II KZ 4/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 4 marca 2025 r.
SSN Ryszard Witkowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Anna Dziergawka
SSN Adam Roch
w sprawie W.B.
oskarżonego o czyn z art. 156 § 1 pkt 2 k.k.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 4 marca 2025 r.
zażaleń obrońców oskarżonego
na postanowienie Sądu Najwyższego z 6 lutego 2025 r. sygn. akt II KK 333/24
o zastosowaniu środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania,
na podstawie art. 437 § 2 k.p.k. oraz art. 249 § 1 k.p.k., art. 250 § 4 k.p.k. w zw. z
art. 275 § 1 i 2 k.p.k. i art. 277 § 1 k.p.k.
postanowił:
zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że:
1. uchylić zastosowany wobec oskarżonego W.B. postanowieniem
Sądu Najwyższego z 6 lutego 2025 r. sygn. akt II KK 333/24, środek
zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania;
2. zastosować wobec oskarżonego W.B. tytułem środka
zapobiegawczego dozór organu Policji właściwego ze względu na
miejsce zamieszkania oskarżonego z obowiązkiem zgłaszania się
oskarżonego do organu dozorującego 2 (dwa) razy w tygodniu oraz
zakaz kontaktowania się oskarżonego z pokrzywdzoną D.D. i zakaz
zbliżania się oskarżonego do pokrzywdzonej D.D. na odległość
mniejszą niż 100 metrów;
3. zastosować wobec oskarżonego W.B. tytułem środka
zapobiegawczego zakaz opuszczania kraju.
II KZ 4/25
2
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu kasacji wniesionych przez obu obrońców
oskarżonego W.B., wyrokiem z 6 lutego 2025 r. sygn. akt II KK 333/24, uchylił
zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie i sprawę przekazał temu
sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Bezpośrednio po ogłoszeniu powyższego wyroku Sąd Najwyższy postanowił,
na podstawie art. 249 § 1 k.p.k. w zw. z art. 258 § 2 k.p.k. i w zw. z art. 538 § 2
k.p.k., zastosować wobec W.B. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego
aresztowania na okres 3 miesięcy, tj. do 7 maja 2025 r. godz. 11:25.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli obaj obrońcy oskarżonego
W.B., mianowicie:
1. adw. Ł.P., zarzucając naruszenie:
1. art. 258 § 2 k.p.k. w zw. z art. 249 § 1 k.p.k. poprzez przyjęcie, iż surowość
grożącej kary pozbawienia wolności wynikająca z wysokości
nieprawomocnie orzeczonej kary stanowi samoistną szczególną przesłankę
tymczasowego aresztowania, podczas gdy tymczasowe aresztowanie nie
może być stosowane w oderwaniu od celu w postaci zabezpieczenia
prawidłowego toku postępowania, a zatem musi on być in concreto
zagrożony, by stosowanie izolacyjnego środka zapobiegawczego było
dopuszczalne;
II KZ 4/25
3
2. art. 257 § 1 k.p.k. w zw. z art. 251 § 3 k.p.k. przez uznanie, że środki
nieizolacyjne wobec oskarżonego nie są wystarczające dla zabezpieczenia
prawidłowego toku postępowania, a cel ten może zostać osiągnięty jedynie
przez stosowanie tymczasowego aresztowania oraz przez lakoniczne i
pozbawione należytej analizy odniesienie się w uzasadnieniu postanowienia
do możliwości zastosowania wobec oskarżonego innego niż izolacyjny
środka zapobiegawczego, w sytuacji gdy Sąd Orzekający nie zbadał
rzetelnie czy zastosowanie nieizolacyjnego środka zapobiegawczego byłoby
wystarczające.
Podnosząc powyższe zarzuty, obrońca ten wniósł o uchylenie
tymczasowego aresztowania wobec oskarżonego, ewentualnie o zmianę
zaskarżonego postanowienia poprzez uchylenie tymczasowego aresztowania pod
warunkiem złożenia poręczenia majątkowego w określonej przez Sąd wysokości i
terminie, orzeczenie zakazu opuszczania kraju oraz dozoru Policji o częstotliwości
uznanej przez Sąd za właściwą, połączony z zakazem kontaktowania się z
pokrzywdzoną i zbliżania się do niej na odległość mniejszą niż 100 m.
3. adw. E.O. zarzucając:
1. obrazę przepisów prawa procesowego, a mianowicie art 410 i 424 k.p.k.
poprzez niewykazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia
podstaw konieczności zastosowania aresztu tymczasowego wobec W.B.,
w sytuacji gdy w sprawie nie ma żadnej okoliczności, która uzasadniałaby
podejrzenie, że będzie on utrudniał realizację wyroku poprzez ukrywanie
się czy ucieczkę, a założenie takie jest dodatkowo bezpodstawne w
sytuacji, gdy oskarżony nabył prawo do przedterminowego zwolnienia, a
ponadto w sprawie nie ma żadnego elementu, który mógłby wskazywać
na takie niebezpieczeństwo i mało tego Sąd stosujący areszt jak wynika z
uzasadnienia takiego elementu nie wskazuje, bo go faktycznie nie ma,
II KZ 4/25
4
opierając się jedynie na wysokości kary wymierzonej nieprawomocnym
wyrokiem co w świetle orzecznictwa ETPCz, jak również orzeczenia SN i
Sądów Apelacyjnych jest niewystarczające dla stwierdzenia że zachodzi
potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania;
2. obrazę przepisów prawa procesowego, a mianowicie art 7 k.p.k. mającą
istotny wpływ na treść orzeczenia poprzez przekroczenie granic
swobodnej oceny dowodów co wynika z niesłusznego założenia, że sam
fakt wymierzenia oskarżonemu nieprawomocnym wyrokiem kary
pozbawienia wolności w wymiarze 5 lat i 6 miesięcy jest wystarczającym
elementem do uznania, że zachodzi potrzeba zabezpieczenia
prawidłowego toku postępowania, nie wskazując na żaden element, który
taką tezę uprawdopodabniałby w jakimkolwiek stopniu.
Podnosząc te zarzuty, drugi z obrońców wniósł o uchylenie zaskarżonego
postanowienia, ewentualnie jego zmianę poprzez zastosowanie wszystkich
środków wolnościowych poczynając od poręczenia majątkowego w wysokości
ustalonej przez Sąd, kończąc na dozorze policji i zakazie opuszczania kraju.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenia obrońców okazały się zasadne i zasługiwały na uwzględnienie.
Na wstępie zauważyć trzeba, że funkcją środka zapobiegawczego jest
zabezpieczenie prawidłowego toku całego procesu karnego. Oznacza to, że
stosując środki zapobiegawcze, sąd chroni nie tylko postępowanie dowodowe, ale
ochroną może również objąć jego dalsze etapy, aż do chwili rozpoczęcia
wykonywania kary, zgodnie z art. 249 § 4 k.p.k. Stosowanie środków
zapobiegawczych może zatem mieć miejsce nie tylko w celu zagwarantowania
prawidłowego toku postępowania dowodowego, ale również później. Sprawstwo
II KZ 4/25
5
oskarżonego w niniejszej sprawie zostało uprawdopodobnione w stopniu
wymaganym przez przepis art. 249 § 1 k.p.k. treścią nieprawomocnego wyroku
Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 17 marca 2023 r. sygn. akt V
K 124/22. Nie ma potrzeby wykazywania, że zebrane w sprawie dowody wskazują
na duże prawdopodobieństwo popełnienia przez oskarżonego zarzucanych mu
czynów, bowiem samo skazanie nieprawomocnym wyrokiem uzasadnia
wystarczająco tę przesłankę i zwalnia od przedstawiania szczegółowej
argumentacji uzasadniającej takie przekonanie (por. postanowienie Sądu
Apelacyjnego w Krakowie z 27 lipca 2005 r. sygn. akt II AKz 288/05, KZS 2005/7-
8/87). Powyższej konkluzji nie zmienia fakt uchylenia orzeczenia sądu
odwoławczego, gdyż nastąpiło to z przyczyn niepodważających sprawstwa
oskarżonego W.B. Natomiast jako przesłankę szczególną stosowania
tymczasowego aresztowania, wskazano tę, o której mowa w art. 258 § 2
k.p.k. Wynika ona wprost z faktu, iż W.B. nieprawomocnie wymierzono karę łączną
5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności, a stosownie do treści art. 258 § 2 k.p.k.,
tymczasowe aresztowanie może być uzasadnione nieprawomocnym skazaniem na
karę co najmniej 3 lat pozbawienia wolności. Z wymierzeniem takiej surowej kary
łączy się szczególny rodzaj domniemania w zakresie istnienia obawy, że oskarżony
(podejrzany) z uwagi na grożącą mu surową karę, będzie bezprawnie utrudniał
postępowanie i tym samym może stanowić samodzielną przesłankę szczególną
stosowania tymczasowego aresztowania. Tym samym nie ma w tym wypadku, tak
jak to ma miejsce w sytuacjach określonych w art. 258 § 1 k.p.k., konieczności
wykazywania, iż zachodzi uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się oskarżonego.
Takie formalistyczne podejście sądu I instancji nie uwzględnia jednak kryterium
prognostycznego, związanego z realnie grożącą oskarżonemu karą w
postępowaniu karnym w dacie stosowania wobec oskarżonego tymczasowego
aresztowania (zob. postanowienie SN z 28 kwietnia 2023 r. sygn. akt V KZ 18/23).
Skoro domniemanie destabilizacji toku postępowania zostało ściśle sprzężone z
realnie wysokim zagrożeniem karą, to nie można przepisu art. 258
§ 2 k.p.k. i izolacyjnego środka zapobiegawczego stosować w oderwaniu od analizy
rzeczywistego zagrożenia karą i relacji tego zagrożenia do progu realnej surowości
wskazanego w § 2 art. 258 k.p.k. Takie dostosowanie do stopnia rzeczonej obawy
II KZ 4/25
6
destabilizacji procesu pozwala na realizację wymogu adekwatności stosowanego
środka zapobiegawczego do realiów konkretnej sprawy oraz warunków osobistych
oskarżonego. Z uwagi na wzruszalność tego domniemania w obu zażaleniach
podniesiono, iż oskarżony w żaden sposób nie utrudniał postępowania karnego,
lojalnie współpracując z organami prowadzącymi postępowanie. Sąd stosując
tymczasowe aresztowanie winien zatem uwzględnić kompleksowo wszystkie
zaszłości związane z wykonaniem kary, które - in concreto - mogą prowadzić do
oceny, że orzeczona przez sąd a quo kara pozbawienia wolności w określonym
wymiarze (trzy lata lub kara surowsza) w dacie stosowania środka
zapobiegawczego nie uzasadnia już przyjęcia istnienia domniemania destabilizacji
toku postępowania.
W realiach niniejszej sprawy jest rzeczą niesporną, że wobec uwzględnienia kasacji
wniesionych przez obrońców W.B. i uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego w
Warszawie „odżyło” (nieprawomocne) skazanie wyrokiem Sądu Okręgowego
Warszawa-Praga w Warszawie z 17 marca 2023 r. sygn. akt V K 124/22, którym
wymierzono mu karę łączną 5 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Jednakże nie
można stracić z pola widzenia tego, że kara tej wysokości już oskarżonemu nie
grozi z uwagi na zaszłości w zakresie jej wykonania. Oskarżony odbył już ponad
połowę kary pozbawienia wolności (wdrożenie kary do wykonania nastąpiło 11
kwietnia 2022 r.). Ponadto należy wskazać na ograniczenia wynikające z regulacji
procesowej dotyczącej reguły ne peius (art. 443 zd. pierwsze k.p.k.). Kasację w
sprawie wniesiono wyłącznie na korzyść oskarżonego. Nie przekracza już zatem
wspomnianego progu 3 lat pozbawienia wolności.
Bezdyskusyjnym jest również, iż w sprawie przeprowadzono i zabezpieczono
całość materiału dowodowego. Możliwość sposobów destabilizacji postępowania
jest zatem ściśle ograniczony, w zasadzie do ucieczki i ukrycia się oskarżonego.
Dotychczasowy sposób zachowania oskarżonego podczas całego postępowania
karnego, ale i odbywania kary, takie zachowanie nakazuje traktować jako mało
prawdopodobne, zwłaszcza w sytuacji, gdy nabył już uprawnienia do ubiegania się
o warunkowe przedterminowe zwolnienie. Tymczasem obawa takiego utrudniania
II KZ 4/25
7
postępowania karnego musi być na tyle silna, aby tymczasowe aresztowania mogło
jawić się jako jedyny środek ją niwelujący. Inna ocena pozostawałaby w opozycji
względem art. 258 § 4 k.p.k., który stanowi dyrektywę adekwatności związaną
z wyborem proporcjonalnego środka zapobiegawczego. Skoro zatem przy decyzji
o zastosowaniu określonego środka zapobiegawczego ustawodawca nałożył na
sąd obowiązek uwzględnienia rodzaju i charakteru obawy wskazanej m.in. w art.
258 § 2 k.p.k., przyjętej za podstawę stosowania danego środka oraz nasilenie ich
zagrożenia dla prawidłowego przebiegu postępowania w określonym jego stadium,
to przyjąć trzeba, że wybór właściwego środka zapobiegawczego nie może zostać
dokonany w oderwaniu od kompleksowego uwzględnienia całokształtu faktycznego
sprawy oraz cech osobowościowych oskarżonego. To zaś doprowadziło
dokonujący kontroli instancyjnej Sąd Najwyższy do wniosku, iż w realiach
analizowanego postępowania nie zachodzi konieczność stosowania najsurowszego
środka zapobiegawczego, zaś cel swój spełnią zastosowane w niniejszym
postanowieniu środki wolnościowe.
Należy zaznaczyć, że niemożliwe było skonfrontowanie w tym zakresie
oceny sądu odwoławczego z poglądem Sądu Najwyższego orzekającego w I
instancji, gdyż sąd a quo nie wskazał, wbrew wymaganiom nakładanym przez art.
257 § 1 k.p.k., dlaczego nie uznał za wystarczające zastosowanie innych środków
zapobiegawczych. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż „aby można było wydać
postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, niezbędne jest wskazanie podstawy
prawnej z art. 258 § 1-3 k.p.k. wraz z argumentacją oraz wyjaśnienie, dlaczego nie
uznano za wystarczające zastosowanie innego środka zapobiegawczego, jak
również wskazanie braku zakazu, o którym mowa w art. 259 § 1 k.p.k.”
(postanowienie SN z 17 kwietnia 2007 r., WZ 12/07, OSNwSK 2007, nr 1, poz. 843).
Sąd Najwyższy rozpoznając zażalenie, uznał więc, że choć w realiach niniejszej
sprawy wymierzono oskarżonemu nieprawomocnie surową karę pozbawienia
wolności, to jednak przesłanka, o jakiej mowa w art. 258 § 2 k.p.k., nie była na tyle
silna, aby uzasadniała sięgnięcie po najsurowszy środek zapobiegawczy. Zdaniem
Sądu Najwyższego działającego jako sąd odwoławczy, prawidłowy tok
II KZ 4/25
8
postępowania, w tym dostępność oskarżonego dla organów procesowych może
być zabezpieczona za pomocą wolnościowych środków zapobiegawczych.
Mając na uwadze charakter czynów przypisanych oskarżonemu, choć
nieprawomocnie, w wyroku sądu pierwszej instancji oraz dążąc do ochrony
pokrzywdzonej przed kontaktem z oskarżonym, aby nie powiększać jej traumy
związanej ze zdarzeniem oraz uwzględniając potrzebę zabezpieczenia
prawidłowego toku postępowania odwoławczego, należało zastosować wobec
oskarżonego dozór organu Policji właściwego ze względu na miejsce jego
zamieszkania oskarżonego z obowiązkiem stawiania się w tym organie 2 (dwa)
razy w tygodniu oraz ustanowić zakazy: kontaktowania się oskarżonego z
pokrzywdzoną i zbliżania się oskarżonego do niej na wskazaną w postanowieniu
odległość, a niezależnie od tego, także zakaz opuszczania kraju.
Z tych względów postanowiono jak na wstępie.
[WB]
r.g.
Anna Dziergawka Ryszard Witkowski Adam Roch
