II CSKP 878/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
24 marca 2026 r.
SSN Marcin Łochowski (przewodniczący)
SSN Krzysztof Grzesiowski (sprawozdawca)
SSN Kamil Zaradkiewicz
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 24 marca 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z 29 lipca 2022 r., III Ca 2632/21,
w sprawie z powództwa R.P.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę, ewentualnie zapłatę i ustalenie,
1) oddala skargę kasacyjną,
2) kosztami postępowania kasacyjnego obciąża pozwaną,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
Krzysztof Grzesiowski
Marcin Łochowski
Kamil Zaradkiewicz
(G.N.-J.)
UZASADNIENIE
II CSKP 878/23
2
1. Wyrokiem z 29 lipca 2022 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi
w ramach powództwa głównego (pkt I) zasądził od pozwanego Bank spółki akcyjnej
na rzecz powoda R.P. kwotę 51 361,52 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie
oraz oddalił powództwo główne w pozostałej części; w ramach powództwa
ewentualnego (pkt II) zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 29 984,16 CHF
wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i ustalił, że umowa kredytu
hipotecznego zawarta 11 stycznia 2008 r. przez powoda z Bank spółką akcyjną w W.
jest nieważna; ponadto orzekł o kosztach procesu (pkt III).
2. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z 29 lipca
2022 r. oddalił apelację (pkt 1) oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania
apelacyjnego (pkt 2).
3. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Okręgowy
i zaakceptowanych przez Sąd Apelacyjny wynika, że 11 stycznia 2008 r. powód
zawarł z Bank spółką akcyjną w W. umowę kredytu hipotecznego dla osób fizycznych
waloryzowanego kursem CHF. Celem kredytu było finansowanie zakupu na rynku
wtórnym spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Kwota kredytu wynosiła
225 500 zł, zaś walutę waloryzacji określono na CHF. Zgodnie
z § 1 pkt 3a umowy kwota kredytu, wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia
27 grudnia 2007 r. według kursu kupna waluty z tabeli kursowej Bank S.A., wynosiła
106 322,78 CHF. Przy tym kwota ta miała jedynie charakter informacyjny i nie
stanowiła zobowiązania banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu
uruchomienia kredytu mogła różnić się od podanej kwoty. Zgodnie z § 7
ust. 1 udzielony kredyt był waloryzowany kursem kupna waluty CHF według tabeli
kursowej Bank S.A. Kwota kredytu wyrażona w CHF była określona na podstawie
kursu kupna waluty CHF z tabeli kursowej Bank S.A. z dnia
i godziny uruchomienia kredytu. Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy
procentowej, która w dniu wydania decyzji kredytowej wynosiła 3,88% w stosunku
rocznym. Wysokość zmiennej stopy procentowej obejmowała LIBOR 3M,
powiększony o stałą w całym okresie kredytowania marżę banku w wysokości 1,10%.
Zgodnie z § 11 pkt 4 umowy, raty kapitałowo-odsetkowe płatne były w PLN po
uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej Bank S.A
obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50.
II CSKP 878/23
3
4. Sąd Okręgowego podzielił ocenę prawną Sądu Rejonowego, że z uwagi na
specyficzne ukształtowanie żądań w pozwie powództwo główne podlegało
częściowemu uwzględnieniu, natomiast powództwo ewentualne było zasadne
w całości. Sądy meriti zgodnie uznały za abuzywne postanowienia umowy dotyczące
zarówno indeksacji kredytu, jak i ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. Zdaniem
Sądu Okręgowego zakwestionowane postanowienia umowy kształtowały prawa
powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszając jego interes.
Wynikało to z tego, że przeliczanie kwoty wypłacanego w złotych kredytu i wysokości
uiszczanych w złotych rat kapitałowo-odsetkowych następowało według dwóch
różnych kursów walut, zaś kursy ustalane były jednostronnie i dowolnie przez bank,
bez zawarcia w umowie znanych powodom obiektywnych kryteriów, według których
miało następować to ustalenie. W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że umowa jest
nieważna (art. 58 § 1 k.c.), ponieważ usunięcie klauzul waloryzacyjnych powoduje,
iż umowa w tym kształcie nie może dalej obowiązywać. Stąd też powód miał interes
prawny w żądaniu ustalenia nieważności zawartej umowy (art. 189 k.p.c.).
5. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pozwany,
zaskarżając go w całości i wnosząc m.in. o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy
do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił wyrokowi naruszenie prawa
materialnego, tj. w szczególności art. 5, 65, 3851, 481 § 1 i 2 i art. 455 k.c. przez ich
błędną wykładnię, jak i niewłaściwe zastosowanie. Pozwany podniósł również zarzut
naruszenia prawa procesowego, tj. art. 189 i 187 w zw. z art. 191 w zw. z art. 193 § 1
w zw. z art. 321 § 1 k.p.c. przez utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia
uwzględniającego zarówno roszczenie główne, jak i roszczenie ewentualne
zgłoszone przez powoda.
6. Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi
kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
7. Na wstępie trzeba podkreślić, że w ostatnich latach w Sądzie Najwyższym
ukształtowała się jednolita linia orzecznicza, uwzględniająca bogaty dorobek
judykatury Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w przedmiocie tzw.
kredytów frankowych. Rozwój orzecznictwa zakończył się ostatecznie 25 kwietnia
II CSKP 878/23
4
2024 r. powzięciem przez Sąd Najwyższy w składzie całej Izby Cywilnej uchwały
III CZP 25/22, mającej moc zasady prawnej (art. 87 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.
o Sądzie Najwyższym).
8. W uchwale tej Sąd Najwyższy podsumował dotychczasową linię
orzeczniczą, przyjmując, że:
1) W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
2) W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
3) Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub
część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne
roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.
4) Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych
z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,
w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie
postanowieniami umowy.
5) Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron
odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych
w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia
w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
9. Skarżący w zarzutach kasacyjnych starał się przede wszystkim podważyć
stanowisko, że klauzule indeksacyjne nie miały charakteru abuzywnego, jak i że bez
nich kwestionowana umowa kredytu nie jest nieważna i może być utrzymana. Jeżeli
II CSKP 878/23
5
chodzi o kwestię abuzywności klauzul umownych rozpatrywanych w niniejszej
sprawie, to stosowne zarzuty kasacyjne okazały się bezzasadne, albowiem Sądy obu
instancji wyczerpująco, rzetelnie i w pełni przekonująco wykazały, że klauzule te mają
charakter niedozwolony, a Sąd Najwyższy w składzie orzekającym podziela tę ocenę.
10. W takiej zaś sytuacji, w świetle uchwały składu całej Izby Cywilnej Sądu
Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, nie jest możliwe utrzymanie
w mocy umowy kredytu, która nie wiąże stron także w pozostałym zakresie.
W związku z powyższym Sądy meriti trafnie uznały, że umowa kredytu jest nieważna
(art. 58 § 1 k.c.).
11. Zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. okazał się także chybiony, ponieważ
w judykaturze Sądu Najwyższego (zob. wyrok z 25 lipca 2025 r., II CSKP 475/23)
dominuje stanowisko dopuszczające wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia
stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli stronie
przysługuje roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy,
a Sąd Najwyższy w składzie orzekającym podziela to stanowisko. Nadto utrwalony
jest też pogląd, że żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego może być
„w ramach skrótu myślowego” określone jako żądanie ustalenia nieważności umowy,
ponieważ zmierza de facto do ustalenia nieistnienia stosunku prawnego
wynikającego z tej umowy (zob. postanowienie SN z 6 marca 2024 r., I CSK 6592/22).
12. Nie był również trafny zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia
art. 187 w zw. z art. 191 w zw. z art. 193 § 1 w zw. z art. 321 § 1 k.p.c. polegającego
na utrzymaniu przez Sąd Okręgowy w mocy rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego
uwzględniającego zarówno roszczenie główne, jak i roszczenie ewentualne
zgłoszone przez powoda. Wbrew twierdzeniom skarżącego roszczenia powoda,
o których wyrokowały Sądy meriti mieszczą się w granicach żądań zakreślonych
w powództwie głównym i ewentualnym. Zasądzone kwoty bowiem nie pokrywają się.
Żądanie główne zasądzone w złotych polskich zostało uwzględnione za okres
od 15 lipca 2009 r. do końca 2012 r. i obejmowało jedynie „nadpłacony” kredyt, a nie
całość wszystkich rat zapłaconych przez powoda. Zaś żądanie ewentualne
zasądzone w CHF dotyczyło okresu od 15 stycznia 2013 r. do 15 maja 2019 r.
i obejmowało już całość rat zapłaconych przez powoda. Nie sposób więc, w ocenie
II CSKP 878/23
6
Sądu Najwyższego, dopatrzeć się naruszenia przepisu art. 321 § 1 k.p.c. Sądy meriti
prawidłowo uznały, że w razie oddalenia żądania głównego w całości lub części, sąd
rozpoznaje żądanie ewentualne (zob. wyrok SN z 7 marca 2017 r., II CSK 349/16).
13. Bezpodstawny okazał się także zarzut skarżącego dotyczący naruszenia
art. 481 w zw. z art. 455 k.c. przez zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie
od daty wcześniejszej niż dzień wyrokowania. Zgodnie z powszechnie
przyjmowanym stanowiskiem judykatury zobowiązanie do zwrotu nienależnego
świadczenia ma charakter bezterminowy, co oznacza, że termin spełnienia takiego
świadczenia musi być wyznaczony zgodnie z art. 455 k.c. Obowiązek zapłaty
odsetek za opóźnienie od kwoty przypadającej do zwrotu z tytułu bezpodstawnego
wzbogacenia powstaje w związku z tym w chwili wyznaczonej na podstawie
powołanego przepisu, a zatem niezwłocznie po wezwaniu do zwrotu świadczenia
(zob. wyroki SN: z 21 lutego 1989 r., I CR 14/89; z 22 marca 2001 r., V CKN 769/00;
z 28 kwietnia 2004 r., V CK 461/03). Sąd Najwyższy nie dopatrzył się w zaskarżonym
rozstrzygnięciu uchybienia względem wyżej przedstawionych reguł.
14. Dodatkowo należy podkreślić, że skutek w postaci ponoszenia
nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę może powodować znaczną
nierówność praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. W ocenie Sądu
Najwyższego, gdyby rzeczywiście zostało należycie wyjaśnione znaczenie zmiany
kursu waluty i ponoszonego ryzyka, to racjonalny kredytobiorca nie zdecydowałby
się na kredyt powiązany z kursem waluty obcej w perspektywie jego spłacania przez
kilkadziesiąt lat, chyba że z okoliczności sprawy wyraźnie wynikałoby co innego.
Poza tym, gdyby kredytujący bank zamierzał w wystarczający sposób poinformować
kredytobiorcę będącego konsumentem o niebezpieczeństwach wynikających
z długoterminowego kredytu powiązanego z kursem waluty obcej, to nie
proponowałby w ogóle zawierania takich umów kredytowych, zdając sobie sprawę
jako profesjonalista, że umowa taka może zostać oceniona jako nieuczciwa
(zob. wyroki SN: z 29 maja 2024 r., II CSKP 1048/23, i z 19 grudnia 2024 r.,
II CSKP 243/24).
15. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 k.p.c. oddalił
skargę kasacyjną, a o kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnął na
podstawie art. 108 § 1 i art. 98 § 1 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.
Krzysztof Grzesiowski
Marcin Łochowski
Kamil Zaradkiewicz
II CSKP 878/23
7
(Ł.W.)
[SOP]
