II CSKP 897/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
6 sierpnia 2025 r.
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska (przewodniczący)
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
SSN Dariusz Pawłyszcze (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 6 sierpnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 marca 2022 r., VI ACa 731/21,
w sprawie z powództwa R.F.
przeciwko Bank S.A. w W.
o zapłatę i ustalenie,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od Bank S.A. w W. na rzecz R.F. 5400 (pięć tysięcy
czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk Agnieszka Góra-Błaszczykowska Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
UZASADNIENIE
II CSKP 897/23
2
Wyrokiem z 31 maja 2021 r., XXV C 942/17, Sąd Okręgowy w Warszawie
ustalił, że umowa kredytu budowlanego, zawarta przez powoda z pozwanym
bankiem, jest nieważna i zasądził od banku na rzecz powoda tytułem zwrotu spłat
298 200,98 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie: od 209 647 zł od
9 października 2017 r. i od 88 553,98 zł od 13 maja 2021 r. oraz w pozostałym
zakresie oddalił powództwo.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie, na
skutek apelacji obu stron, zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił powództwo
o zapłatę odsetek od 209 647.00 zł od 9 października 2017 r. do 20 maja 2021 r. oraz
zasądził od banku na rzecz kredytobiorcy dodatkowo odsetki ustawowe za
opóźnienie od 88 553.98 zł od 29 kwietnia 2021 r. do 12 maja 2021 r. oraz sumę
7 249,08 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 4375 zł od 21 maja 2021 r.
i od 2874,08 zł od 29 kwietnia 2021 r., a w pozostałym zakresie oddalił obie apelacje.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 29 grudnia 2006 r. powód zawarł z pozwanym
bankiem umowę kredytu budowlanego w wysokości 129 858,89 CHF, na okres do
30 listopada 2036 r. Kredytobiorca zobowiązał się do spłaty kredytu wraz z odsetkami
w terminach określonych w umowie w złotych polskich w równych ratach kapitałowo-
odsetkowych. Każda rata, z wyjątkiem raty wyrównującej, zawierała pełne odsetki
naliczone za okres miesiąca od salda kredytu pozostającego do spłaty oraz część
kapitału. W umowie wskazano, że zmiana kursu waluty wpływa na wysokość salda
kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej.
Zgodnie z zapisami regulaminu kredyty w walutach wymienialnych były
wypłacane w złotych, przy zastosowaniu kursu kupna waluty obowiązującego
w banku w chwili wypłaty. Podlegały spłacie w złotych, przy zastosowaniu kursu
sprzedaży waluty obowiązującego w banku w chwili spłaty. Odsetki, prowizje oraz
inne opłaty wymienione w regulaminie były naliczane w walucie kredytu i podlegały
spłacie w złotych, przy zastosowaniu kursu sprzedaży waluty obowiązującego
w banku w chwili spłaty. W przypadku kredytu w walucie wymienialnej w celu
ustalenia całkowitego kosztu i łącznej kwoty kosztów kredytu stosowano kurs
sprzedaży waluty kredytu, obowiązujący w banku w chwili ustalania kosztu. Umowa
II CSKP 897/23
3
i regulamin nie określały sposobu w jaki Bank ustalał powyższe kursy przeliczeniowe
franka szwajcarskiego.
Na rozprawie 20 maja 2021 r. kredytobiorca oświadczył, że nie godzi się na
utrzymanie umowy, domaga się ustalenia jej nieważności i jest świadomy poniesienia
finansowych skutków tej decyzji.
Kredytobiorca w wykonaniu zobowiązań wynikających z umowy kredytu
wpłacił 289 662,68 zł tytułem spłaty rat kredytu oraz 14 372.73 zł tytułem opłat około-
kredytowych, łącznie 305 450.06 zł, a nie jak błędnie ustalił Sąd pierwszej instancji
302 575,98 zł. W związku z powyższym wyrok należało zmienić przez zasądzenie na
rzecz kredytobiorcy 2874,08 zł z ustawowymi odsetkami od dnia następnego po
doręczeniu odpisu pisma rozszerzającego powództwo 28 kwietnia 2021 r.
Sąd drugiej instancji uznał, że sporne postanowienia umowy, dotyczące
waloryzacji świadczeń, nie zostały indywidualnie uzgodnione, co wynika z samego
sposobu zawarcia spornej umowy - opartej o treść stosowanego przez bank wzorca
umowy oraz regulaminu precyzującego ofertę banku w badanym okresie, a także
warunki ubiegania się o kredyt, w tym odnoszące się do wniosku o jego udzielenie.
Tryb zawierania umowy polegający na przyjęciu przez konsumenta jednej z ofert
przedsiębiorcy w zasadzie wyklucza możliwość indywidualnego wpływania przez
konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego, poza ustaleniem kwoty
kredytu, ewentualnie wysokości marży banku wpływającej na ostateczne
oprocentowanie, czy pobranej prowizji. Wybór przez kredytobiorcę jednego z kilku
produktów oferowanych przez bank, nie oznacza, że treść umowy była indywidualnie
negocjowana.
Sąd Apelacyjny, powołując się między innymi na wyroki Sądu Najwyższego
z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, z 9 maja 2019 roku, I CSK 242/18, z 7 listopada
2019 r., V CSK 382/18, uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.
postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu
i spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty
obcej. Przy tym postanowienia te wprawdzie określają główne świadczenia stron,
lecz nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie
zawierała mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank. Umowne klauzule
II CSKP 897/23
4
indeksacyjne, obciążające konsumenta nieograniczonym ryzykiem zmiany kursu
waluty indeksacji kredytu są sprzeczne z dobrymi obyczajami i w sposób rażący
naruszają interes kredytobiorców, jako konsumentów.
Konsekwencją uznania umowy będącej źródłem zobowiązania za nieważną
jest zastosowanie art. 410 § 1 i 2 w zw. z art. 405 k.c. i przyjęcie, że świadczenia
spełnione w ramach wykonania tej umowy są świadczeniami nienależnymi, które
podlegają zwrotowi przy zastosowaniu przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Przy tym umowę należało uznać za trwale bezskuteczną (nieważną), gdyż nie może
ona obowiązywać bez kwestionowanych warunków, dopiero od oświadczenia
kredytobiorcy na posiedzeniu 20 maja 2021 r.
Sąd Apelacyjny uznał za zasadne przyznanie kredytobiorcy odsetek
ustawowych za opóźnienie od 88 553,98 zł, o którą rozszerzono powództwo w piśmie
z 17 lutego 2021 r. Skoro umowa kredytu jest nieważna, to również sumę 4375 zł,
zapłaconą na rzecz banku tytułem kosztów ubezpieczenia nieruchomości, należało
uznać za nienależne świadczenie i zasądzić jej zwrot na rzecz kredytobiorcy.
Pozwany bank zaskarżył wyrok Sądu drugiej instancji skargą kasacyjną
w części zasądzającej dodatkowe sumy i odsetki oraz oddalającej apelację banku,
zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego:
1) art. 69 ust. 1 i ust. 2 pr. bank. w zw. z art. 3531 k.c. oraz art. 58 § 1 k.c.,
przez uznanie, że umowa o kredyt jest sprzeczna z prawem z uwagi na narzucony
przez bank sposób ustalania wysokości kwoty podlegającej wypłacie oraz zwrotowi
oraz brak w dokumentacji kredytowej opisu zasad ustalania kursów;
2) art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13
i art. 58 § 1 k.c. przez uznanie, że klauzule ryzyka walutowego oraz klauzule
spreadowe zawarte w umowie oraz regulaminie są abuzywne;
3) art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 przez
uznanie, że postanowienia umowy przewidujące mechanizm denominowania kredytu
w walucie CHF zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny;
II CSKP 897/23
5
4) art. 3851 § 2 k.c., art. 3852 i 58 § 1 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13
przez uznanie kwestionowanych postanowień za niedozwolone postanowienia
umowne, skutkujące nieważnością umowy;
5) art. 65 § 1 i § 2, art. 56 i 358 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13
przez uznanie, że niedopuszczalnym jest odwołanie się przy wykładni umowy do
bezwzględnie obowiązującego i bezpośrednio stosowanego przepisu prawa
krajowego w postaci art. 69 ust. 3 pr. bank., wykładni oświadczeń woli stron w myśl
art. 65 k.c., bądź też normy dyspozytywnej w postaci art. 358 § 2 k.c. w miejsce
uznanych za niedozwolone postanowienia umowne klauzul spreadowych;
6) art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c. przez zasądzenie od banku na rzecz
kredytobiorcy odsetek za opóźnienie od 88 553,98 zł od 29 kwietnia 2021 r. do
12 maja 2021 i od 2874,08 zł od 29 kwietnia 2021 r.
Bank zarzucił również naruszenie przepisów postępowania:
7) art. 382 k.p.c., przez pominięcie przy ocenie stopnia wywiązania się przez
bank z obowiązku podania kredytobiorcy informacji o umowie, z których wynika,
że bank informował w prawidłowy i adekwatny na ówczesny czas o ryzyku kursowym;
8) art. 380 k.p.c., przez nieuwzględnienie wniosku o przeprowadzenie dowodu
z opinii biegłego na okoliczności wnioskowane przez bank.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W umowie kredytu indeksowanego do waluty obcej kurs przeliczenia spłaty
dokonanej w złotych na wyrażoną w walucie obcej wysokość raty kredytu
bezpośrednio wpływa na wysokość spłaty w złotych, czyli określa świadczenie
główne kredytobiorcy. Postanowienia umowy określające świadczenia główne
podlegają ocenie na podstawie art. 3851 § 1 k.c. tylko pod warunkiem, że nie zostały
sformułowane w sposób jednoznaczny. Teza Sądu drugiej instancji, że wymóg
jednoznaczności sformułowania nie ogranicza się do samego brzemienia
postanowienia umowy, lecz wymaga przedstawienia transparentnego mechanizmu
kształtowania kursu CHF przez bank, nie jest przedmiotem żadnego z zarzutów
kasacyjnych. Skarżący uczynił tę tezę przedmiotem kilku zagadnień prawnych
II CSKP 897/23
6
przedstawionych na uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, lecz w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych podniósł tylko, że wskazanie
franka szwajcarskiego jako waluty denominacji zostało wyrażone prostym
i zrozumiałym językiem.
Kolejnym warunkiem zastosowania art. 3851 § 1 k.c. jest brak indywidualnego
uzgodnienia spornych postanowień umowy. Przyjęcie tej przesłanki przez Sąd
odwoławczy także nie jest przedmiotem podstaw kasacyjnych.
Kurs walut obcych, ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4
pr.bank., wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych
w okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to,
iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone,
a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.
Sąd Apelacyjny zbędnie jako argument za niedozwolonym charakterem klauzuli
kursowej powołał nienależyte pouczenie kredytobiorcy o skali ryzyka kursowego,
lecz był to argument powołany w drugiej kolejności. Sąd przede wszystkim wywiódł
abuzywność z możliwości jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania
kredytobiorcy przez bank.
Skoro klauzula kursowa zawarta w umowie kredytu indeksowanego nie wiąże,
to do umowy tej stosuje się uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia
2024 r., III CZP 25/22, która do rangi zasady prawnej podniosła tezy:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
uznanie umowy stron za ważną w jakimkolwiek zakresie i czynią bezprzedmiotową
II CSKP 897/23
7
ocenę zasadności zarzutów skargi zmierzających do podważenia tezy o nieważności
umowy kredytu w całości.
Sąd Najwyższy zobowiązany jest do uznania tezy zaskarżonego wyroku
o nieważności umowy za odpowiadającą prawu, gdyż do nieważności umowy
kredytu indeksowanego w świetle uchwały z 25 kwietnia 2024 r. wystarcza
abuzywność klauzuli przeliczeniowej.
Nie ma podstaw do pozbawienia kredytobiorcy odsetek za okres przed
potwierdzeniem woli upadku umowy. Możliwość przywrócenia mocy prawnej
postanowieniu umowy oświadczeniem jednej strony umowy, ze skutkiem ex tunc, nie
pozbawia wymagalności roszczenia konsumenta o zwrot nienależenie spełnionych
świadczeń. Jeżeli konsument żąda od przedsiębiorcy świadczenia z powołaniem się
na niedozwolony charakter niektórych postanowień umowy, to dostatecznie wyraża
swoje stanowisko co ważności umowy lub jej części, a jego roszczenie staje się
wymagalne zgodnie z art. 455 k.c., tj. z upływem czasu koniecznego do oceny przez
przedsiębiorcę zasadności żądania zapłaty. Artykuł 3851 § 1 k.c. nie ustanawia
wyjątków od zasady z art. 455 k.c., ponieważ reguluje inne zagadnienie – przesłanki
uznania postanowienia umowy za niedozwolone i skutek prawny takiego uznania
w postaci niezwiązania konsumenta tym postanowieniem. Artykuł 3851 § 1 k.c. nie
reguluje terminu spełnienia roszczeń będących skutkiem nieważności postanowienia
umowy lub całej umowy.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy
wskazać, że o istotności okoliczności faktycznych (art. 227 k.p.c.) stanowi prawo
materialne. Nie jest naruszeniem przepisów postępowania pominięcie dowodu na
okoliczność nieistotną w świetle sposobu zastosowania prawa materialnego przez
Sąd drugiej instancji. Nawet gdyby Sąd Najwyższy przyjął tezę skarżącego,
że nieważne jest tylko odesłanie od tabeli kursowej banku i należy stosować kurs
średni NBP, oraz uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego
rozpoznania, to Sąd Apelacyjny byłby zobowiązany do ponownej oceny wniosków
dowodowych stron na okoliczności, które okazały się istotne w świetle wykładni
dokonanej przez Sąd Najwyższy. Dlatego zarzucenie naruszenia przepisów
postępowania przez pominięcie dowodu było chybione.
II CSKP 897/23
8
Zarzucone naruszenie art. 382 k.p.c. przez uznanie, że bank nienależycie
poinformował kredytobiorcę o ryzyku kursowym, nie miało wpływu na zaskarżone
rozstrzygnięcie Sądu odwoławczego, ponieważ jego przyczyną była ocena
postanowień kursowych jako niedozwolonych.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c.
oddalił skargę kasacyjną.
Na podstawie art. 98 § 1 i 99 k.p.c. kredytobiorcy przysługuje od skarżącego
zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk Agnieszka Góra-Błaszczykowska Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
[SOP]
