II NSNc 132/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 5 lutego 2025 r.
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Elżbieta Karska
Radosław Jeż (ławnik Sądu Najwyższego)
w sprawie z powództwa M. Ś.
przeciwko H. S.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw
Publicznych w dniu 5 lutego 2025 r.,
skargi nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty w postępowaniu
upominawczym Sądu Rejonowego w Bytomiu z 28 marca 2007 r., sygn. VII Nc
1122/07:
I. uchyla zaskarżony nakaz zapłaty w całości i sprawę
przekazuje Sądowi Rejonowemu w Bytomiu do ponownego
rozpoznania;
II. znosi wzajemnie między stronami koszty postępowania
przed Sądem Najwyższym wywołane wniesioną skargą
nadzwyczajną.
UZASADNIENIE
II NSNc 132/24
2
Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z 28 marca 2007 r.,
wydanym w sprawie VII Nc 1122/07, Sąd Rejonowy w Bytomiu nakazał H. S. (dalej
również: „pozwany”), aby zapłacił M. Ś. (dalej również: „powód”) kwotę 400 zł z
umownymi odsetkami w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia od dnia 6 lutego
2007 r. oraz kwotę 30 zł tytułem kosztów procesu, w terminie dwóch tygodni od
doręczenia nakazu albo wniósł w tymże terminie sprzeciw.
Z uzasadnienia pozwu i dołączonych do niego dokumentów wynika, że 5
stycznia 2007 r. H. S. zawarł z firmą P.P.H.U. „O.” M. Ś. „Umowę o pośrednictwo
finansowe”, na podstawie której powód zobowiązał się do podjęcia działań
prowadzących do zawarcia przez pozwanego umowy o pożyczkę gotówkową. W § 6
umowy strony ustaliły, że wynagrodzeniem powoda za czynności wymienione w § 1
i § 2 umowy jest kwota 400 zł płatna do dnia 5 lutego 2007 r. Zgodnie z umową, w
przypadku niedokonania zapłaty w terminie określonym w § 6 umowy, strony ustalają
odsetki umowne. W takim przypadku pozwany zobowiązuje się do zapłaty odsetek
umownych w wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia począwszy od dnia 6 lutego
2007 r. do dnia zapłaty. W dniu 9 stycznia 2007 r. na dokumencie umowy pozwany
złożył dodatkowe oświadczenie, w którym potwierdził wykonanie umowy. Wobec
nieuiszczenia przez pozwanego wynagrodzenia powód wystąpił
do Sądu Rejonowego w Bytomiu z pozwem o zapłatę.
Pozwany nie wniósł sprzeciwu od nakazu zapłaty. W dniu 7 maja 2007 r. Sąd
Rejonowy w Bytomiu uznał prawomocność nakazu zapłaty z dniem 3 maja 2007 r.,
zaopatrując go w klauzulę wykonalności.
Skargą nadzwyczajną z 13 października 2023 r., z uwagi na konieczność
zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego
urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, albowiem wydane
orzeczenie doprowadziło do legalizacji nieuczciwych praktyk rynkowych i naruszyło
prawa pozwanego jako konsumenta wynikające z Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej i Kodeksu cywilnego, Prokurator Generalny zaskarżył w całości nakaz
zapłaty w postępowaniu upominawczym wydany przez Sąd Rejonowy w Bytomiu
Wydział VII Grodzki w dniu 28 marca 2007 r., sygn. akt VII Nc 1122/07.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
II NSNc 132/24
3
1. naruszenie zasad, wolności i praw człowieka i obywatela, określonych w
art. 30 i 76 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997
r. (Dz.U. 1997 Nr 78, poz. 486 ze zm., dalej: „Konstytucja RP”) takich jak
godność człowieka i ochrona konsumenta, jako strony słabszej
strukturalnie w stosunkach prywatnoprawnych z przedsiębiorcą przed
nieuczciwymi praktykami rynkowymi przez orzeczenie nakazem zapłaty
w postępowaniu upominawczym wierzytelności wynikającej z zawartej
przez H. S. z P.P.H.U. „O.” M. Ś. umowy o pośrednictwo finansowe bez
zbadania potencjalnie nieuczciwego charakteru zapisów umowy, z
którego wynikało zobowiązanie;
2. naruszenie w sposób rażący prawa materialnego tj. przepisów art. 359 §
21 k.c., art. 359 § 22 k.c., oraz 359 § 23 k.c., przez niewłaściwe
ich zastosowanie i orzeczenie zgodnie z żądaniem pozwu o obowiązku
zapłaty przez H. S. kwoty 400 zł wraz z umownymi odsetkami w
wysokości 20 zł za każdy dzień opóźnienia od dnia 6 lutego 2007 r., co
stanowi 150% w skali miesiąca, podczas gdy wskazane przepisy w
brzmieniu obowiązującym zarówno w dacie czynności prawnej, z której
wynikał obowiązek zapłaty odsetek umownych, jak i w dacie orzekania
przez Sąd, stanowiły, że maksymalna wysokość odsetek wynikająca z
czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać
czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego
Banku Polskiego tj. 22%, a jeżeli przekracza tę wysokość to należą się
odsetki maksymalne;
3. naruszenie w sposób rażący prawa procesowego, tj. przepisu art. 499 §
1 pkt 1 i 2 k.p.c., art. 3531 k.c. w zw. z art. 58 § 2 k.c., przez ich
niezastosowanie i uznanie, że umowa o pośrednictwo finansowe,
zawarta w dniu 5 stycznia 2007 r., pomiędzy H. S. a P.P.H.U. „O.” M. Ś.,
jest w całości ważna, pomimo że w § 7 ust. 1 umowy zastrzeżone zostały
odsetki umowne „za każdy dzień opóźnienia” w zapłacie zobowiązania
w wysokości 20 zł dziennie, czyli 150% miesięcznie i 1825% w stosunku
rocznym, a więc o charakterze „lichwiarskim” i obiektywnie
II NSNc 132/24
4
nieusprawiedliwione oraz mogące realnie spowodować niemożność
wykonania zobowiązania przez dłużnika, podczas gdy ich wysokość,
mając na względzie zasadę swobody umów oraz zasady współżycia
społecznego, nie mogła być – stosownie do Rozporządzenia Rady
Ministrów z dnia 13 października 2005 r. w sprawie określenia wysokości
odsetek ustawowych (Dz.U. 2005 Nr 201, poz. 1662) – wyższa niż 11,5%
w stosunku rocznym, a tym samym wydanie nakazu
nie było dopuszczalne;
4. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 221 k.c., poprzez
jego niezastosowanie do pozwanego jako konsumenta, w sytuacji, kiedy
z okoliczności sprawy nie wynika, żeby dokonana przez niego czynność
prawna – zawarcie z powodem umowy o pośrednictwo finansowe z dnia
5 stycznia 2007 r. była związana z działalnością gospodarczą lub
zawodową pozwanego.
W oparciu o tak skonstruowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie
zaskarżonego nakazu zapłaty w całości i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bytomiu z pozostawieniem temu sądowi
rozstrzygnięcia o kosztach postępowania ze skargi nadzwyczajnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Przystępując do merytorycznego badania skargi nadzwyczajnej,
Sąd Najwyższy ustala, czy doszło do naruszenia którejś z przesłanek szczególnych
określonych w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN i wskazanych w skardze nadzwyczajnej, a
jeśli tak, to czy w celu zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa
prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej konieczne jest
uwzględnienie skargi nadzwyczajnej. A contrario samo naruszenie zasady
demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości
społecznej nie stanowi racji wystarczającej dla usunięcia z obrotu prawnego
zaskarżonego orzeczenia. Konstruując art. 89 § 1 u.SN ustawodawca posłużył się
zwrotem „o ile”, który uniemożliwia realizację zasadniczego celu instrumentu jakim
II NSNc 132/24
5
jest skarga nadzwyczajna, bez zaistnienia okoliczności wskazanych w przesłankach
szczególnych, nawet jeśli za powyższym przemawiałyby fundamentalne racje
aksjologiczne związane z istotą demokratycznego państwa prawnego.
Ponadto, stosownie do art. 115 § 2 u.SN, jeżeli zachodzą przesłanki wskazane
w art. 89 § 1 u.SN, a zaskarżone orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne,
w szczególności jeżeli od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia
upłynęło 5 lat, a także jeżeli uchylenie orzeczenia naruszyłoby międzynarodowe
zobowiązania Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd Najwyższy ogranicza się do
stwierdzenia wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa oraz
wskazania okoliczności, z powodu których wydał takie rozstrzygnięcie, chyba że
zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji RP
przemawiają za wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 91 § 1 u.SN.
Wniesienie skargi nadzwyczajnej jest dopuszczalne po wyczerpaniu
dostępnych środków zaskarżenia (art. 89 § 1 u.SN). Ustawa przewiduje ponadto
ściśle określony krąg podmiotów uprawnionych do jej wniesienia (art. 89 § 2 u.SN).
Zgodnie z art. 504 § 2 k.p.c. (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania
zaskarżonego nakazu), nakaz zapłaty, przeciwko któremu w całości lub w części
nie wniesiono skutecznie sprzeciwu, ma skutki prawomocnego wyroku.
Zaskarżony nakaz zapłaty wydany przez Sąd Rejonowy w Bytomiu,
wobec braku jego zaskarżenia i prawidłowe doręczenie odpisu nakazu pozwanemu
uprawomocnił się, dlatego też nie przysługuje od niego żaden inny środek
zaskarżenia (wyrok Sądu Najwyższego z 8 maja 2019 r., I NSNc 2/19). Stwierdzone
to zostało zarządzeniem z 7 maja 2007 r., w którym Sąd Rejonowy w Bytomiu
wskazał, iż zaskarżony nakaz zapłaty jest prawomocny z dniem 3 maja 2007 r.
Skarga nadzwyczajna w przedmiotowym postępowaniu wniesiona została
przez legitymowany do tego podmiot, w terminie określonym ustawą.
2. Prokurator Generalny w pierwszej kolejności zarzucił zaskarżonemu
orzeczeniu naruszenie konstytucyjnie chronionej godności człowieka wskazanej w
art. 30 Konstytucji RP, jednakże poprzestał jedynie na sformułowaniu zarzutu i
pominął jego uzasadnienie. Samo zaś wskazanie w skardze nadzwyczajnej
przepisów prawa, którym sąd miał uchybić, bez stosownego uzasadnienia nie może
zostać uznane za wystarczające (wyrok Sądu Najwyższego z 28 października 2020 r.,
II NSNc 132/24
6
I NSNc 22/20) i w konsekwencji prowadzić musi do uznania podniesionego zarzutu
za niezasadny.
Niezależnie od powyższego, wskazać należy, że w orzecznictwie Sądu
Najwyższego odrzuca się upowszechniającą się tendencję, by jako naruszenie
godności człowieka traktować każde niesprawiedliwe albo nawet tylko
niesatysfakcjonujące zdarzenie. W przeciwnym razie konstytucyjnej ochronie
godności człowieka grozi degradacja poprzez jej trywializację. Do naruszenia
konstytucyjnie chronionej godności, którą należy odnosić do samego
człowieczeństwa (a nie do potocznego użycia pojęcia godności) orzeczeniem
sądowym mogłoby dojść w sytuacji zakwestionowania w tym orzeczeniu
człowieczeństwa, a zatem chodzić musi o sytuacje rzeczywiście drastyczne
i uprzedmiotawiające człowieka (wyrok Sądu Najwyższego z 28 października 2020 r.,
I NSNc 22/20).
3. Zgodzić się należy ze skarżącym, iż z racji przysługujących konsumentowi
szczególnych gwarancji prawnych, określonych w art. 76 Konstytucji RP, mających
uchronić go przed nadużyciami ze strony przedsiębiorcy, będącego drugą stroną
określonego stosunku umownego, Sąd Rejonowy powinien w analizowanej sprawie
z urzędu ocenić, czy stosunek prawny, z którego wynika roszczenie objęte pozwem,
nie ma charakteru konsumenckiego.
Do zaskarżonego nakazu zapłaty nie sporządzono uzasadnienia dlatego
trudno jest stwierdzić wprost, aby sąd pod rozwagę poddał konsumencki charakter
sprawy. Niemniej jednak, wydanie nakazu zapłaty z uchybieniami, które zostaną
wykazane w dalsze części uzasadnienia, pozwala na przyjęcie, iż konsumencki
charakter sprawy nie był brany pod uwagę przez Sąd. Również z okoliczności sprawy
nie wynika, by dokonana przez pozwanego czynność prawna w postaci zawarcia z
powodem umowy o pośrednictwo finansowe była związana z jego działalnością
gospodarczą lub zawodową. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy ocenił, iż
wskutek wydania spornego nakazu zapłaty doszło do uchybienia art. 76 Konstytucji
RP.
W przypadku dochodzenia zapłaty na podstawie roszczeń wywodzonych
z umowy zawartej z konsumentami Sąd miał obowiązek zbadać ważność i charakter
postanowień zawartej przez strony umowy. W utrwalonym orzecznictwie Trybunału
II NSNc 132/24
7
Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym przepisów Dyrektywy Rady
93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach
konsumenckich (Dz.Urz. UE L 1993, Nr 95, str. 29 z późn. zm.) wskazuje się, że sąd
krajowy jest zobowiązany do zbadania z urzędu, czy dane warunki umowne,
wchodzące w zakres stosowania Dyrektywy 93/13, mają nieuczciwy charakter – w
wypadku zaś potwierdzenia takiego stanu rzeczy, sąd powinien z urzędu przywrócić
równowagę między konsumentem a przedsiębiorcą, o ile posiada niezbędne ku temu
informacje dotyczące stanu faktycznego i prawnego (wyroki Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z: 13 września 2018 r., Profi Credit Polska,
C-176/17; 21 grudnia 2016 r., Gutiérrez Naranjo i in., C-154/15 i C-308/15; 21
kwietnia 2016 r., Radlinger i Radlingerová, C-377/14).
W świetle powyższego za zasadny należało uznać zarzut naruszenia zasady
ochrony konsumenta wywodzonej z art. 76 Konstytucji RP, a także zarzut naruszenia
art. 221 k.c.
4. Sąd Najwyższy uwzględnił również zarzut naruszenia art. 359 § 21-23 k.c.
Zarówno w dacie zawarcia spornej umowy o pośrednictwo finansowe, jak i w dacie
wydania zaskarżonego nakazu zapłaty w polskim porządku prawnym obowiązywały
przepisy regulujące maksymalne dopuszczalne granice odsetek wynikających
z czynności prawnych i odsetek za opóźnienie, które wprowadzone zostały z dniem
20 lutego 2006 r. Przepisy te, w brzmieniu relewantnym dla okoliczności niniejszej
sprawy, przewidywały, że maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności
prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy
kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). Jeżeli
wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek
maksymalnych, należą się odsetki maksymalne. Podkreślić przy tym należy, że
zgodnie z art. 359 § 23 k.c. postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać
przepisów o odsetkach maksymalnych. W takim przypadku stosuje się przepisy
ustawy.
Wymaga podkreślenia, że w dacie zawarcia spornej umowy o pośrednictwo
finansowe, zważywszy na wysokość stopy lombardowej, odsetki maksymalne
wynosiły 22% w stosunku rocznym.
II NSNc 132/24
8
Przewidziane w spornej umowie oprocentowanie umowne kwoty głównej na
poziomie 150% w skali miesiąca i 1825% w stosunku rocznym przeszło 80-krotnie
przewyższało wskazaną wyżej wysokość obowiązujących wówczas odsetek
maksymalnych. Pozwala to uznać, że przewidziane w umowie łączącej strony
procesu oprocentowanie miało w istocie charakter lichwiarski. To zaś prowadzi do
wniosku, że zasądzenie przez sąd rejonowy zaskarżonym nakazem zapłaty odsetek
za opóźnienie na poziomie 150% w skali miesiąca stanowiło rażące naruszenie art.
359 § 21-23 k.c.
5. Przechodząc do zarzutu naruszenia w sposób rażący prawa procesowego,
tj. art. 499 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., art. 3531 k.c. w zw. z art. 58 § 2 k.c., wskazać należy,
że został on sporządzony w sposób wadliwy, uniemożlwiający Sądowi Najwyższemu
jego rozpoznanie. Zgodnie z art. 95 pkt 1 u.SN w zakresie nieuregulowanym
przepisami ustawy do skargi nadzwyczajnej, w tym postępowania w sprawie tej
skargi, stosuje się w zakresie spraw cywilnych – przepisy ustawy z dnia 17 listopada
1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego dotyczące skargi kasacyjnej, z
wyłączeniem art. 3984 § 2 oraz art. 3989. Stosownie zaś do art. 3984 § 1 k.p.c.,
określającego wymagania konstrukcyjne skargi kasacyjnej, jako szczególnego
środka odwoławczego, skarga kasacyjna powinna m.in. zawierać przytoczenie
podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie. Jednocześnie, zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem Sądu Najwyższego, obowiązek ten obejmuje wskazanie przepisu,
który zdaniem skarżącego został naruszony, z oznaczeniem konkretnej jednostki
redakcyjnej aktu normatywnego, czyli artykułu, a także, jeśli występują,
pomniejszych jednostek redakcyjnych (z wielu zob.: wyrok Sądu Najwyższego z 9
marca 2022 r., I NKRS 14/22; postanowienia Sądu Najwyższego z: 29 maja 2019 r.,
II UK 217/18; 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; 26 marca 1997 r., II CKN 63/97).
Przytoczenie podstawy skargi kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż z uwagi na
związanie sądu granicami podstaw skargi Sąd Najwyższy uwzględnia tylko te
przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone.
W związku z powyższym podkreślić należy, że na dzień wydawania
zaskarżonego nakazu zapłaty art. 499 k.p.c. nie zawierał jakichkolwiek paragrafów,
tylko punkty. Wskazanie nieistniejącego przepisu prawnego uniemożliwia zaś
Sądowi Najwyższemu rozpoznanie zarzutu.
II NSNc 132/24
9
Choć skarżący zasadnie podniósł naruszenie art. 3531 k.c., bowiem
orzeczenie nakazem zapłaty odsetek umownych z przekroczeniem ich ustawowej
wysokości naruszało ww. przepis, to powiązanie w zarzucie art. 3531 k.c.
z uchybieniem art. 58 § 2 k.c., bez wskazania przez skarżącego, jakie w jego ocenie
zasady współżycia społecznego zostały naruszone, czyni zarzut bezzasadnym.
Dodatkowo też uwypuklić należy, iż zakaz lichwy, jest regulowany prawnie w art. 359
§ 21-23 k.c., zaś sama lichwa stanowi przestępstwo przewidziane w art. 304 k.k.,
co wyklucza w ocenie Sądu Najwyższego uznanie zakazu lichwy, w dacie zawarcia
umowy, jak i wydania nakazu zapłaty, jako jednej z zasad współżycia społecznego.
6. Stwierdzenie przez Sąd Najwyższy zasadności większości podniesionych
w skardze nadzwyczajnej zarzutów otwiera drogę do badania spełnienia przesłanki
ogólnej, o której mowa w art. 89 § 1 in principio u.SN.
Ogólna podstawa skargi nadzwyczajnej, jakkolwiek swą treścią częściowo
nawiązuje do podstawy szczególnej, ujętej w art. 89 § 1 pkt 1 u.SN, to pełni jednak
odmienną od niej funkcję. O ile wskazana przesłanka szczególna stanowi jedno z
kryteriów, w świetle którego Sąd Najwyższy dokonuje oceny wadliwości
zaskarżonego skargą nadzwyczajną prawomocnego orzeczenia, o tyle przesłanka
ogólna określa warunek, którego zaistnienie otwiera drogę do usunięcia stwierdzonej
wadliwości poprzez wyeliminowanie zaskarżonego orzeczenia z obrotu prawnego.
Warunkiem tym jest konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego
państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Samo zatem zaistnienie przesłanki szczegółowej, również wskazanej w art. 89 § 1
pkt 1 u.SN, nie przesądza jeszcze o konieczności wyeliminowania z obrotu
wadliwego orzeczenia (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 12 maja 2021 r., I
NSNk 4/20; 16 czerwca 2021 r., I NSNc 164/20; wyrok Sądu Najwyższego
z 23 czerwca 2022 r., I NSNc 567/21). Zasadność skargi nadzwyczajnej winna być
oceniania przede wszystkim przez pryzmat celu tego środka kontroli konstytucyjności
orzeczeń sądowych, wyrażonego w art. 89 § 1 in principio u.SN, a jest nim
urzeczywistnienie stanu polegającego na zapewnieniu zgodności porządku
prawnego, którego zaskarżone orzeczenie jest elementem, z art. 2 Konstytucji RP
(zob. wyroki Sądu Najwyższego z: 27 stycznia 2021 r., I NSNc 147/20; 23 czerwca
2022 r., I NSNc 567/21).
II NSNc 132/24
10
Zastrzeżenie w spornej umowie nadmiernych, rażąco wygórowanych odsetek
umownych, a następnie wydanie nakazu zapłaty, w ocenie Sądu Najwyższego nie
tylko naruszyło równowagę kontraktową, lecz także prowadziło do zaburzenia
istniejących ówcześnie stosunków społecznych, tworząc uprawnienie godzące w
poczucie społecznej sprawiedliwości, nieusprawiedliwione warunkami oraz
niezgodne z zasadami słuszności, uczciwości (lojalności) i etycznego postępowania.
Orzeczenie przez Sąd Rejonowy nakazem zapłaty rażąco wygórowanych odsetek
naruszało także zdaniem Sądu Najwyższego zasadę zaufania obywatela do państwa
i podważało jego bezpieczeństwo prawne (wyroki Sądu Najwyższego z: 17 czerwca
2020 r., I NSNc 47/19; 22 czerwca 2022 r., I NSNc 592/21).
Powyższe prowadzi do wniosku, że w przedmiotowej sprawie doszło do
naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego
zasady sprawiedliwości społecznej w rozumieniu art. 89 § 1 in principio u.SN.
7. Biorąc pod uwagę fakt, że skarga nadzwyczajna wniesiona została
po upływie 5 lat od uprawomocnienia zaskarżonego nakazu zapłaty, niezbędne jest
ustalenie, czy na przeszkodzie uwzględnieniu skargi i wydaniu rozstrzygnięcia, o
którym mowa w art. 91 § 1 u.SN (uchylenie nakazu zapłaty) nie stoi art. 115 § 2 u.SN
(wyrok Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 2024 r., II NSNc 298/23).
Z przytoczonego na wstępie rozważań art. 115 § 2 u.SN wynika, że w
przypadku, gdy od uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia upłynęło 5 lat, to
pomimo stwierdzenia zaistnienia przesłanek określonych w art. 89 § 1 u.SN, zasadą
jest ograniczenie się przez Sąd Najwyższy do stwierdzenia wydania zaskarżonego
orzeczenia z naruszeniem prawa. Odstąpienie od tej zasady wymaga wykazania, że
zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji RP
przemawiają za wydaniem rozstrzygnięcia uchylającego zaskarżone orzeczenie
(wyrok Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 2024 r., II NSNc 298/23).
Przewidziana w art. 115 § 2 u.SN zasada braku możliwości uchylenia
zaskarżonego orzeczenia, pomimo zaistnienia przesłanek określonych w art. 89 § 1
u.SN, stanowi jeden z instrumentów wyznaczających wąskie granice
nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest skarga nadzwyczajna, co
zabezpiecza przed nadużywaniem tego środka. Nadużycia w tym zakresie mogłoby
prowadzić bowiem do naruszenia prawa do sądu, obejmującego również ochronę
II NSNc 132/24
11
prawomocnych orzeczeń. Z tego też powodu wyjątek przewidziany art. 115 § 2 u.SN
nie może być interpretowany rozszerzająco (wyroki Sądu Najwyższego z: 23
czerwca 2021 r., I NSNc 144/21; 16 kwietnia 2024 r., II NSNc 298/23).
W poddanej pod osąd sprawie nie ulega wątpliwości, że od uprawomocnienia
się zaskarżonego orzeczenia upłynęło więcej niż 5 lat. Nie ulega również wątpliwości,
że doszło do naruszenia praw i wolności człowieka i obywatela określonych w
Konstytucji RP. W szczególności podnoszona w skardze ochrona konsumenta, jako
strony strukturalnie słabszej w stosunkach prywatnoprawnych z przedsiębiorcą przed
nieuczciwymi praktykami rynkowymi, przemawia za wydaniem orzeczenia, o jakim
mowa w art. 91 § 1 u.SN. Jednocześnie, w ocenie Sądu Najwyższego, wykreowana
zaskarżonym nakazem zapłaty sytuacja prawna – związana z nakazaniem
pozwanemu zapłaty dochodzonej kwoty tytułem odsetek – jest możliwa do weryfikacji
i odwrócenia, nie prowadząc jednocześnie do nieprzewidywalnych skutków
materialnoprawnych wynikających np. z dynamiki obrotu cywilnoprawnego (wyrok
Sądu Najwyższego z 27 listopada 2024 r., II NSNc 463/23).
8. Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 91 § 1 u.SN,
orzekł jak w punkcie I. sentencji wyroku.
Jednocześnie, na podstawie art. 39818 k.p.c. w zw. z art. 95 pkt 1 u.SN Sąd
Najwyższy zniósł wzajemnie między stronami koszty postępowania wywołanego
wniesieniem skargi nadzwyczajnej.
[SOP]
r.g.
