II NSK 63/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 marca 2025 r.
SSN Maria Szczepaniec
w sprawie z powództwa S. sp. z o.o. w W.
przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów
o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 marca 2025 r. w Izbie Kontroli
Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych
skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 11 marca 2024 r., VII AGa 560/23
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od S. sp. z o.o. w W. na rzecz Prezesa Urzędu
Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 360 (trzysta
sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym
wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych
za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia niniejszego postanowienia S. sp. z o.o. w W. do
dnia zapłaty.
M.L.
UZASADNIENIE
Decyzją Nr […] z 16 września 2020 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i
Konsumentów (dalej jako: „Prezes UOKiK”) działając na podstawie art. 23b ust. 2
ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (DZ. U. z 2020 r.
II NSK 63/24
2
poz. 1076 i 1086, dalej „u.o.k.k.”) po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o
uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, uznał wskazane w punkcie I
decyzji postanowienia wzorców umów stosowane przez S. sp. z o.o. z siedzibą w
W. (dalej: „spółka”) za niedozwolone postanowienia umowne i nałożył na spółkę
środki usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu stosowania we wzorcach
umów zawieranych z konsumentami niedozwolonych postanowień umownych.
Ponadto Prezes UOKiK nałożył na spółkę kary pieniężne za stosowanie
postanowień wzorców umów i obciążył spółkę kosztami postępowania o uznanie
postanowień wzorca umowy za niedozwolone.
S. sp. z o.o. wniosła odwołanie od tej decyzji, domagając się uchylenia
zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie o jej zmianę stosownie do przebiegu i
wyniku postępowania w przedmiocie odwołania.
Wyrokiem z dnia 28 lutego 2023 r., XVII AmA 9/21 Sąd Okręgowy
w Warszawie Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zmienił zaskarżoną decyzję
w punkcie IV w ten sposób, że obniżył wysokość nałożonych na S. sp. z o.o. kar
pieniężnych a w pozostałym zakresie odwołanie oddalił.
Apelację od powyższego wyroku złożył powód S. sp. z o.o. Wniósł o zmianę
zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i
zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania za dwie
instancje, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Wyrokiem z dnia 11 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie,
VII Aga 560/23 oddalił apelację i zasądził od skarżącego na rzecz Prezesa UOKiK
kwotę 540 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu
apelacyjnym.
S. sp. z o.o. pismem z dnia 24 maja 2024 r. wniósł skargę kasacyjną od
wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2024 r., VII AGa 560/23
zaskarżając go w całości.
Skarżący zgłosił szereg zarzutów naruszenia prawa materialnego
przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Jednocześnie skarżący
wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. wskazując że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona i art. 3989
II NSK 63/24
3
§ 1 pkt 1 k.p.c. wskazując, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,
sprowadzające się do udzielenia odpowiedzi na pytanie „czy uzależnienie
spełnienia obowiązku przedsiębiorcy od ustanowienia zabezpieczenia
przez konsumenta bez jednoczesnego udzielenia szczegółowych informacji
co do sposobu ustanowienia zabezpieczenia wyczerpuje znamiona rażącego
naruszenia interesu konsumenta?”
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes UOKiK wniósł o odmowę
przyjęcia skargi kasacyjnej powoda do rozpoznania, a w razie przyjęcia jej
do rozpoznania o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz
pozwanego kosztów procesu według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie wypełnia ustawowych przesłanek koniecznych
dla przyjęcia jej do rozpoznania.
Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone nią
orzeczenie zapadło wskutek oczywistego uchybienia, które jest widoczne
bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej. Chodzi zatem
o szczególne, kwalifikowane wypadki naruszenia prawa przez sąd drugiej instancji
dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika, a więc chodzi
o sytuacje, kiedy wyrok może być uznany za bezprawny (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, Nr 3, poz. 49).
Uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, jako przesłanki
przyjęcia jej do rozpoznania, wymaga powołania się na kwalifikowaną postać
naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa materialnego
lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do jego wykazania.
Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono widoczne prima facie,
przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia
w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. O przyjęciu skargi kasacyjnej
do rozpoznania nie decyduje przy tym samo oczywiste naruszenie konkretnego
przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone
II NSK 63/24
4
orzeczenie, lecz sytuacja, w której spowodowało ono wydanie oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego)
określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (zob. orzecznictwo przytoczone
w motywach postanowienia Sądu Najwyższego z 6 listopada 2012 r., III SK 16/12).
W pierwszej kolejności Sąd Najwyższy wskazuje, że brak jest podstaw
do twierdzenia, iż doszło do oczywistego naruszenia prawa poprzez akceptację
przez Sąd II instancji naruszenia art. 23a ust. 1 u.o.k.k. w zw. z art. 3851 k.c.
Tym bardziej brak jest podstaw by twierdzić, że wskutek tego naruszenia doszło
do wydania oczywiście wadliwego orzeczenia. Kontroli pod względem abuzywności
podlegają wszelkie nieuzgodnione indywidualnie postanowienia stosunku prawnego.
Nie sposób zrównać zakresu kontroli postanowień abuzywnych wyłącznie do treści
postanowień umowy w sytuacji, w której inne dokumenty kształtują relację umowną
pomiędzy przedsiębiorcą i konsumentem.
Zdaniem Sądu Najwyższego skarga kasacyjna nie jest oczywiście
uzasadniona w świetle akceptacji przez Sąd Apelacyjny w Warszawie naruszenia
art. 23a u.o.k.k. w zw. z art. 3851 k.c., co wyrażało się w stwierdzeniu abuzywności
klauzuli, która w swojej treści nie kreuje obowiązków pożyczkobiorcy,
a jednocześnie jest przeznaczona do obrotu z udziałem przedsiębiorcy.
Sąd Najwyższy uznaje za w pełni prawidłowy pogląd zarówno Prezesa UOKiK
przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jak i sądu pierwszej i drugiej
instancji, zgodnie z którym postanowienie wzorca umowy stosowanego
przez spółkę, w którym konsument-pożyczkobiorca wyraża odgórnie zgodę
na nieodpłatne wykorzystanie jego danych osobowych przez S. sp. z o.o. jest
sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumentów.
Podkreślenia wymaga, że dane osobowe mogą dotyczyć wyłącznie osoby fizycznej.
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego
jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
II NSK 63/24
5
do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż tylko wówczas może być
osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie
Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania wynika przy tym z oceny czy okoliczności powołane
przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 28 kwietnia 2022 r.,
I NSK 23/21, istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1
pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie,
którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego
orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie
okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu
na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na sformułowaniu
samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego przepisu prawa,
na tle którego to zagadnienie występuje oraz wskazaniu argumentów prawnych,
które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym także na sformułowaniu
własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten powinien być zbliżony do tego,
jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy
na podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r.,
V CSK 75/06).
Zagadnienie prawne mające stanowić uzasadnienie dla przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania musi budzić wątpliwości interpretacyjne w chwili
orzekania przez Sąd Najwyższy o zasadności (lub braku zasadności) przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania.
S. sp. z o.o. oparł wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z
uwagi na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu
art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., sprowadzające się do udzielenia odpowiedzi na pytanie
„czy uzależnienie spełnienia obowiązku przedsiębiorcy od ustanowienia
zabezpieczenia przez konsumenta bez jednoczesnego udzielenia szczegółowych
informacji co do sposobu ustanowienia zabezpieczenia wyczerpuje znamiona
rażącego naruszenia interesu konsumenta?”
II NSK 63/24
6
Uwzględniając przedstawione wyżej założenia interpretacyjne,
należy stwierdzić, że autor rozpatrywanej skargi kasacyjnej nie przedstawił
istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Przedstawione zagadnienie nie stanowi skomplikowanego problemu o charakterze
prawnym, którego rozwiązanie miałoby bezpośredni wpływ na wynik niniejszej
sprawy, ponieważ sformułowane istotne zagadnienie prawne nie mieści się
w stanie faktycznym sprawy wynikającym z ustaleń dokonanych
przez Sąd Apelacyjny. Postanowienia wzorca, które podlegały ocenie
w przedmiotowym postępowaniu zostały uznane za niedozwolone z uwagi na brak
precyzji w określeniu przesłanek skutkujących wypowiedzeniem umowy pożyczki
lub wstrzymaniem się z jej wypłatą poprzez zastosowanie bliżej nieokreślonych
pojęć „dołożenie należytych starań” w ustanowieniu zabezpieczenia, co stawia
przedsiębiorcę w uprzywilejowanej sytuacji wobec konsumenta, a nie z uwagi
na uzależnienie spełnienia obowiązku przedsiębiorcy od ustanowienia
zabezpieczenia przez konsumenta bez jednoczesnego udzielenia szczegółowych
informacji co do sposobu ustanowienia zabezpieczenia, które to wyczerpuje
znamiona rażącego naruszenia interesu konsumenta.
Ponadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednoznacznie przyjmuje się,
że łączenie przesłanki oczywistej zasadności skargi z występowaniem w sprawie
istotnego zagadnienia prawnego lub potrzebą wykładni przepisów jest wykluczone
(postanowienia Sądu Najwyższego z: 20 czerwca 2024 r., I CSK 1257/23;
11 września 2024 r., II NSK 34/24, 17 grudnia 2024 r., II NSK 32/23).
Wskazać należy, że Sąd Najwyższy wielokrotnie podnosił, iż jednoczesne
uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania występującymi
w sprawie wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni
przepisów) generalnie wyklucza przyjęcie, że skarga jest oczywiście uzasadniona.
Nie jest bowiem możliwa sytuacja, w której wyrok jest oczywiście wadliwy,
a jednocześnie w sprawie występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga
interwencji
i
rozstrzygnięcia
przez
Sąd
Najwyższy
(postanowienie Sądu Najwyższego z 26 listopada 2013 r., I UK 291/13).
Co jest sporne nie może być przecież oczywiste (postanowienie Sądu Najwyższego
z 9 kwietnia 2014 r., V CSK 383/13).
II NSK 63/24
7
Wskazać ponadto należy, że w analizowanej sprawie, w ocenie
Sądu Najwyższego, nie wystąpiły inne przyczyny uzasadniające przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności nieważność postępowania
(art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c.
w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 3
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat
za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).
M.L>
[a.ł]
