II KZ 1/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 lutego 2026 r.
SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Włodzimierz Wróbel
SSN Eugeniusz Wildowicz
w sprawie J. T. ,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 25 lutego 2026 r.,
zażalenia skazanego na postanowienie Sądu Najwyższego
z dnia 18 grudnia 2025 r., II KO 189/25,
o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania z powodu jego
oczywistej bezzasadności,
p o s t a n o w i ł
na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. uchylić zaskarżone
postanowienie i sprawę wniosku skazanego o wznowienie
postępowania przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi
Najwyższemu.
UZASADNIENIE
J. T. wystąpił z osobistym wnioskiem o wznowienie postępowania w jego
sprawie, który to wniosek, po przekazaniu z Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w
Warszawie, został zarejestrowany w dniu 1 października 2025 r. w Sądzie
Najwyższym pod sygn. akt II KO 189/25.
II KZ 1/26
2
W dniu 28 listopada 2025 r. sprawa została skierowana na posiedzenie w
terminie 18 grudnia 2025 r. (k. 47). W dniu 12 grudnia 2025 r. (pismo datowane na
dzień 11 grudnia 2025 r. – k. 64), a więc jeszcze przed terminem posiedzenia, do
Sądu Najwyższego wpłynął wniosek prokuratora o wyłączenie SSN Igora
Zgolińskiego od udziału w rozpoznaniu sprawy II KO 189/25. Prokurator podniósł,
że udział tego sędziego w składzie orzekającym spowoduje, że skład ten nie spełni
wymogów sądu ustanowionego ustawą, bezstronnego i niezawisłego, określonych
w art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE w zw. z art.
6 ust. 1 EKPC oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, co doprowadzi do wydania
rozstrzygnięcia z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2
k.p.k. Jednocześnie prokurator wniósł o przekazanie sprawy do rozpoznania
składowi orzekającemu stanowiącemu sąd ustanowiony ustawą, niezawisły i
bezstronny. Na wniosku prokuratora zostało następnie odnotowane zarządzenie
Przewodniczącego Wydziału z dnia 16 grudnia 2025 r. o treści: „przedstawić s. spr.
i odnotować stosownie do zarządzenia 21/2025” (k. 64). Znajduje się tam również
adnotacja „a/a” z datą 18 grudnia 2025 r.
Następnym dokumentem w aktach sprawy jest postanowienie z dnia 18
grudnia 2025 r. wydane w trybie art. 545 § 3 k.p.k. (k. 67), co oznacza, że Sąd
Najwyższy w tej sprawie przystąpił do orzekania co do wniosku skazanego pomimo
nierozpoznania wniosku prokuratora o wyłączenie sędziego. W aktach nie ma
dokumentu potwierdzającego, aby wniosek ten kiedykolwiek został rozpoznany.
Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2025 r., II KO 189/25, wydanym w trybie
art. 545 § 3 k.p.k., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia wniosku skazanego o
wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu
Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 marca 2020 r., II AKa 354/19, zmieniającym
wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 17 lipca 2019 r., V
K 7/18, wobec jego oczywistej bezzasadności.
Zażalenie na to postanowienie wniósł skazany, który podniósł
przeciwko zaskarżonemu postanowieniu następujące argumenty:
„1. SSN Igor Zgoliński nie odniósł się do mojego wniosku o ustanowienie
adwokata z urzędu bądź radcę prawnego;
II KZ 1/26
3
2. nie uwzględnił wniosku o nierozpoznanie sprawy bez ustanowionego
adwokata lub radcy prawnego;
3. zobowiązał mnie do uzupełnienia wniosku o wznowienie postępowania w
terminie 7-mio dniowym pod rygorem uznania wniosku za bezskuteczny bez
ustanowionego adwokata lub radcy prawnego;
4. nie uwzględnił ustawy o Sądzie Najwyższym w zakresie dotyczącym
obowiązkowego zastępstwa stron przez adwokatów lub radców prawnych”.
Następnie, pismem z dnia 29 grudnia 2025 r., skazany
zakwestionował skład orzekający w jego sprawie w osobie SSN Igora Zgolińskiego,
domagając się rozpoznania jego sprawy ponownie przez Sąd Najwyższy w innym
składzie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wniesione przez skazanego zażalenie musiało skutkować uchyleniem
zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy wniosku skazanego o
wznowienie postępowania do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu z
uwagi na zaistnienie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 § 1 ustawy o Sądzie
Najwyższym (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 622; dalej: ustawa o SN), pozostaje związany
uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-
4110- 1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta
obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy
w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu
Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz.
3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany
każdy skład Sądu Najwyższego dotąd, dopóki nie nastąpi odstąpienie od niej w
trybie określonym w art. 88 § 2 ustawy o SN. Do dnia rozpoznania niniejszej sprawy
takie odstąpienie nie nastąpiło, co oznacza, że zachowuje ona moc obowiązującą.
Sąd Najwyższy konsekwentnie stoi na trafnym stanowisku, że niczego w tym
względzie nie zmienił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r.,
II KZ 1/26
4
U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61 (tak: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23
listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; por. także m.in.: postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; wyroki Sądu Najwyższego z
dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21 oraz z dnia 12 grudnia 2023 r., II KK 74/22).
Stanowisko zawarte w uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego zostało następnie
potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2
czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22).
W tym względzie istotne jest również stanowisko Europejskiego Trybunału
Praw Człowieka konsekwentnie wyrażane od sprawy Reczkowicz przeciwko Polsce.
ETPCz w tym wyroku wskazał na negatywny wpływ nowelizacji ustawy o KRS na
prawo stron do „sądu ustanowionego ustawą”, stwierdzając: „na mocy ustawy
nowelizującej z 2017 r., która pozbawiła gremia sędziowskie prawa do powoływania
i wyboru sędziów zasiadających w KRS – prawa przyznanego im przez
dotychczasowe ustawodawstwo i mającego oparcie w standardach
międzynarodowych – władza ustawodawcza i wykonawcza uzyskały decydujący
wpływ na skład KRS […]. Ustawa praktycznie usunęła nie tylko dotychczasowy
system przedstawicielski, ale także gwarancje niezależności sądownictwa w tym
zakresie. W rezultacie umożliwiło to władzy wykonawczej i ustawodawczej
bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w procedurę powoływania sędziów, z której
możliwości te władze skorzystały – o czym świadczą chociażby okoliczności
towarzyszące zatwierdzaniu kandydatów na sędziów do KRS” (pkt 274 wyroku z
dnia 22 lipca 2021 r., skarga 43447/19; zob. również wyrok ETPCz z dnia 8
listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i
57511/19 oraz wyrok ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o.
przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20; wyrok Wielkiej Izby z dnia 15 marca 2022 r.,
Grzęda przeciwko Polsce, skarga nr 43572/18). W wyroku pilotażowym z dnia 23
listopada 2023 r. w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21)
Trybunał ponownie wskazał, że sposób powołania sędziów Sądu Najwyższego w
opisywanej już powyżej procedurze z udziałem wadliwie obsadzonej KRS skutkuje
brakiem zapewnienia stronom prawa do sądu należycie obsadzonego w rozumieniu
art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
II KZ 1/26
5
Wniosek skazanego J. T. o wznowienie postępowania rozpoznał Sąd
Najwyższy w składzie jednego sędziego w osobie SSN Igora Zgolińskiego. W
sprawie tej orzekał zatem sędzia Sądu Najwyższego, o którym mowa w
przytoczonych stanowiskach orzeczniczych. SSN Igor Zgoliński został bowiem
powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego przez Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej postanowieniem 4 maja 2020 r., nr 1130.12.2020, na
skutek wydania uchwały nr 1020/2019 z dnia 21 listopada 2019 r. przez Krajową
Radę Sądownictwa ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych
innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3). W tej sprawie wniosek prokuratora o
wyłączenie SSN Igora Zgolińskiego od orzekania w sprawie nie został przekazany
do merytorycznego rozpoznania, pomimo tego, że wprost wskazywał na ryzyko
zaistnienia bezwzględnej podstawy odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w razie
wydania orzeczenia przez Sąd Najwyższy z udziałem tego sędziego. W rezultacie
do wydania zaskarżonego zażaleniem postanowienia doszło pomimo
nierozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego, który wydał to postanowienie.
Sąd Najwyższy wielokrotnie wyrażał już stanowisko, że kwalifikowana wada
prawna orzeczenia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi w sytuacji rozpoznania przez
sędziego Sądu Najwyższego, o którym mowa w tezie uchwały połączonych Izb
Sądu Najwyższego i w uchwale w sprawie I KZP 2/22, wniosku skazanego o
wznowienie postępowania w trybie art. 545 § 3 k.p.k. (por. m.in.: postanowienia
Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; z dnia 18 stycznia 2022
r., I KZ 61/21; z dnia 12 kwietnia 2022 r., V KZ 64/21; z dnia 23 listopada 2022 r., II
KZ 39/22; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 21 stycznia 2025 r., IV KZ
40/24; z dnia 28 maja 2025 r., V KZ 16/25). Sąd Najwyższy w pełni podziela
argumentację zaprezentowaną w przywołanych orzeczeniach i nie widzi potrzeby
jej powielania w uzasadnieniu niniejszego postanowienia.
Należy ponadto podzielić trafny pogląd wyrażony w przywołanych
sprawach, że skoro ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie zwykłego
środka odwoławczego od postanowienia o odmowie przyjęcia wniosku o
wznowienie postępowania w trybie art. 545 § 3 k.p.k., to istotą takiego środka
odwoławczego musi być również kontrola czy sąd rozpoznający taki wniosek był
II KZ 1/26
6
sądem, o którym mowa w art. 6 ust. 1 EKPC, a zatem niezawisłym i bezstronnym
sądem ustanowionym ustawą. Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie także,
gdy postępowanie, chociaż uznane w prawie krajowym za „nadzwyczajne” albo
„wyjątkowe”, z natury i w swoim zakresie jest podobne do zwykłego postępowania
odwoławczego.
Podsumowując, należało stwierdzić w tej sprawie zaistnienie
uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., a w konsekwencji uchylić zaskarżone
postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi
Najwyższemu.
Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części
dyspozytywnej niniejszego postanowienia.
[J.J.]
[a.ł]
Eugeniusz Wildowicz Małgorzata Wąsek-Wiaderek Włodzimierz Wróbel
