II KK 209/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 11 września 2025 r.
SSN Paweł Wiliński
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 11 września 2025 r.
wniosków obrońcy skazanej L. K. i pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego
Stowarzyszenia S.
o wyłączenie sędziego na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
wyłączyć sędziego Sądu Najwyższego Stanisława
Stankiewicza od rozpoznania wniosku zarejestrowanego w rep.
KRI 573 o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego Pawła
Kołodziejskiego od udziału w sprawie kasacyjnej o sygn. akt II
KK 209/23.
UZASADNIENIE
Obrońca skazanej L. K. i pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego
Stowarzyszenia S. wystąpili z wnioskami o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego
Stanisława Stankiewicza od rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego Sądu
Najwyższego Pawła Kołodziejskiego od udziału w sprawie kasacyjnej o sygn. akt II
KK 209/23. We wniesionych pismach podali, że SSN Stanisław Stankiewicz
orzekałby de facto we własnej sprawie, bowiem jego powołania na urząd sędziego
Sądu Najwyższego dotyczą te same zastrzeżenia wynikające z trybu powołania w
procedurze z udziałem tzw. neo-KRS, które legły u podstaw złożenia wniosku o
II KK 209/23
2
wyłączenie SSN Pawła Kołodziejskiego od rozpoznania sprawy kasacyjnej II KK
209/23. Wniesiono zatem o wyłączenie SSN Stanisława Stankiewicza wobec
istnienia uzasadnionych wątpliwości co do jego bezstronności zarówno w wymiarze
wewnętrznym (wynikających z faktu, że musiałby orzekać o zagadnieniach, które
dotyczą jego samego) oraz zewnętrznym, instytucjonalnym (z uwagi na tryb
powołania na urząd sędziego z udziałem upolitycznionej KRS).
Od rozpoznania przedmiotowej sprawy kasacyjnej II KK 209/23 wyłączono
już sędziów: dnia 6 marca 2024 r. - Małgorzatę Bednarek (KRI 373), dnia 4 kwietnia
2024 r. - Ryszarda Witkowskiego i Igora Zgolińskiego (KRI 389) i dnia 5 sierpnia
2024 r. – Antoniego Bojańczyka (KRI 536). Sprawa została przydzielona SSN
Pawłowi Kołodziejskiemu, wobec którego dnia 3 września 2024 r. wpłynął wniosek
obrońcy skazanej L. K. o wyłączenie od rozpoznania sprawy II KK 209/23 (k. 219
akt SN). Wniosek ten został zarejestrowany w rep. KRI 573 i przydzielony do
rozpoznania SSN Stanisławowi Stankiewiczowi (posiedzenie w tym przedmiocie
wyznaczono na dzień 12 września 2025 r.).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Powody uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego SN Stanisława
Stankiewicza w tej sprawie są oczywiste. Występuje bowiem zbieżność zarzutu
wadliwości powołania sędziego mającego rozpoznać wniosek o wyłączenie
sędziego oraz wynikającego z tych samych okoliczności zarzutu wadliwości
dotyczącej sędziego objętego wnioskiem pierwotnym podlegającym rozpoznaniu.
Wniosek taki wynika w sposób oczywisty z istoty gwarancji bezstronnego orzekania
przez sąd i sedna zakazu nemo iudex in causa sua (por. postanowienie SN z 28
września 2022 r., IV KK 333/22). Zatem oczywistym jest, że to w interesie całego
systemu prawnego, a bezpośrednio w interesie wymiaru sprawiedliwości leży, by
nie powstało w odbiorze zewnętrznym, tj. w odczuciu społecznym przekonanie o
braku warunków do rozpoznania sprawy przez sąd w sposób obiektywny (por. też
postanowienie SN z 25 listopada 2010 r., V KO 96/10). Potrzeba tej ochrony
została już należycie utrwalona w orzeczeniach Sądu Najwyższego, zapadających
w sprawach opartych na zarzutach zbliżonych do podniesionych w niniejszej
sprawie, co czyni zbędnym czynienie szerszych rozważań w tym zakresie (zob.
II KK 209/23
3
postanowienie SN z 6 września 2022 r., sygn. akt II KK 44/21, postanowienie SN z
16 września 2022 r., sygn. akt III KK 339/22).
Dodać trzeba, że zagadnienie, które wystąpiło na gruncie niniejszej sprawy
było przedmiotem obszernej analizy w uchwale składu połączonych Izb: Cywilnej,
Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23
stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I - 4110 - 1/20 (OSNKW 2020/2/7) oraz w uchwale
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22
(OSNK 2022, z. 6, poz. 22), a w zakresie statusu Krajowej Rady Sądownictwa
także w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca
2022 r., I KZP 2/22. Judykaty te zachowują swoją aktualność także na gruncie
niniejszej sprawy i znajdują w pełni zastosowanie do SSN Stanisława Stankiewicza.
Jest to tym bardziej uzasadnione, że sędzia przystąpił do udziału w procedurze
powołania na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego nie tylko już po wydaniu
wskazanej uchwały trzech Izb Sądu Najwyższego ze stycznia 2020 r., a więc w
pełni świadomy jej treści, ale co szczególnie uderzające po wydaniu przez sądy
polskie i sądy międzynarodowe licznych orzeczeń, w których wskazano na
strukturalną i ustrojową wadliwość procedury powołania sędziów z udziałem KRS
ukształtowanej na podstawie ustawy z 8 grudnia 2017 r. – w świetle której
niezależność i bezstronność sędziego nie jest zagwarantowana stronom w sposób
wymagany przez art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 EKPC.
Istota złożonego wniosku nakazuje przypomnieć, że bezstronność jest
wartością o szczególnej wadze dla państwa prawa. Jest bowiem fundamentem
zaufania do sądów i sprawowanego przez nie wymiaru sprawiedliwości. Składanie
wniosków o wyłączenie sędziego nie powinno z jednej strony służyć jako środek do
nadużywania uprawnień procesowych i przedłużania postępowania, ale z drugiej
pozostawać musi realnym, a nie formalnym instrumentem pozwalającym na
weryfikację standardu bezstronności sędziego. Z tego powodu w uchwale składu 7
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., I KZP 22/22, dotyczącej
problematyki wyłączenia sędziego wskazano, że „pojęcie <>, o jakim
mowa w art. 40 i art. 41 § 1 k.p.k. odnosi się zarówno do sprawy głównej,
rozumianej jako orzekanie w głównym przedmiocie procesu, jak również
postępowań incydentalnych, w tym takich, które mają miejsce w ramach sprawy
II KK 209/23
4
głównej”. Bezstronny musi być bowiem nie tylko sędzia, który rozpozna sprawę w
głównym nurcie procesu, ale także sędzia, który rozpozna sprawę incydentalną, ale
wkraczającą w sferę ochrony wolności i praw jednostki, w tym przypadku wniosek o
wyłączenie sędziego. Ostatecznie rozstrzygnięcie w tej incydentalnej sprawie ma
wpływ na ukształtowanie składu Sądu Najwyższego w przedmiocie rozpoznania
zasadności samej kasacji.
Z tych powodów postanowiono jak w sentencji.
[J.J.]
[r.g.]
