II KO 146/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 czerwca 2026 r.
SSN Andrzej Stępka
po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2026 r. na posiedzeniu bez udziału stron
w sprawie G.G. wniosku SSN E.W. o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy
II KO 146/24 sędziego Sądu Najwyższego M.B.,
na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k.,
p o s t a n o w i ł
wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego M.B. od rozpoznania
sygnalizacji w przedmiocie wznowienia z urzędu postępowania
kasacyjnego w sprawie o sygnaturze akt II KO 146/24.
UZASADNIENIE
W dniu 16 października 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła sygnalizacja
obrońcy skazanego dotycząca wznowienia z urzędu postępowania kasacyjnego w
sprawie II KK 5/21 zakończonego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 5
października 2021 r., z uwagi na uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Do
rozpoznania tej sprawy został wyznaczony sędzia Sądu Najwyższego E.W.
Zarządzeniem z dnia 4 grudnia 2024 r. Prezes Sądu Najwyższego kierujący
pracą Izby Karnej wyznaczył trzyosobowy skład do rozpoznania tej sprawy w
osobach: SSN E.W. (przewodniczący i sprawozdawca), SSN R.W. oraz SSN W.W.
Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2026 r. SSN R.W. został
wyłączony od udziału w sprawie na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i
4 k.p.k.
II KO 146/24
2
Zarządzeniem z dnia 12 marca 2026 r. Prezes Sądu Najwyższego do
rozpoznania sprawy wyznaczył następujący skład Sądu: SSN D.K.
(przewodniczący), SSN E.W. (sprawozdawca), SSN M.B. W dniu 13 maja 2026 r.
SSN E.W. złożył wniosek o wyłączenie SSN M.B. od rozpoznania niniejszej sprawy.
Stwierdził, że istnieją okoliczności uzasadniające wyłączenie Pani sędzi na
podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył co następuje.
Wniosek zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia
ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać
uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak
wielokrotnie podkreślał Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie, oceniając
zasadność wątpliwości co do bezstronności sędziego należy wziąć pod uwagę
wszelkie okoliczności, które mogą mieć wpływ na jego zachowanie. Przy
dokonywaniu tej oceny nie bez znaczenia jest stosunek sędziego do
wprowadzanych zmian w sądownictwie, publicznie wyrażany zarówno w
procedurze konkursowej na stanowisko sędziego, jak i później, zwłaszcza w
zakresie akceptacji niekonstytucyjnych działań organów władzy wykonawczej
wobec sądów czy akceptacji utraty przez Krajową Radę Sądownictwa przymiotu
niezależności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2021 r., II KK
426/21, OSNK 2022, z. 2, poz. 6; postanowienie Sądu Najwyższego: z dnia 31 lipca
2023 r., II KK 82/23, LEX nr 3589744).
Wyznaczona do rozpoznania przedmiotowej sprawy Sędzia M.B. powołana
została na urząd sędziego Sądu Najwyższego przez Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej na podstawie rekomendacji Krajowej Rady Sądownictwa w składzie
ukształtowanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie
ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Należy
podkreślić, że już sam udział w procedurze powołania na stanowisko sędziego
Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w
trybie określonym przepisami w/w ustawy prowadzi do nienależytej obsady sądu w
rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., z uwagi na sprzeczną z Konstytucją
Rzeczypospolitej Polskiej zależność tego organu od władzy wykonawczej i brak
reprezentacji środowiska sędziowskiego (por. uchwała trzech połączonych Izb
II KO 146/24
3
Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, OSNKW 2020, z. 2,
poz. 7; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022
r., I KZP 2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Argumenty te odnoszą się także do
sędziów byłej Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, w której orzekała do
momentu likwidacji tej Izby w lipcu 2022 r. sędzia M.B. Zależność od władzy
politycznej tego organu budziła zastrzeżenia Trybunału, toteż uznał on, że Izba
Dyscyplinarna nie jest sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE
z dnia 15 lipca 2021 r., C-791/19, przeciwko Polsce). W swoim orzecznictwie Sąd
Najwyższy wskazywał na nieprawidłowości przeniesienia sędziów orzekających
uprzednio w Izbie Dyscyplinarnej do Izby Karnej Sądu Najwyższego, co nastąpiło z
mocy decyzji Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego. W związku z tą procedurą
wskazuje się, że Konstytucja RP nie przewiduje możliwości powołania na
stanowisko sędziego Sądu Najwyższego przez Pierwszego Prezesa Sądu
Najwyższego, czy też z mocy samej ustawy, zaś akt nominacji Prezydenta RP na
stanowisko sędziego dokonywany jest w ramach określonego konkursu
dotyczącego konkretnego rodzaju sądu. Osoba, która ubiegała się o stanowisko
sędziego w danym sądzie nie jest więc uprawniona do orzekania w sądzie innego
rodzaju (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 18 maja 2023 r., III KK
186/23, OSNK 2023, z. 5-6, poz. 30; z dnia 18 lipca 2023 r., I KK 85/23, LEX nr
3585466; z dnia 5 stycznia 2023 r., II KK 531/22, LEX nr 3477238).
Wykładni art. 41 § 1 k.p.k. należy dokonywać w taki sposób, aby zapewnić
skuteczną ochronę prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy przez
niezależny i bezstronny sąd. Oznacza to, że wykładnia ta powinna umożliwiać
także kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do naruszenia
standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45 ust. 1
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii
Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 EKPC. Zgodnie z wyrokiem ETPC z dnia 22 lipca
2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19),
interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego
ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, udział w procesie powoływania w Polsce
sędziów takiego organu, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, w składzie
ukształtowanym nowelą z 2017 r. (w efekcie czego organ ten nie jest niezależny od
II KO 146/24
4
władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że skład orzekający, w który
wchodzi osoba tak powołana na urząd sędziego, nie stanowi w konkretnej sprawie
niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1
EKPC (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 16 września 2021 r., I KZ
29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41; 13 października 2021 r., II KO 30/21, LEX nr
3520480).
Sąd Najwyższy badając w trybie art. 41 § 1 k.p.k. wniosek o wyłączenie
sędziego winien więc mieć na względzie także stanowisko Europejskiego Trybunału
Praw Człowieka i uwzględniać fakt, że orzeczenie wydane przez skład sądu z
udziałem osób powołanych na stanowisko sędziego w procedurze nominacyjnej
prowadzonej przed Krajową Radą Sądownictwa wadliwie ukształtowanej na
podstawie w/w ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., będzie obciążone wadą traktowaną
przez ETPCz jako naruszenie art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka,
a na gruncie prawa polskiego, jako bezwzględna przyczyna odwoławcza w
rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji postanowienia.
[WB]
[a.ł]
