charakter (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z:
4 grudnia 2024 r., II NSNc 454/23; 15 stycznia 2025 r., II NSNc 123/24).
II NSNc 178/24
11
W niniejszej sprawie pozwanej z całą pewnością przysługiwał status konsumenta,
w rozumieniu art. 221 k.c. (była ona osobę fizyczną, która dokonała z przedsiębiorcą
czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub
zawodową). Wobec tego bezwzględnie powinna zostać ona objęta konstytucyjną
ochroną, wynikającą z art. 76 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem, władze
publiczne chronią konsumentów, użytkowników i najemców przed działaniami
zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi
praktykami rynkowymi. Zakres tej ochrony określa ustawa.
W powyższym kontekście przyjmuje się, że art. 76 Konstytucji RP powinien być
uwzględniany zarówno przez ustawodawcę na etapie stanowienia prawa, jak i przez
sądy powszechne, w procesie jego stosowania i dokonywania jego wykładni (wyroki
Trybunału Konstytucyjnego: z 21 kwietnia 2004 r., K 33/03; z 13 września 2005 r., K
38/04; z 17 maja 2006 r., K 33/05; z 13 września 2011 r., K 8/09). Konstytucyjna
zasada ochrony konsumenta zakłada, że konsument ma słabszą pozycję
kontraktową niż przedsiębiorca, dlatego „wymaga ochrony, a więc pewnych
uprawnień, które doprowadziłyby do przynajmniej względnego zrównania pozycji
kontrahentów” (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 lipca 2011 r., P 1/10). Z tych
względów Sąd Najwyższy uznawał art. 76 Konstytucji RP za dopuszczalny wzorzec
kontroli orzeczeń na podstawie art. 89 § 1 pkt 1 u.SN (por. wyroki Sądu Najwyższego:
z 28 października 2020 r., I NSNc 22/20; z 25 listopada 2020 r., I NSNc 57/20; z 29
czerwca 2021 r., I NSNc 115/21; z 15 grudnia 2021 r., I NSNc 67/21; z 19 stycznia
2022 r., I NSNc 216/21; z 21 września 2022 r., I NSNc 544/21 i z 15 marca 2023 r.,
II NSNc 212/23). Z powyższego należy wyprowadzić wniosek, że wskazana
okoliczność wiąże się z koniecznością zachowania szczególnej ostrożności w
zakresie rozpoznawania spraw, w których jedna ze stron jest konsumentem.
Z tego też względu przyjmuje się pewne standardy mające zapewnić konsumentowi
ochronę nie tylko na etapie dokonywania czynności prawnych, ale również podczas
dochodzenia określonych roszczeń na drodze postępowania sądowego. Sąd
rozpoznając sprawę z powództwa przeciwko konsumentowi, nie ma zatem swobody
postępowania, analogicznej, jak w przypadku postępowań z udziałem innych
podmiotów, ale podejmowane przez niego czynności powinny charakteryzować się
szczególna ostrożnością, mającą na celu ochronę interesów konsumenta. Jedną z
II NSNc 178/24
12
elementarnych zasad, mających zastosowanie w przypadku rozpoznawania spraw z
udziałem konsumentów, jest konieczność weryfikacji zapisów umów przez nich
zawieranych, m.in. w związku z koniecznością sprawdzenia niewystępowania w nich
klauzul abuzywnych (wyrok Sądu Najwyższego z 9 lipca 2024 r., II NSNc 395/23).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się jednocześnie niesłuszność
poglądu, zgodnie z którym w przypadku nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym,
gdy pozwanym jest konsument, czynności sądu powinny ograniczać się jedynie do
badania warunków formalnych pozwu i dołączonych do niego dokumentów. W
niniejszej sprawie Sąd Rejonowy w Bytomiu ocenił złożony weksel poprzez pryzmat
art. 485 § 2 k.p.c. weryfikując jego należyte wypełnienie, prawdziwość oraz treść i na
tej podstawie wydał nakaz zapłaty. Tego rodzaju modus operandi stoi w sprzeczności
ze wspomnianą konstytucyjną zasadą ochrony konsumenta, wynikającą z art. 76
Konstytucji RP, a także gwarancjami wynikającymi z Dyrektywy 93/13 w sprawie
nieuczciwych
warunków
w
umowach
konsumenckich
(zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 22 stycznia 2025 r., II NSNc 482/23; 21 stycznia
2025 r., II NSNc 495/23; 5 września 2024 r., II NSNc 353/23; 2 marca 2023 r., II NSNc
182/23; 8 listopada 2022 r., I NSNc 123/22; z 27 kwietnia 2022 r., I NSNc 647/21).
Za utrwalony w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej przyjmuje
się bowiem pogląd, że organy wymiaru sprawiedliwości z urzędu dokonują oceny
nieuczciwych postanowień umowy konsumenckiej (zob. wyrok z 21 kwietnia 2016 r.,
Radlinger i Radlingerová, C-377/14, pkt 77 i przywołane tam orzecznictwo). Przepis
art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się
on przepisom krajowym, „pozwalającym na wydanie nakazu zapłaty opartego na
wekslu własnym, który stanowi gwarancję wierzytelności powstałej z umowy kredytu
konsumenckiego, w sytuacji gdy sąd rozpoznający pozew o wydanie nakazu zapłaty
nie jest uprawniony do zbadania potencjalnie nieuczciwego charakteru warunków tej
umowy, jeżeli sposób wykonania prawa do wniesienia zarzutów od takiego nakazu
nie pozwala na zapewnienie przestrzegania praw, które konsument opiera
na tej dyrektywie” (zob. wyrok z 13 września 2018 r., Profi Credit Polska, C-176/17,
EU:C:2018:711, pkt 71).”Sąd Najwyższy uznał też, że przepisy proceduralne
ograniczające możliwość skorzystania przez konsumenta z przysługującej ochrony
na gruncie prawa wspólnotowego, zezwalające na badanie treści konsumenckiego
II NSNc 178/24
13
stosunku podstawowego wyłącznie w przypadku wniesienia zarzutów,
nie realizowałyby celu prawa konsumenckiego, jakim jest realne wyrównanie pozycji
stron umowy konsumenckiej (zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 28 lipca 2021 r., I
NSNc 179/20; z 2 czerwca 2021 r., I NSNc 178/20; z 10 czerwca 2021 r., I NSNc
140/20, z 28 października 2020 r., I NSNc 22/20; 24 listopada 2021 r., I NSNc 66/21,
z 14 maja 2025 r., II NSNc 197/24).
Co do wysokości odsetek umownych, zastrzeżonych w umowie pożyczki,
należy uznać, że istniała podstawa do skierowania sprawy do rozpoznania w trybie
zwykłym. Sąd nie skorzystał z tej możliwości, wydając zamiast tego nakaz zapłaty, w
ramach którego ustalono odsetki umowne w wysokości 18% w stosunku
miesięcznym. Tymczasem powinnością Sądu było skonstatowanie, że rozpatrywane
zobowiązanie naruszać może choćby art. 3531 k.c., zgodnie z którym strony
zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby
jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani
zasadom współżycia społecznego. W odniesieniu do odsetek wynikających z umowy
pożyczki, Sąd Najwyższy w wyroku z 23 czerwca 2005 r., II CK 742/04, wskazał:
„umowa pożyczki ze swej natury służy przede wszystkim interesowi pożyczkobiorcy,
ale może także pożyczkodawcy zapewniać wymierne korzyści, z reguły w postaci
odsetkowej. Umowa w tym względzie nie może być wolna od oceny z zastosowaniem
kryteriów, o których mowa w art. 3531 k.c. W przeciwnym wypadku mogłoby to
bowiem oznaczać – w skrajnych sytuacjach – przyzwolenie na wypaczenie sensu
umowy w aspekcie charakteru stosunku prawnego tą umową ukształtowanego,
zarówno z punktu widzenia zasady ograniczenia swobody kontraktowej, jak i granic
wykonywania prawa podmiotowego. W wyroku z 27 lipca 2000 r., IV CKN 85/00, Sąd
Najwyższy przyjął natomiast, że zastrzeganie w umowie pożyczki między osobami
fizycznymi odsetek w wysokości nadmiernej, niemającej uzasadnienia ani w
wysokości inflacji ani w zyskach osiąganych w ramach normalnej, rzetelnie
prowadzonej działalności gospodarczej może być sprzeczne z zasadami współżycia
społecznego”. Jak słusznie wskazał też skarżący, Sąd Rejonowy w Bytomiu
powinien również przeanalizować pod kątem wystąpienia potencjalnych klauzul
abuzywnych, zapisy dotyczące pozostałych kosztów przewidzianych w związku z
zawarciem umowy pożyczki (opłata pożyczki, koszty upomnień, opłaty kurierskie).
II NSNc 178/24
14
Ocena abuzywności tych postanowień umownych powinna być dokonana pod kątem
ich ekwiwalentności w stosunku do poniesionych przez powoda kosztów (por. wyrok
Sądu Najwyższego z 24 lipca 2024 r., II NSNc 343/23).
Powyższe rozważania prowadzą do uznania słuszności wszystkich
podniesionych przez Prokuratora Generalnego zarzutów. Dodać przy tym należy, że
poprzez nieuwzględnienie konsumenckiego charakteru rozpoznawanej sprawy
i nienależyte zinterpretowanie zawartych w umowie klauzul, naruszenie wskazanych
przepisów prawa miało charakter rażący (zob. wyroki Sądu Najwyższego:
z 8 maja 2019 r., I NSNc 2/19; z 28 lipca 2021 r. I NSNc 179/20; z 15 grudnia 2021 r.,
I NSNc 67/21; z 13 lipca 2022 r., I NSNc 452/21). Zgodnie z dotychczasowym
orzecznictwem Sądu Najwyższego, rażące naruszenie prawa zachodzi bowiem,
gdy zaskarżone orzeczenie można uznać za niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi
i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami
rozstrzygnięć, gdy było wynikiem rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego
zastosowania prawa (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2021 r.,
I NSNc 51/20 i powołane tam orzecznictwo). Przyjmuje się ponadto, że naruszenie
prawa jest rażące wówczas, gdy w jego następstwie powstają skutki,
które są niemożliwe do aprobaty w świetle wymagań praworządności lub też takie,
które powodują niemożność akceptacji zaskarżonego orzeczenia jako aktu, który
został wydany przez organ praworządnego państwa (zob. wyrok Sądu Najwyższego
z 20 marca 1996 r., II PRN 4/96; por. także wyrok Sądu Najwyższego z 5 maja 2021
r., I NSNc 159/20). Podobny pogląd wypowiedział Sąd Najwyższy w wyroku z 8
czerwca 2021 r., I NSNc 25/19, wskazując, że „rażący charakter naruszenia prawa,
o którym mowa w art. 89 § 1 pkt 2 ustawy z 2017 r. o Sądzie Najwyższym, winien
uprawdopodabniać tezę o konieczności uchylenia zaskarżonego orzeczenia celem
urzeczywistnienia zasady konstytucyjnej z art. 2 Konstytucji RP” (zob. także: wyrok
Sądu Najwyższego z 24 marca 2021 r., I NSNc 134/20).
Przyjmuje się, że samo stwierdzenie zaistnienia przesłanek szczegółowych
skargi nadzwyczajnej nie jest jeszcze wystarczające dla wyeliminowania
zaskarżonego orzeczenia z obrotu prawnego. W dalszej kolejności należy bowiem
ustalić czy uchylenie tego orzeczenia jest „konieczne dla zapewnienia zgodności z
II NSNc 178/24
15
zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady
sprawiedliwości społecznej” (art. 89 § 1 in principio u.SN).
Określona w art. 2 Konstytucji RP zasada demokratycznego państwa
prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej ma charakter
kompleksowy. Wywodzona jest z niej konieczność zapewnienia bezpieczeństwa
prawnego jednostki, pewności co do prawa, przewidywalności stanowionego prawa,
lojalności państwa względem obywateli, co powinno budować zaufanie jednostki do
Państwa. Bezpieczeństwo prawne obywateli winno być przy tym rozumiane nie tylko
formalnie jako przewidywalność działań władzy publicznej, ale także jako skuteczne
zabezpieczenie dóbr życiowych i interesów człowieka.
Poprzez wydanie przez Sąd Rejonowy w Bytomiu zaskarżonego nakazu
zapłaty naruszono nie tylko obowiązujący porządek prawny, ale także wartości
chronione przez system prawa, co jest niewątpliwie sprzeczne ze sprawiedliwością
społeczną. Jednym z zadań sądów orzekających w sprawach cywilnych jest bowiem
niedopuszczenie do legalizowania zachowa, które należałoby uznać za sprzeczne z
prawem lub zasadami współżycia społecznego. Tylko taki standard odpowiada
bowiem zasadzie demokratycznego państwa prawa urzeczywistniającego zasady
sprawiedliwości społecznej (wyrok Sądu Najwyższego z 24 lipca 2024 r., II NSNc
306/23). Ze wskazanym standardem sprzeczne pozostaje tymczasem wydanie przez
sąd orzeczenia nakazującego zapłatę przez pozwanych świadczenia, bez zbadania
klauzul stosowanych przez przedsiębiorcę we wzorcu umowy, bez ustalenia, czy
sprawa ma charakter konsumencki – zwłaszcza, gdy istnieją uzasadnione
wątpliwości co do tego, czy w świetle przepisów o ochronie konsumentów, pozwana
była do jego zapłaty w ogóle zobowiązana. Sąd Rejonowy w Bytomiu przyznał
priorytet szybkości postępowania, ignorując konieczność rozpoznania sprawy w
sposób uwzględniający konieczność sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy – z
uwzględnieniem ochrony słabszej strony stosunku prawnego.
W niniejszej sprawie na przeszkodzie uwzględnieniu skargi nadzwyczajnej
nie stoi treść art. 115 § 2 u.SN. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli zachodzą przesłanki
wskazane w art. 89 § 1 u.SN, a zaskarżone orzeczenie wywołało nieodwracalne
skutki prawne, w szczególności jeżeli od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego
orzeczenia upłynęło 5 lat, a także jeżeli uchylenie orzeczenia naruszyłoby
II NSNc 178/24
16
międzynarodowe zobowiązania Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd Najwyższy ogranicza
się do stwierdzenia wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa oraz
wskazania okoliczności, z powodu których wydał takie rozstrzygnięcie, chyba że
zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji
przemawiają za wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 91 § 1 u.SN.
W niniejszej sprawie od wydania zaskarżonego nakazu zapłaty upłynęło
ponad 5 lat, co w świetle art. 115 § 2 u.SN stanowi samodzielną podstawę
uniemożliwiającą jego uchylenie. Jednakże – według Sądu Najwyższego –
konieczność ochrony praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji
przemawia za wydaniem orzeczenia, o jakim mowa w art. 91 § 1 u.SN.
Podkreślić bowiem należy, że wskutek wydania zaskarżonego nakazu zapłaty doszło
do zasądzenia kwoty 6309,77 zł. Biorąc pod uwagę wysokość kwoty pożyczki
przewidzianej w umowie, zawartej pomiędzy pozwaną a powodem (700 zł),
trzeba stwierdzić, że wyegzekwowanie od pozwanej sumy ponad dziewięć razy
wyższej stanowi drastyczną ingerencję w jego prawa majątkowe, a w szczególności
w prawo własności chronione przez art. 64 Konstytucji RP.
Poza podaniem motywów rozstrzygnięcia Sąd Najwyższy orzekający w
niniejszej sprawie postanowił odnieść się do treści uchwały Sądu Najwyższego z 24
września 2025 r., III PZP 1/25, w której przyjęto, że „Sąd, któremu przekazano
sprawę do ponownego rozpoznania - w przypadku uwzględnienia skargi
nadzwyczajnej przez Sąd Najwyższy - Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych orzekający w składzie niespełniającym wymogów sądu z art. 19 ust. 1
akapit drugi TUE - uznawszy taki wyrok Sądu Najwyższego za niebyły, stwierdza, że
wyrok tego sądu nie został uchylony a postępowanie ze skargi nadzwyczajnej nie
zostało zakończone. Sąd ten ma prawo uznać się za właściwy do rozpoznania tej
skargi na zasadach wynikających z wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych C-585/18, C 624/18
i C-625/18 A.K. i in. (EU:C:2019:982)”.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że uchwała podjęta w sprawie o
sygnaturze III PZP 1/25 nie wstrzymuje orzekania przez Izbę Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego w sprawach zainicjowanych skargami
nadzwyczajnymi. Z treści tej uchwały jednoznacznie bowiem wynika, że jest ona
II NSNc 178/24
17
adresowana do sądów powszechnych, którym przekazano sprawę do ponownego
rozpoznania, na skutek wydania przez Sąd Najwyższy – Izbę Kontroli Nadzwyczajnej
i Spraw Publicznych wyroku kasatoryjnego. Należy stanowczo podkreślić, że
pomimo nadania jej mocy zasady prawnej, uchwała w sprawie III PZP 1/25 nie wiąże
sądów powszechnych, które w dalszym ciągu są zobligowane do wydawania
rozstrzygnięć zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Wskazane orzeczenie stoi w sprzeczności z zasadą trójpodziału władzy,
zgodnie z którą władzę ustawodawczą sprawuje Sejm i Senat, zaś sądowniczą –
sądy i trybunały. Orzeczenia sądów, nawet mające moc zasady prawnej, nie mogą
być zatem traktowane jako źródła prawa powszechnie obowiązującego.
Nie mogą wyłączać stosowanie przepisów ustaw, ani tym bardziej dowolnie zmieniać
ich brzmienia. Skarga nadzwyczajna jako nadzwyczajny środek zaskarżenia może
być rozpoznawana tylko przez Sąd Najwyższy. Zgodnie bowiem z art. 26 § 1
pkt 1 u.SN, rozpoznawanie skarg nadzwyczajnych należy do wyłącznej właściwości
Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego.
Niedopuszczalne jest więc przyjęcie, że sąd powszechny może w jakichkolwiek
okolicznościach być właściwy do rozpoznania skargi nadzwyczajnej. Pozostawałoby
to w jawnej sprzeczności z obowiązującym prawem.
Przesłanki wniesienia i rozpoznania skarg nadzwyczajnych zostały
uregulowane w art. 89 i nast. u.SN. Z tego względu nie jest możliwe zastosowanie
przepisów zawartych w ustawie z dnia 8 grudnia 2018 r. o Sądzie Najwyższym do
postępowań toczących się przed sądami powszechnymi. Stan prawny w tym
względzie nie został uchylony i nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że nadal
pozostaje wiążący – zarówno dla podmiotów uprawnionych do wnoszenia skarg
nadzwyczajnych, jak i sądów powszechnych oraz wojskowych, których orzeczenia
zostały uchylone w związku z tą skargą przez Sąd Najwyższy.
Uznanie przez sam sąd powszechny, że jest właściwy do procedowania
w sprawach ze skarg nadzwyczajnych lub też bezpodstawne przyznanie mu takiego
prawa przez inny sąd (w tym nawet przez Sąd Najwyższy lub Trybunał
Sprawiedliwości Unii Europejskiej) prowadziłoby do naruszenia art. 177 Konstytucji
RP, zgodnie z którym sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we
wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości
II NSNc 178/24
18
innych sądów. Godziłoby to również w konstytucyjnie określoną właściwość Sądu
Najwyższego. Zgodnie z art. 183 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, Sąd Najwyższy sprawuje
nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania.
Sąd Najwyższy wykonuje również inne czynności określone w Konstytucji i ustawach.
Rozpoznanie sprawy ze skargi nadzwyczajnej wbrew obowiązującym przepisom o
randze ustawowej prowadziłoby do naruszenia zasady demokratycznego państwa
prawnego, ochronie której służy właśnie instytucja skargi nadzwyczajnej.
Z uwagi na brak innych, poza ustawą z 8 grudnia 2028 r. o Sądzie Najwyższym,
regulacji ustawowych dotyczących rozpoznawania skarg nadzwyczajnych,
przyznanie takiego prawa sądom powszechnym, prowadziłoby de facto do tego,
że orzeczenia wydane zgodnie z intencją wskazaną w uchwale z 24 września 2025 r.
obarczone byłyby wadami prawnymi, które skutkowałyby realnym pokrzywdzeniem
stron danego postępowania, które nie tylko zostałyby pozbawione prawa do
rozważenia zarzutów skargi nadzwyczajnej przez inny sąd niż ten, który wydał
zaskarżone orzeczenie, ale również prawa do ochrony swoich interesów prawnych,
jakie zapewnia instytucja skargi nadzwyczajnej. Już samo potencjalne
funkcjonowanie w obrocie prawnym dwóch orzeczeń, dotyczących tego samego
przedmiotu, z których tylko jedno zapadłoby zgodnie z przepisami ustawowymi i
wynikającą z nich procedurą, stanowiłoby rażący przejaw naruszenia zasady
ochrony zaufania obywateli do państwa i do stanowionego przez nie prawa. W
przypadku hipotetycznego uznania przez sąd powszechny, że skarga nadzwyczajna
uznana uprzednio za zasadną przez Sąd Najwyższy powinna zostać oddalona,
strona lub uczestnik postępowania nie mogliby w realny sposób zaskarżyć
wadliwości takiego rozstrzygnięcia i tym samym zostaliby pozbawieni ochrony
prawnej, którą gwarantowało im oparte na obowiązujących przepisach orzeczenie
Sądu Najwyższego.
Niezależnie od powyższych argumentów należy dodać, że pomimo iż uchwała
Sądu Najwyższego z 24 września 2025 r., III PZP 1/25 stwarza pozory
zagwarantowania przestrzegania w Polsce przepisów prawa unijnego, w
rzeczywistości jej brzmienie prowadzi do całkowicie odmiennego skutku. W niniejszej
sprawie skarżący, wnosząc skargę nadzwyczajną, przywołał m.in. zarzut naruszenia
przepisów prawa unijnego (art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych
II NSNc 178/24
19
warunków w umowach konsumenckich) – w zakresie zapewnienia odpowiednich i
skutecznych środków mających na celu zapobieganie stosowaniu nieuczciwych
warunków w umowach z konsumentami. Skarga nadzwyczajna wniesiona przez
Prokuratora Generalnego, uznana przez Sąd Najwyższy za zasadną, miała na celu
nie tylko przywrócenie zgodności z prawem polskim, ale również realizację zasady
pierwszeństwa prawa UE dotyczącego ochrony konsumentów. Wyrok, który zapadł
w niniejszej sprawie, nie tylko nie narusza więc prawa unijnego, ale zapewnia jego
skuteczność we wskazanym zakresie. Tym samym, przyjęcie, że sąd powszechny
mógłby uznać niniejsze orzeczenie za niebyłe, godziłoby również w zapewnienie
skuteczności prawa unijnego.
Na końcu należy dodać, że nie istnieją żadne ustawowe podstawy do
przyznania sądom powszechnym prawa do badania, czy sędzia zasiadający w
składzie Sądu Najwyższego spełnia wymogi niezawisłości i bezstronności. Niejasne
jest też to, w jakim trybie miałaby przebiegać taka weryfikacja. Ustawodawca
przewidział, co prawda, odpowiednie regulacje w Kodeksie postępowania cywilnego,
Kodeksie postępowania karnego oraz w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie
Najwyższym. W żadnym ze wskazanych przypadków rozstrzygnięcia w tym
względzie nie może wydać jednak sąd powszechny. Sąd Najwyższy w uchwale z 24
września 2025 r. przyznając takie uprawnienie sądom powszechnym, contra legem
przypisał sobie tym samym rolę prawodawczą.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 91 § 1 u.SN
orzekł jak w sentencji.
Na podstawie art. 39818 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN Sąd Najwyższy zniósł
wzajemnie między stronami koszty procesu w postępowaniu wywołanym
wniesieniem skargi nadzwyczajnej.
ZG
[r.g.]
