II GSK 890/20

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk Protokolant Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 19 października 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1060/19 w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 marca 2019 r. nr 475/2019/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz M. S. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

I.

Wyrokiem z 4 października 2019r. sygn. akt VI SA/Wa 1060/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA" lub "Sądem pierwszej instancji"), działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.), w sprawie ze skargi M. S. (dalej zwanej "skarżącą") na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej zwanego "Prezesem NFZ", "organem II instancji" lub "skarżącym kasacyjnie") z 19 marca 2019 r. w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej zwanego "Dyrektorem MOW NFZ" lub "organem I instancji") z 18 kwietnia 2016 r.

II.

Za podstawę swojego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu, pismem z 16 lutego 2016 r., zwrócił się do MOW NFZ z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym G. K. (dalej zwany "uczestnikiem postępowania"), z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług zawartych ze skarżącą w okresie: od 2 czerwca 2014 r. do 27 czerwca 2014 r. polegającej na wykonaniu wyłożenia ogniotrwałego trzonu pieca.

Dyrektor MOW NFZ, decyzją z 18 kwietnia 2016 r., ustalił, że uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług zawartych ze skarżącą w okresie: od 2 czerwca 2014 r do 27 czerwca 2014 r.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie.

Zaskarżoną decyzją z 19 marca 2019 r. Prezes NFZ, na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i art.66 ust.1 pkt 1 lit. e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1510 ze zm.; dalej zwaną "ustawą o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora MOW NFZ, w sprawie ustalenia, że uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług zawartą ze skarżącą w okresie od 2 czerwca 2014 r. do 27 czerwca 2014 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Uwzględniając skargę WSA zauważył, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, doszło do wadliwego zastosowania art. 750 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 z późn. zm.; dalej zwanej "k.c.") w zawiązku z art. 734 § 1 i 2 k.c. i następnych przy jednoczesnym nieprawidłowym niezastosowaniu art. 627 k.c., a w konsekwencji – bezzasadnego zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.

Sąd pierwszej instancji przypomniał, że przedmiotem spornych w niniejszej sprawie umów zawartych pomiędzy skarżącą a uczestnikiem postępowania były czynności z zakresu budowy i montażu pieców. Organy uznały, że nie wyczerpują one pojęcia umowy o dzieło z uwagi na to, że ich wykonanie nie polegało na uzyskaniu określonego rezultatu. Skutek umowy uzależniony był bowiem od staranności wykonawcy, od którego nie wymaga się żadnych szczególnych cech osobistych. Przesadziło to o zastosowaniu w sprawie art. 750 k.c. w związku z art. 734 § 1 i 2 k.c. i nast. i w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.

W ocenie Sądu, zastosowanie tych przepisów prawa było wadliwe ponieważ spornych umów nie można zakwalifikować jako umowy świadczenia usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu. Pomimo należytego zgromadzenia materiału dowodowego, rzetelnych ustaleń faktycznych, prawidłowej interpretacji zarówno art. 627 k.c., jak i art.750 i 734 § 1 i 2 k.c. i nast. organy popełniły błąd na etapie subsumpcji, nieprawidłowo przyjmując, że umowy opiewające na budowę i montaż pieca stanowią umowy świadczenia usług.

III.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył Prezes NFZ i zaskarżając ten wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 – pkt 2 p.p.s.a., polegające na naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a., a w konsekwencji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. i uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ oraz poprzedzającej w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenia wyroku w zakresie:

1) przyjęcia przez Sąd, że spornej umowy nie można zakwalifikować jako umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu, podczas gdy prawidłowa ocena zgormadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że przedmiotem umowy jest wykonanie określonej uczynności, nie natomiast stworzenie dzieła w rozumieniu art. 627 k.c.;

2) przyjęcie przez Sąd, że ubezpieczony wykonywał na rzecz skarżącej kilka umów, przedmiotem których były czynności z zakresu budowy i montażu pieców, takie jak wyłożenie ceramiczne ściany pieca, wyłożenie ogniotrwałego trzonu, ściany i furty pieca, wyłożenie izolacyjne stropu pieca, montaż konstrukcji stalowej stropu pieca, instalacja odciągu spalin pieca, instalacja gazowa pieca, montaż toru kablowego dla zasuwy kominowej pieca, nałożenie rurociągu pieca, wieńca doszczelniającego w piecu, okablowanie termopar pieca, okablowanie zdalnego sterowania pieca i szafy sterowniczej dla pieca co doprowadziło do przyjęcia, że w wyniku ich realizacji powstał samoistny i namacalny wynik pracy wykonawcy dzieła, podczas gdy ubezpieczony zawarł ze skarżącą tylko jedną umowę, w wyniku której powstał tylko element pieca, niemający cechy samoistnego, wyodrębnionego przedmiotu;

3) przyjęcie przez Sąd, że powstałe wady stanowią podstawę do kierowania wobec wykonawcy roszczeń z tytułu rękojmi oraz mogą rodzić odpowiedzialności odszkodowawcze wykonawcy w przypadku, gdyby nieprawidłowe działanie pieca wywołało szkodę, podczas gdy z treści § 4 spornej umowy jednoznacznie wynikało, że odpowiedzialność taka została przez strony umowy wyłączona.

Argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, skarżąca, działając za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz odwołującej się kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącego kasacyjnie organu wnosił i wywodził jak w skardze kasacyjnej.

IV.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest bezzasadna, dlatego nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie wymaga zwrócenia uwagi, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a więc sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, których w sprawie nie stwierdzono. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny można – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – oprzeć na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest – określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. – terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej, w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Skarga kasacyjna oparta tylko na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zawiera jeden zarzut – naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. (w konsekwencji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s..a) poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Prezes NFZ oraz poprzedzającej ją decyzji w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenia wyroku.

Stawiając Sądowi pierwszej instancji zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. autor skargi kasacyjnej, po pierwsze – kwestionuje przyjęty w sprawie przez WSA stan faktyczny, polemizując z poszczególnymi stwierdzeniami Sądu i prezentując własne stanowisko i po drugie zwalcza przyjętą przez Sąd ocenę prawną wskazując, że prawidłowa ocena zgromadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że przedmiotem umowy jest wykonanie określonej czynności, nie natomiast wytworzenie dzieła w rozumieniu art. 627 k.c.

Tak postawiony zarzut nie mógł okazać się skuteczny.

Artykuł 141 § 4 p.p.s.a. określa wymogi formalne uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji. Zgodnie z nim uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Zatem przepis ten odnosi się do formalnej strony uzasadnienia, a więc tego, czy składa się ono z prawem przewidzianych elementów.

Jeżeli uzasadnienie czyni zadość tym wymogom, to realizuje postulat ustawowy wynikający z art. 141 § 4 p.p.s.a., niezależnie od tego, czy merytorycznie odpowiada prawu. Oznacza to, że art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może być podstawą do zwalczania twierdzeń i wniosków prezentowanych przez Sąd pierwszej instancji, a tym bardziej do polemiki z poglądami sądu, z którymi nie zgadza się strona. Jeżeli w tym zakresie uzasadnienie wyroku narusza prawo, to znaczy, że Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa materialnego lub procesowego. Zatem, jeżeli strona wnosząca skargę kasacyjną zamierza kwestionować ten aspekt działalności sądu, to może to czynić tylko przez stawianie zarzutu naruszenia prawa materialnego lub procesowego we właściwej podstawie kasacyjnej z art. 174 p.p.s.a. Dodać należy, że o ile ustawa określa elementy formalne uzasadnienia, to jednak nie formalizuje sposobu w jaki Sąd ma spełnić te wymagania formalne. W tym zakresie p.p.s.a. pozostawia swobodę autorowi uzasadnienia. Ważne jest tylko to, by z treści uzasadnienia można było wyprowadzić wnioski, co do jego strony formalnej, czyli spełnienia kryteriów określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a.

Aczkolwiek uzasadnienie sporządzane jest po wydaniu orzeczenia, sporządzenie go z uchybieniem zasad określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1868/06; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne są w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Taka sytuacja występuje przede wszystkim wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia sporządzone jest w sposób uniemożliwiający jego kontrolę instancyjną, w szczególności skutkiem braku wymaganych przez ustawodawcę elementów konstrukcyjnych (por. wyroki NSA: z 27 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1771/06, z 20 stycznia 2009 r., sygn. akt I GSK 1185/07, z 17 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 592/08, z 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 204/07).

Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie sądu pierwszej instancji obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1485/11). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i – w razie kontroli instancyjnej – Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu.

W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie skarżonego wyroku spełnia wymogi wynikające z art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji przedstawił wyczerpująco stan sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił podstawę prawną. Z uzasadnienia wyroku wynika, że zdaniem Sądu skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż wydane w sprawie decyzje naruszały przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 1lit. a p.p.s.a., doszło bowiem do wadliwego zastosowania art. 750 k.c. w zw. z art. 734 § 1 i 2 k..c i nast. przy jednoczesnym nieprawidłowym niezastosowaniu art. 627 k.c., a w konsekwencji – bezzasadnego zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach. Pomimo należytego zgromadzenia materiału dowodowego i prawidłowej wykładni art. 627, jak i 750 oraz 734 § 1 i 2 k.c. organy popełniły błąd na etapie subsumcji, nieprawidłowo przyjmując, że umowy opiewające na budowę i montaż pieca stanowią umowy świadczenia usług. Mając rację co do tego, że elementem wyróżniającym umowę o dzieło od innych umów z zakresu zobowiązań wzajemnych jest namacalny i mierzalny jakościowo wynik, organy wadliwie zakwalifikowały czynności budowy i montażu pieca do przedmiotu umowy o świadczenie usług regulowanej przepisami o zleceniu. Wzniesienie pieca, zbudowanie jego ścian, pomalowanie rurociągu, montaż pieca i instalacji towarzyszących, okablowania, niewątpliwie zdaniem Sądu, należy kwalifikować jako rezultaty wymagane przez reżim umowy o dzieło. Stanowią bowiem samoistny i namacalny wynik pracy wykonawcy dzieła. Powstałe wady stanowić mogą nie tylko podstawę do kierowania wobec wykonawcy roszczeń z tytułu rękojmi, ale rodzić mogą odpowiedzialność odszkodowawczą w przypadku, gdyby stanowiące ich skutek nieprawidłowe działanie pieca wywołało szkodę. WSA zawarł również w kontrolowanym wyroku wskazania co do dalszego postępowania (str. 9 in fine – str. 10 uzasadnienia).

Reasumując więc – to, że strona skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z dokonaną przez Sąd oceną prawną, nie oznacza, że został naruszony przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. i nie uprawnia do czynienia takiego zarzutu. Za pomocą tego zarzutu nie można bowiem zwalczać zaaprobowanej przez Sąd podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, czy też stanowiska co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego (wyroki NSA: z 27 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 1467/11 oraz z 13 maja 2013 r., sygn. akt II FSK 358/12), a taką próbę podejmuje strona skarżąca kasacyjnie, polemizując ze stwierdzeniami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Nie mogły zostać również uwzględnione wskazane w zarzucie naruszenia art.151 oraz 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. – żaden z nich nie był stosowany przez Sąd pierwszej instancji – podstawą uchylenia decyzji był bowiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego znajduje podstawę w przepisach art. 204 pkt 2 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).