II KO 90/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Kazimierz Klugiewicz
Dnia 20 maja 2025 r.
w sprawie z zażalenia A. Ż.,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu,
w dniu 20 maja 2025 r.,
wniosku Sądu Rejonowego w Siedlcach
z dnia 1 kwietnia 2025 r., sygn. akt II Kp 543/24,
o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu,
z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości,
na podstawie art. 37 k.p.k. a contrario,
p o s t a n o w i ł :
wniosku nie uwzględnić.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Siedlcach postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2025 r., sygn.
akt II Kp 543/24, zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy z
zażalenia A. Ż., na postanowienie Prokuratora Rejonowego w Siedlcach o odmowie
wszczęcia śledztwa (sygn. [...]) innemu sądowi równorzędnemu z uwagi na dobro
wymiaru sprawiedliwości. Uzasadniając swój wniosek wskazał, że sprawa dotyczy
zażalenia na postanowienie prokuratora o odmowie wszczęcia śledztwa w sprawie
o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k., w której osobą podejrzewaną była sędzia Sądu
Okręgowego w Siedlcach X. Y. Sąd zaznaczył, że wprawdzie sędzia ta jest
II KO 90/25
2
nieznana sędziemu referentowi, stąd brak było podstaw do wyłączenia sędziego na
podstawie art. 41 § 1 k.p.k., jednakże wskazał też na krytyczne stanowisko autora
zażalenia co do obiektywnego rozpoznania sprawy, wyrażone na posiedzeniu w
dniu 14 marca 2025 r.
Sąd Najwyższy rozważył, co następuje.
Inicjatywa Sądu Rejonowego w Siedlcach nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że instytucja unormowana w art. 37 k.p.k. ma charakter
wyjątku od zasady rozpoznania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tego
względu jej zastosowanie powinno mieć miejsce jedynie wówczas, gdy
przemawiają za tym szczególne względy, związane z dobrem wymiaru
sprawiedliwości. Jednym z nich jest autorytet wymiaru sprawiedliwości, dla
kształtowania którego należy unikać sytuacji, w których rozpoznanie danej sprawy
przez sąd wiązałoby się z ograniczeniem swobody orzekania lub mogłoby – w
odczuciu społecznym – prowadzić do uzasadnionego przekonania o braku
warunków do bezstronnego rozpoznania sprawy (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 18 lutego 2021 r., IV KO 4/21, LEX nr 3126169).
Aprobując powyższe poglądy, należy stwierdzić, że sama okoliczność, iż
osobą podejrzewaną w sprawie, w której nastąpiło umorzenie śledztwa jest sędzia
Sądu wyższego rzędu nad Sądem właściwym do rozpoznania zażalenia na ww.
decyzję prokuratora, nie może uzasadniać skorzystania przez Sąd Najwyższy z tzw.
właściwości delegacyjnej, mającej charakter wyjątku od zasady rozpoznania
sprawy przez sąd miejscowo właściwy. Nie jest w tym zakresie obojętny charakter
sprawy przed sądem, która dotyczy jedynie kontroli postanowienia prokuratora o
odmowie wszczęcia śledztwa, nie zaś rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej
danego sędziego. Wprawdzie zagadnienie to może potencjalnie zaważyć o
postawieniu sędziów w stan oskarżenia, jednak jest to jedynie kontrola decyzji
procesowej i to podjętej na wstępnym etapie postępowania karnego. W tego typu
sprawach wystarczającymi gwarancjami obiektywizmu sędziów orzekających w
sprawie, które powinny znaleźć zastosowanie w pierwszej kolejności, są
unormowania określone w art. 40-43 k.p.k. Dopiero, jeśli z powodu wyłączenia
II KO 90/25
3
sędziów rozpoznanie sprawy w danym sądzie nie byłoby możliwe, sąd wyższego
rzędu zobligowany będzie do przekazania sprawy innemu sądowi równorzędnemu
na podstawie art. 43 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7
października 2021 r., III KO 78/21, LEX nr 3342056; postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 1 czerwca 2022 r., V KO 53/22, LEX nr 3395020). Jeżeli zaś w
niniejszej sprawie brak było podstaw do wyłączenia sędziego referenta (co też
wyraźnie wynika z jego oświadczenia – k. 30), to brak jest przeszkód stanowiących
hipotezę normy określonej w art. 41 § 1 k.p.k., a tym samym pod tym względem nie
występuje zagrożenie dla dobra wymiaru sprawiedliwości. Same tylko subiektywne,
krytyczne nastawienie autora zażalenia do sędziego referenta, czy chociażby
całego sądu nie może – co oczywiste – wpływać na właściwość miejscową sądu.
Należy zaakcentować w tym kontekście utrwalone w judykaturze stanowisko,
zgodnie z którym: „autorytet i powaga wymiaru sprawiedliwości wymaga, aby sądy
nie ulegały presji opinii publicznej, ani nie popadały w zwątpienie co do własnych
kompetencji w zakresie przeprowadzenia rzetelnego procesu. Racjonalna
nieustępliwość w tym względzie sprzyja kształtowaniu się pozytywnego wizerunku
organów trzeciej władzy, minimalizując tym samym wątpliwości co do obiektywizmu
i niezawisłości w rozpoznawaniu przyszłych spraw, ograniczając tendencję do
nadużywania stosowania właściwości delegacyjnej w związku z inicjatywami sądów
na tle wątpliwości co do respektowania gwarancji sprawiedliwego procesu”
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 października 2011 r., III KO 72/11,
LEX nr 1044040). Z tego właśnie powodu dobro wymiaru sprawiedliwości wymaga,
aby niniejszą sprawę rozpoznał sąd miejscowo właściwy, rzetelnie
przeprowadzając kontrolę instancyjną decyzji prokuratora oraz przedstawiając
wyczerpująco i klarownie motywy wydanego rozstrzygnięcia.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.
[PŁ]
[r.g.]
II KO 90/25
4
