II KO 60/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jarosław Matras
Dnia 7 lipca 2026 r.
w sprawie z wniosku A. Ł.
o wznowienie postępowania
po rozpoznaniu w Izbie Karnej
na posiedzeniu w dniu 7 lipca 2026 r.
wniosku skazanego
o wyłączenie sędziów Anny Dziergawki, Małgorzaty Bednarek i Antoniego
Bojańczyka od rozpoznania sprawy o sygn. akt II KO 60/26.
na podstawie art. 42 § 4 zdanie pierwsze k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art.
40 § 1 pkt 1 k.p.k.
postanowił:
wyłączyć sędziów Sądu Najwyższego Annę Dziergawkę,
Małgorzatę Bednarek i Antoniego Bojańczyka od rozpoznania sprawy
o sygn. akt II KO 60/26.
UZASADNIENIE
Po wyznaczeniu składu orzekającego do rozpoznania wniosku o wznowienie
postępowania (sprawa o sygn. akt II KO 60/26) do Sądu Najwyższego wpłynęły
wnioski skazanego o wyłączenie sędziów wyznaczonych do rozpoznania tego
wniosku, tj. Anny Dziergawki, Małgorzaty Bednarek i Antoniego Bojańczyka. Autor
wniosków wniósł o wyłączenie tych sędziów z uwagi na wątpliwości co do ich
bezstronności i niezawisłości, wynikające z uzyskania statusu sędziego Sądu
II KO 60/26
2
Najwyższego w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą
Sądownictwa ukształtowaną na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. (k. 31-37; 42-
43; 44-45). Wnioskodawca przywołując orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw
Człowieka (ETPC) oraz Sądu Najwyższego, wskazał, że sądy składające się z osób
powołanych w tym trybie, nie gwarantują bezstronności i niezawisłości, a zatem nie
są sądami w rozumieniu art. 6 ust. 1 Europejskiej konwencji o ochronie praw
człowieka (EKPC) oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wnioski są oczywiście zasadne. Na wstępie trzeba poczynić konieczną
uwagę, która ma związek z działaniami podejmowanymi w Izbie Karnej od 25 maja
2026 r. Każda strona postępowania karnego ma gwarantowane w Konstytucji i
EKPC prawo do rozpoznania jej sprawy przez sąd niezawisły i bezstronny,
ustanowiony ustawą. Częścią tego standardu jest prawo do złożenia wniosku o
wyłączenie sędziego i prawo do jego rozpoznania przez niezawisły sąd (por.
uchwała siedmiu sędziów SN z dnia 13 czerwca 2023 r., I KZP 22/22, OSNK 2023,
z. 8, poz. 37). Tymczasem, początkowo w odniesieniu do jednego z wniosków
skazanego podjęto decyzję o dołączeniu wniosku o wyłączenie sędziego do akt
sprawy – bez jego zarejestrowania (k. 31), z odwołaniem się do zarządzenia
Prezesa Izby Karnej nr 14/2026 (zarządzenie z 25 maja 2026 r.). Zarządzeniem
tym zakazano formalnej rejestracji takich spraw (a więc i rozpoznania wniosków),
jeśli oparte są na kwestionowaniu statusu sędziów SN, choć jest ono wprost
sprzeczne nie tylko z przywołanym w jego treści art. 15 § 1 ustawy o Sądzie
Najwyższym, ale i z § 80 ust. 8 pkt 1 w zw. z § 80 § 1 Regulaminu Sądu
Najwyższego. Decyzję w tym zakresie, tj. co do ponownego rejestrowania takich
wniosków, zmienił sędzia kierujący Izbą Karną w dniu 9 czerwca 2026 r.
(zarządzenie nr 20/2026) i tylko dzięki temu ten pierwszy wniosek, jak i dwa kolejne
zostały zarejestrowane we właściwej kontrolce i mogły zostać przekazane do
rozpoznania. Z uwagi na fakt, że już z dniem 22 czerwca 2026 r. ponownie
zablokowano rejestrację takich wniosków (por. zarządzenie nr 21/2026 z dnia 18
czerwca 2026 r.), może się zdarzyć, iż już tak skazany, jak i każda inna strona,
zostanie pozbawiona prawa do merytorycznego rozpoznania składanych przez nich
wniosków o wyłączenie opartych na okoliczności wskazanej na wstępie
II KO 60/26
3
uzasadnienia. W ten oto sposób decyzjami administracyjnymi blokuje się w Izbie
Karnej stronom prawo do rozpoznania sprawy o wyłączenie sędziego, która jest
sprawą w znaczeniu konstytucyjnym.
Odnosząc się zaś do meritum wniosków, to stwierdzić trzeba, iż są one
zasadne.
Przepis art. 41 k.p.k. określający instytucję iudex suspectus przewiduje
możliwość wyłączenia sędziego, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że
mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej
sprawie. Aprobując stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w postanowieniu z
dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21, wskazać należy, że wyłączenie sędziego
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. winno nastąpić nie tylko w sytuacji gdy istnieje
okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności
w danej sprawie, ale również wówczas gdy orzekanie przez sędziego w sprawie
mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia
standardu z art. 6 ust. 1 EKPC i uznania, że taki skład orzekający nie stanowi
niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. Taka właśnie sytuacja
ma miejsce w tej sprawie i tak ją trafnie określa skazany, wskazują prawidłowo
odpowiednie orzeczenia ETPC i Sądu Najwyższego.
Jest oczywiste, że okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziego
Sądu Najwyższego przez A. Dziergawkę, M. Bednarek i A. Bojańczyka w
następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17
stycznia 2018 r. w odniesieniu do sędziów Sądu Najwyższego skutkują
każdorazowo uznaniem Sądu z ich udziałem za nienależycie obsadzony, z uwagi
m.in. na sposób powołania sędziowskiej części członków tej Rady, polegający na
usunięciu mechanizmu wyboru sędziów do KRS przez samych sędziów i
zastąpieniu go mechanizmem, w którym politycy decydowali o tym, kto z sędziów
(nie mając poparcia środowiska sędziowskiego) będzie członkiem KRS, który to
organ ma dbać o niezależność sądów i niezawisłość sędziów (por. m.in. uchwała
trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-
1/20; wyrok SN z dnia 5 grudnia 2019 r., III PO 7/18). Ta okoliczność skutkowała
już wielokrotnym wyłączaniem tak powołanych sędziów w postępowaniach
prowadzonych przed Sądem Najwyższym (m.in. postanowienia: z dnia 5 sierpnia
II KO 60/26
4
2024 r. II KK 209/23; z dnia 27 sierpnia 2024 r. IV KK 333/22; z dnia 24 września
2025 r. IV KO 130/24; z dnia 29 września 2025 r., II KK 305/25; z dnia 7 sierpnia
2025 r., III KO 99/24; z dnia 7 maja 2025 r., III KK 550/24). Nie ma żadnego
powodu, aby inaczej postrzegać tę kwestie w niniejszej sprawie, a skazany, który
zainicjował postępowanie o nadzwyczajnym charakterze (wniosek o wznowienie
postępowania), ma prawo, aby tę sprawę rozpoznał sąd w znaczeniu
konstytucyjnym i konwencyjnym.
Mając powyższe na uwadze, konieczne stało się podjęcie przez Sąd
Najwyższy decyzji o wyłączeniu wskazanych sędziów od rozpoznania
przedmiotowej sprawy. Niestety, skazany nie ma gwarancji, że w ponownym
przydziale sprawy sprawa ta nie trafi do sędziów o takim samym statusie, co obecni
wyłączeni od jej rozpoznania, ale wówczas wątpliwe będzie – z uwagi na treść
zarządzenia nr 21/2026 – czy będzie mógł liczyć na rozpoznanie wniosku o
wyłączenie sędziego.
[J.J.]
[a.ł]
