II KO 115/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 czerwca 2025 r.
SSN Ryszard Witkowski
w sprawie X.Y. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 17 czerwca 2025 r.
wniosku Sądu Okręgowego w Radomiu z 13 maja 2025 r. sygn. akt II K 63/25
o przekazanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu,
na podstawie art. 37 k.p.k. a contrario
p o s t a n o w i ł:
wniosku nie uwzględnić i
innemu sądowi równorzędnemu
odmówić
przekazania
sprawy
UZASADNIENIE
Do Sądu Okręgowego w Radomiu w dniu 28 kwietnia 2025 r. wpłynął akt
oskarżenia przeciwko m.in. X.Y. , któremu zarzucono popełnienie przestępstwa
kwalifikowanego z art. 239 § 1 k.k., przestępstwa kwalifikowanego
z art. 258 § 1 k.k., dwóch przestępstw kwalifikowanych z art. 56 ust. 3 ustawy
z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 12 § 1 k.k. w zw.
z art. 65 § 1 k.k. oraz przestępstwa kwalifikowanego z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia
29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii.
Sąd Okręgowy w Radomiu postanowieniem z 13 maja 2025 r. zwrócił się do
Sądu Najwyższego o przekazanie w trybie art. 37 k.p.k. sprawy II K 63/25 innemu
sądowi równorzędnemu, motywując to faktem, iż wskazany oskarżony przez wiele
lat - do czasu zatrzymania w dniu 7 grudnia 2023 r. - prowadził kancelarię
II KO 115/25
2
adwokacką na obszarze właściwości wnioskującego sądu i reprezentował strony
postępowania w kilkudziesięciu sprawach zawisłych przed […] Wydziałem Karnym
Sądu Okręgowego w Radomiu. Podkreślił jednocześnie, iż oskarżony był bardzo
aktywnie działającym adwokatem i jest szeroko znany w lokalnym środowisku.
Ponadto podniósł, iż […] oskarżonego, tj. X.Y. , przez wiele lat pełnił funkcję
prokuratora na obszarze właściwości tego sądu, początkowo
w Prokuraturze Rejonowej w K., a następnie Prokuraturze Okręgowej
w R.. Także on bardzo często występował w roli oskarżyciela publicznego przed
Sądem Okręgowym w Radomiu. Okoliczności te zdaniem Sądu Okręgowego w
Radomiu mogą w opinii społecznej rodzić poważne wątpliwości co do
bezstronności właściwego miejscowo sądu przy rozpoznawaniu przedmiotowej
sprawy.
W części motywacyjnej tego postępowania w sferze argumentacji
wnioskodawca odwołał się także do postanowienia Sądu Najwyższego z 27 lutego
2024 r. w sprawie o sygn. akt II KO 3/24, którym jeszcze na etapie postępowania
przygotowawczego w przedmiotowej sprawie uwzględniono w trybie art. 37 k.p.k.
wniosek o przekazanie sprawy zarejestrowanej pod sygn. akt II Kp 7/24,
przekazując do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Rzeszowie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Inicjatywa wyrażona w postanowieniu Sądu Okręgowego w Radomiu
z 13 maja 2025 r. sygn. akt II K 63/25, aby sprawę przeciwko m.in. X.Y. , któremu
zarzucono popełnienie przestępstwa kwalifikowanego z art. 239 § 1 k.k.,
przestępstwa kwalifikowanego z art. 258 § 1 k.k., dwóch przestępstw
kwalifikowanych z art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu
narkomanii w zw. z art. 12 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. oraz przestępstwa
kwalifikowanego z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu
narkomanii, nie zasługiwała na aprobatę, a zatem też wniosek przedstawiony
Sądowi Najwyższemu w trybie art. 37 k.p.k. nie mógł zostać uwzględniony. Nie
budzi wątpliwości, że stosowanie tego przepisu ma wyjątkowy charakter z uwagi na
możliwość odstąpienia od właściwości miejscowej sądu. Skorzy stanie przez Sąd
Najwyższy z uprawnienia przewidzianego w tym przepisie jako wyjątek od
II KO 115/25
3
konstytucyjnej zasady rozpoznania sprawy przez sąd właściwy (art. 45 ust.
1 Konstytucji RP, powinno nastąpić jedynie w sytuacji, gdy występują realne
okoliczności, które mogą zagrażać, w wypadku rozpoznania sprawy przez sąd
właściwy, dobru wymiaru sprawiedliwości. Za takie okoliczności można uznać tego
rodzaju sytuacje, które mogą wywierać wpływ na swobodę orzekania lub stwarzać
przekonanie, nawet mylne, o braku warunków do rozpoznania sprawy w sposób
obiektywny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 maja 2023 r. sygn. akt III
KK 41/23).
Z istoty charakteru wykonywanego przez oskarżonego zawodu adwokata wynikała
nieuchronność kontaktów służbowych z organami wymiaru sprawiedliwości, w tym
z sądem występującym. Nie wynika z nich jednak, że zwykły przeciętny obserwator
procesu pozostanie na tej podstawie w przeświadczeniu,
że żaden sędzia orzekający dużej jednostce nie jest w stanie obiektywnie
przeprowadzić postępowania karnego dotyczącego oskarżonego. Znajomość na
gruncie zawodowym w środowisku prawniczym nie jest zjawiskiem nadzwyczajnym
i trudno tę okoliczność uznać za podstawę odstąpienia od ogólnych reguł ustalania
właściwości miejscowej sądu (postanowienie SN z 28 listopada 2022 r. sygn. akt III
KO 114/22). Pozostawanie w relacjach zawodowych, w tym przede wszystkim
procesowych, w żadnym razie nie może być powodem zastosowania art. 37 k.p.k.
(por. postanowienie SN z 29 grudnia 2021 r. sygn. akt II KO 102/21). Dopiero gdy
istniejące relacje i intensywność kontaktów osób wykonujące zawód prokuratora,
adwokata, radcy prawnego czy komornika z sędziami sądu właściwego in concreto
przybrałyby formę ściślejszą, przekraczającą granice zwyczajnych stosunków
zawodowych zachodzi, przekształcając się w towarzyskie, uzasadniona obawa co
do ich bezstronności (postanowienie SN z 14 września 2022 r. sygn. akt V KO
80/22). Kontakty zawodowe sędziów orzekających w sądzie z takimi osobami,
których dotyczą zarzuty, przy braku przedstawienia okoliczności szczególnych,
które wskazywałyby np. na silną zażyłość relacji osobistych - nie stanowią jeszcze
sytuacji mogącej jednoznacznie godzić w dobro wymiaru sprawiedliwości
(postanowienie SN z 13 września 2022 r. sygn. akt III KO 71/22). Sąd Okręgowy
nie wskazał żadnych szczególnych okoliczności sprawy, które temu dobru by
zagrażały Kontakty takie same w sobie, nie stanowią zagrożenia dla dobra wymiaru
II KO 115/25
4
sprawiedliwości, a (vide postanowienie SN z 11 lipca 2013 r. sygn. akt IV KO 46/13,
LEX 1331372). Taka sytuacja w niniejszym postępowaniu nie zaistniała. To, że
strona w związku z wykonywanym zawodem styka się z sędziami tegoż sądu,
w ocenie Sądu Najwyższego nie stanowi wystarczającej podstawy dla
zastosowania art. 37 k.p.k.
Nadto przypomnieć należy, iż w orzecznictwie wielokrotnie już wskazywano,
że przekazanie sprawy innemu sądowi w trybie art. 37 k.p.k. aktualizuje się dopiero
wówczas, gdy nie ma innej metody dla uniknięcia podejrzeń o stronniczość sądu,
w szczególności, gdy nie da się ich uniknąć w drodze wyłączenia nie całego sądu,
ale poszczególnego sędziego lub poszczególnych sędziów, co z istoty rzeczy
o wiele rzadziej występuje w sądach o licznej obsadzie w porównaniu z tzw. małymi
sądami (por. J. Kosonoga (w:) Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz
do art. 1166, pod red. R.A. Stefańskiego S. Zabłockiego, WKP 2017, komentarz do
art. 37, teza 8). Organ wnioskujący wskazanej wyżej ostateczności nie wykazał.
Jeżeli zatem konkretny sędzia uzna, że nie jest w stanie zachować bezstronności
w tej sprawie winien skorzystać właśnie z procedur przewidzianych w Kodeksie
postępowania karnego, a to art. 41-42 k.p.k. (zob. postanowienie SN z 16 maja
2023 r. sygn. akt II KO 39/23).
Wypada też zaakcentować to, że właśnie w czasie - z różnych przyczyn -
trudnym dla wymiaru sprawiedliwości, sądy powinny dawać świadectwo tego, iż są
organami nieulegającymi jakimkolwiek pozaprawnym wpływom. Swoją rzetelną
i niezawisłą postawą w toku procesów powinny wykazywać, iż bezpodstawne są,
wysuwane często pod zupełnie błahymi pozorami, zarzuty o braku obiektywizmu.
Taka właśnie postawa sędziów i sądów stanowi istotny element kształtowania
pożądanych ocen o funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości w rozpoznaniu każdej
sprawy. Tak należy rozumieć „dobro wymiaru sprawiedliwości. Okoliczności
przywołane we wniosku o przekazanie sprawy w żadnym razie nie mogą podważyć
obiektywizmu Sądu Okręgowego w Radomiu. Sąd wnioskujący nie wykazał bowiem
w żaden sposób, aby oskarżony adwokat pozostawał z sędziami orzekającymi
w relacjach, które mogłyby stwarzać przekonanie o braku warunków do
obiektywnego rozpoznania sprawy. Zaznaczyć należy, że przesłankę określoną
w art. 37 k.p.k., z uwagi na ekstraordynaryjny charakter instytucji przekazania
II KO 115/25
5
sprawy w tym trybie, interpretować należy w sposób restryktywny. Zmiana
właściwości miejscowej sądu na tej podstawie powinna następować tylko
w wyjątkowych sytuacjach, mogących w razie ich wystąpienia rzutować w sposób
jednoznacznie negatywny na dobro wymiaru sprawiedliwości.
Mając na uwadze charakter argumentacji towarzyszącej rozpoznawanemu
postanowieniu (wnioskowi), należy przypomnieć inicjatorowi, iż w doktrynie,
czerpiącej zresztą swoje stanowisko z ugruntowanego orzecznictwa Sądu
Najwyższego zauważa się, że: zbyt częste i pochopne korzystanie z instytucji
właściwości z delegacji może doprowadzić do skutku odwrotnego do zamierzonego
przez osłabienie zaufania do niezależności poszczególnych sędziów oraz ich
zdolności do obiektywnego orzekania (zob. D. Świecki [w:] B. Augustyniak,
K. Eichstaedt, M. Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom I.
Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 37, nb. 6 i cyt. tam orzecznictwo).
Ubocznie należało zauważyć, iż poszczególne sprawy, w odniesieniu do
których sądy zgłaszają inicjatywę przekazania do rozpoznania innemu sądowi
równorzędnemu, oceniane być powinny indywidualnie, z uwzględnieniem
konkretnych okoliczności ujawnionych w danym postępowaniu. Powoływanie się na
postanowienie wydane przez Sąd Najwyższy w dniu 27 lutego 2024 r. w sprawie
o sygn. akt II KO 3/24, nie jest słuszne, tym bardziej że wczytując się w jego treść,
z łatwością można dostrzec, iż zapadło ono w zupełnie odmiennym stanie
faktycznym i podyktowane było względami, które na tym etapie postępowania
utraciły swoją aktualność (nadmienić należy, iż wspomniane materiały nie mogły
zawierać informacji objętych wskazaną tam tajemnicą).
W świetle powyższego, ponieważ wniosek o przekazanie sprawy w trybie art.
37 k.p.k. okazał się nieuzasadniony, należało orzec jak w sentencji.
[J.J.]
[a.ł]
II KO 115/25
6
