II CSKP 832/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
27 marca 2026 r.
SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący)
SSN Paweł Grzegorczyk
SSN Roman Trzaskowski (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 27 marca 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej
w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z 1 sierpnia 2022 r., I ACa 965/21,
w sprawie z powództwa M.P. i E.P.
przeciwko Syndykowi masy upadłości Bank spółki akcyjnej
w W.
o zapłatę i ustalenie,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów, tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego, kwotę 5400 (pięć
tysięcy czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego
za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego
wyroku pozwanemu do dnia zapłaty.
Paweł Grzegorczyk
Agnieszka Piotrowska
Roman Trzaskowski
II CSKP 832/24
2
(K.L.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach, po
rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji pozwanego Bank S.A.
w W. (dalej – „Bank”), w punkcie pierwszym (1) zmienił wyrok Sądu Okręgowego w
Katowicach z dnia 5 lipca 2021 r. – ustalający, że zawarta przez powodów: M.P. i
E.P.
z
Bankiem
w
dniu
18 czerwca 2008 r. umowa kredytu hipotecznego nr […] indeksowanego do CHF jest
nieważna (pkt 1), zasądzający od Banku solidarnie na rzecz powodów kwotę
171.124,18 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 25 listopada
2020 r. do dnia zapłaty (pkt 2) i rozstrzygający o kosztach (pkt 3) – w punkcie 2
o tyle, że orzeczone w nim odsetki ustawowe za opóźnienie zasądził do dnia
26 kwietnia 2022 r. oraz zastrzegł pozwanemu prawo powstrzymania się ze
spełnieniem świadczenia dopóki powodowie nie zaoferują mu zwrotu otrzymanego
świadczenia w kwocie 140.855,10 zł albo nie zabezpieczą roszczenia o jego zwrot,
a w pozostałej części powództwo oddalił, w punkcie drugim (2) oddalił apelację
w pozostałej części, a w punkcie trzecim (3) orzekł o kosztach postępowania
apelacyjnego.
Ustalone w sprawie okoliczności istotne na obecnym etapie postępowania
– z uwzględnieniem utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego
kredytów indeksowanych do waluty obcej (denominowanych w takiej walucie) oraz
treści zarzutów kasacyjnych – przedstawiały się następująco:
W 2008 r. powodowie w związku z potrzebą sfinansowania zakupu lokalu
mieszkalnego zapoznali się z ofertami kredytu złotowego i indeksowanego kursem
CHF, a pracownik Banku zapewniał ich, że CHF jest walutą stabilną, w odróżnieniu
od złotego. Mieli świadomość, że jeśli zmieni się kurs CHF, to zmieni się wysokości
ich zobowiązania wyrażonego w złotych, jednakże nie zdawali sobie sprawy ze skali
ryzyka.
II CSKP 832/24
3
W dniu 12 czerwca 2008 r. zawarli z Bankiem umowę kredytu hipotecznego
nr […] („Umowa”) indeksowanego kursem CHF, w kwocie 140.855,10 zł, na okres
240 miesięcy, oprocentowanego wg zmiennej stopy procentowej, której wysokość
stanowiła sumę obowiązującej stawki DBCHF oraz stałej marży Banku.
W Umowie lub stanowiącym jej integralną część Regulaminie Kredytu
Hipotecznego […] („Regulamin”) wskazano m.in., że:
- kredyt jest przeznaczony na pokrycie części ceny nabycia lokalu
mieszkalnego, pokrycie składek ubezpieczeniowych i kosztów związanych z tym
kredytem;
- w dniu wypłaty kredytu lub każdej jego transzy kwota wypłaconych środków
będzie przeliczana do CHF według kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów,
obowiązującego w dniu uruchomienia środków (§ 9 ust. 2 Umowy);
- wysokość zobowiązania kredytobiorcy z tytułu poszczególnych rat będzie
ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF - po jej przeliczeniu
według kursu sprzedaży walut określonego w bankowej tabeli kursów walut dla
kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych do CHF
obowiązującego w dniu spłaty (§ 10 ust. 3 Umowy oraz § 19 ust. 5 Regulaminu);
- Bankowa Tabela kursów walut dla kredytów dewizowych oraz
indeksowanych kursem walut oznaczała tabelę sporządzaną przez merytoryczną
komórkę banku na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym
w chwili sporządzania tabeli po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP (§ 6 pkt 1
Umowy i § 2 Regulaminu);
- kredytobiorcy oświadczyli, że są świadomi ryzyka kursowego związanego
ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego w całym okresie
kredytowania i akceptują to ryzyko (§ 1 ust. 1 Umowy).
Kredyt został uruchomiony w dniu 25 czerwca 2008 r. w wysokości
140.855,10 zł po kursie kupna CHF z tego dnia.
W dniu 9 września 2011 r. strony podpisały aneks do Umowy zmieniający m.in.
jej § 10, tak że powodowie uzyskali możliwość spłaty rat kredytu w walucie indeksacji.
II CSKP 832/24
4
W okresie od 29 lipca 2008 r. do 2 lipca 2020 r. powodowie spłacili Bankowi
łącznie kwotę 171.124,18 zł.
Korygując stanowisko Sądu pierwszej instancji jedynie w związku
z uwzględnieniem podniesionego przez Bank zarzutu zatrzymania i - w konsekwencji
- co do odsetek, Sąd Apelacyjny przyjął przede wszystkim, że powodowie mają
interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego (nieważności
Umowy) oraz doszedł do wniosku, że postanowienia umowne zawarte w § 9 ust. 2,
§ 10 ust. 3 w związku z § 6 ust. 3 Umowy, dotyczące zasad przeliczania zobowiązań
stron i ustalania kursów waluty obcej oraz wprowadzające do Umowy ryzyko
walutowe, mają charakter abuzywny i nie wiążą powodów.
Uzasadniając pogląd o abuzywności tych postanowień, Sąd odwoławczy
wskazał m.in., że:
- nie były one indywidualnie negocjowane, co wynikało już z samego sposobu
zawarcia Umowy - opartej o treść stosowanego przez pozwanego wzorca umowy;
- wprawdzie zastrzeżona w Umowie klauzula kształtująca mechanizm
indeksacji, określała główny przedmiot umowy, ale nie była sformułowana w sposób
jednoznaczny, gdyż zastrzeżenie dla Banku prawa do ustalania kursu waluty
nieograniczonego skonkretyzowanymi, obiektywnymi kryteriami zmian stosowanych
kursów walutowych uniemożliwia konsumentowi przewidzenie, na podstawie
transparentnych i zrozumiałych kryteriów wynikających dla niego z umowy
konsekwencji ekonomicznych; ponadto pozwany nie zrealizował ze szczególną
starannością, jakiej wymagało wprowadzenie do długoterminowej umowy
mechanizmu waloryzacji, obowiązku informacyjnego w zakresie ryzyka kursowego,
które miało zasadnicze znaczenie; wypełnienie tego obowiązku wymagało pełnej
informacji o ryzyku zarówno w odniesieniu do wysokości raty, jak i kapitału
pozostałego do spłaty - możliwej do uzyskania w dacie zawarcia Umowy, tymczasem
Bank nie odwołał się do kursów historycznych, nie zwracał powodom uwagi co do
możliwości radykalnego wzrostu kursu walutowego, dopuszczając wzrost kursu
waluty jedynie o 20% (nie przedłożył dowodów, które wskazywałyby na przekazanie
powodom informacji pozwalających realnie ocenić zakres ryzyka kursowego
II CSKP 832/24
5
w wieloletniej perspektywie oraz jego wpływ na stan zadłużenia i rzeczywisty koszt
kredytu);
- nieuczciwy charakter klauzul indeksacyjnych polegał na przeliczeniu
wysokości zobowiązania kredytobiorcy z waluty polskiej na walutę CHF po raz
pierwszy przy uruchomieniu kredytu, a następnie każdorazowo przy spłacie rat
kredytu, co nie spełniało wymagań określonych w art. 69 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 Prawa
bankowego, gdyż nie określało w sposób jednoznaczny kwoty kredytu, którą z dnia
zawarcia Umowy powodowie zobowiązani byli zwrócić;
- mechanizm przeliczania kwoty kredytu i ustalania wysokości rat kredytowych
- oparty o kurs CHF ustalany przez pozwanego, zakładający stosowanie różnych
kursów (kupna i sprzedaży), bez określenia prostym i zrozumiałym językiem
precyzyjnych kryteriów, w jaki sposób Bank będzie ustalał kursy kupna i sprzedaży
CHF – był nieuczciwy także dlatego, że pozwalał Bankowi na dowolną
i nieograniczoną Umową - kryteria rynkowe i potencjalny wpływ nadzoru finansowego
nie stanowią wystarczającego obostrzenia - zmianę wysokości świadczenia, tj.
wysokości kwoty wypłaconej jako kapitał kredytu, a następnie określonej w złotych
wysokości spłacanych rat tak w zakresie kapitału, jak i odsetek; jest to w sposób
oczywisty sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta;
- również brak należytego pouczenia powodów o ryzyku kursowym wskazuje
na rażące naruszenie interesów powodów jako konsumentów.
Sąd Apelacyjny ocenił przy tym, że wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca
2011 r. zmieniająca ustawę Prawo bankowe (Dz. U. 2011, nr 165, poz. 984; dalej
- „ustawa antyspreadowa") w żaden sposób nie wpłynęło na ocenę abuzywności
przedmiotowych postanowień umowy i jej konsekwencji dla bytu Umowy.
Uznał ponadto, że po wyeliminowaniu z Umowy klauzuli indeksacyjnej,
wprowadzającej do Umowy ryzyko kursowe, nie może ona dalej wiązać, gdyż byłoby
to równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem Umowy, iż należałoby ją
uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tylko
o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Wprowadzanie zaś w miejsce kursu kupna
i sprzedaży CHF jakiegokolwiek innego miernika wartości (np. kursu średniego NBP
na podstawie art. 358 § 2 k.c., art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo
II CSKP 832/24
6
wekslowe, obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 282, dalej – „Prawo wekslowe”,
art. 65 k.c. czy też art. 24 i 32 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku
Polskim (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 2027, dalej – „ustawa o NBP”, albo
ustalonych zwyczajów) byłoby niedopuszczalne, gdyż powodowałoby zbyt daleko
idącą modyfikację Umowy, a także ze względu na brak wystarczającej podstawy
prawnej oraz niemożliwość przyjęcia, że stwierdzenie nieważności Umowy kredytu
mogłoby być dla tego konsumenta niekorzystne. Sąd odwoławczy podkreślił również,
że odwołanie się do kursu średniego NBP nie usuwałoby z Umowy postanowień
abuzywnych, te bowiem nie odnoszą się wyłącznie do zasad ustalania przez Bank
kursu CHF i zagadnienia spreadu, lecz do kwestii zasadniczej - ryzyka walutowego
wiążącego się z samym faktem związania konsumenta kredytem walutowym.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego konsekwencją nieważności Umowy jest
możliwość żądania przez powodów zwrotu spełnionych na jej podstawie świadczeń
zgodnie z art. 405 w związku z art. 410 § 1 i 2 k.c., niezależnie od tego, czy i w jakim
zakresie są dłużnikami Banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu
i od tego – jak wskazuje art. 411 pkt 1 k.c. – czy spełniając te świadczenia, mieli
świadomość co do abuzywności kwestionowanych zapisów Umowy. Roszczenie
powodów nie uległo przedawnieniu, gdyż ze względu na zastrzeżoną dla
kredytobiorcy-konsumenta możliwość podjęcia ostatecznej decyzji co do sanowania
niedozwolonej klauzuli albo powołania się na całkowitą nieważność umowy należy
przyjąć, że co do zasady termin przedawnienia tych roszczeń może rozpocząć bieg
dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej (świadomej, wyraźnej
i swobodnej) decyzji w tym względzie. In casu zaś powodowie podjęli ostateczną
decyzję, powołując się na całkowitą nieważność Umowy w dacie złożenia pozwu, tj.
w dniu 9 października 2020 r. i stanowisko swoje podtrzymali na rozprawie w dniu
30 czerwca 2021 r. Oznacza to również, że zgodnie z art. 455 k.c. ich roszczenie
stało się wymagalne po doręczeniu pozwanemu pozwu - było to bowiem pierwsze
wezwanie Banku do spełnienia świadczenia – w związku z czym odsetki były należne
od dnia następnego po doręczeniu pozwu.
Odrębną uwagę Sąd odwoławczy poświęcił podniesionym przez pozwanego
zarzutom potrącenia i zatrzymania. Miał na względzie, że w piśmie z dnia 2 września
2021 r., doręczonym powodom w dniach 13 i 15 września 2021 r., w związku
II CSKP 832/24
7
z podniesionym zarzutem nieważności Umowy Bank wezwał każdego z powodów do
zapłaty łącznie kwoty 140.855,10 zł z tytułu zwrotu nienależnie spełnionego
świadczenia, tj. udzielonego kredytu, w terminie 3 dni od dnia doręczenia na
wskazany rachunek bankowy.
Następnie pismem z dnia 20 kwietnia 2022 r., doręczonym powodom w dniu
26 kwietnia 2022 r., pozwany złożył im oświadczenie materialnoprawne o potrąceniu
przysługującej mu wierzytelności w kwocie 140.855,10 zł z wierzytelnością powodów
w kwocie 178.895,56 zł, na którą składa się suma świadczeń w wysokości
171.124,18 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia 25 listopada
2020 r, do dnia powstania stanu potrącenia. Równocześnie w piśmie tym pozwany
oświadczył, że na wypadek gdyby potrącenie miało okazać się nieskuteczne, na
podstawie art. 496 w związku z art. 497 k.c. składa oświadczenie o skorzystaniu
z prawa zatrzymania świadczenia dochodzonego przez powodów w kwocie
171.124,18 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 listopada 2020 r.
do czasu zwrotu przez powodów wypłaconego kapitału kredytu w kwocie
140.855,10 zł.
W piśmie procesowym z dnia 28 kwietnia 2022 r. - na wypadek uznania
Umowy za nieważną i zasądzenia na rzecz powodów zwrotu uiszczonych świadczeń
– Bank podniósł zarzut potrącenia kwoty 140.855,10 zł należnej mu z tytułu zwrotu
kapitału wypłaconego powodom w wykonaniu (rzekomo nieważnej) Umowy wraz
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 20 września 2021 r. do dnia zapłaty
z dochodzoną w tej sprawie przez powodów wierzytelnością o zwrot kwoty
171.124,18 zł z tytułu (rzekomo) nienależnych rat. Na wypadek nieuznania zarzutu
potrącenia za skuteczny pozwany podniósł zarzut zatrzymania.
W świetle tych ustaleń oraz treści art. 2031 § 2 k.p.c. Sąd odwoławczy uznał
zarzut potrącenia za spóźniony. Zauważył, że kredytodawca może żądać zwrotu
świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna,
a powodowie od początku procesu konsekwentnie domagali się stwierdzenia
nieważności Umowy. Już zatem po otrzymaniu odpisu pozwu (5 lipca 2021 r.)
powstał potencjalny stan – równoznaczny z wymagalnością - w którym Bank miał
prawną możliwość żądania zwrotu wypłaconego powodom kapitału. Tymczasem
II CSKP 832/24
8
zarzut potrącenia został zgłoszony przez pozwanego dopiero w toku postępowania
apelacyjnego, tj. w piśmie z dnia 28 kwietnia 2022 r., czyli już po upływie wskazanego
w art. 2031 § 2 k.p.c. dwutygodniowego terminu od dnia, w którym jego wierzytelność
stała się wymagalna.
Zarazem Sąd Apelacyjny uznał za skuteczny - podniesiony przez Bank w tym
samym piśmie procesowym - zarzut zatrzymania świadczenia, przyjmując też, że
wyłącza to opóźnienie Banku w spełnieniu tego świadczenia, co eliminuje możliwość
zasądzenia odsetek za opóźnienie.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pozwany,
zaskarżając go w całości. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 111 ust. 1
pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (w dacie zawarcia Umowy
tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 72, poz. 665 ze zm.; dalej – „Prawo bankowe”)
w związku z art. 4 ustawy antyspreadowej, art. 3531 k.c. w związku z art. 69 ust. 1
i 2 Prawa bankowego, art. 385 § 2 w związku z art. 58 §1 k.c., art. 58 § 1 k.c., art. 58
§ 3 w związku z art. 58 § 1 k.c. in fine, art. 3851 § 1 i 2 w związku z art. 6 ust. 1
dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych
warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95 z dnia 21 kwietnia 1993 r.,
s. 29 ze zm.; polskie wydanie specjalne Dz. Urz. UE: rozdział 15, t. 2, s. 288
z późniejszymi sprostowaniami; dalej: „dyrektywa 93/13”), art. 3852 § 1 k.c. w związku
z art. 1 ust. 2 Dyrektywy, art. 3851 § 1 w związku z art. 3852 k.c., art. 3851 § 1 i art.
3851 § 3 k.c., art. 3851 § 1 k.c., art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 4 ust. 1 i art. 3 ust.
3 dyrektywy 93/13 i z przepisami załącznika do dyrektywy 93/13: ust. 1 lit. j i lit. I, ust.
2 lit. c, tiret pierwsze i drugie oraz ust. 3, art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 7 ust. 1
i art. 8b ust. 1 dyrektywy 93/13 i art. 3531 k.c. w związku z art. 2, art. 31 ust. 3 i art.
32 ust. 1 Konstytucji, art. 65 § 1 i 2 w związku z art. 56 k.c., art. 65 § 1 i 2 w związku
z art. 354 § 1 k.c., art. 56 k.c., art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 Prawa bankowego
w związku z art. 4 ustawy antyspreadowej, art. 358 § 2 w związku z art. 3851 § 2
i art. 58 § 3 k.c., art. 41 Prawa wekslowego w związku z art. 3851 § 2 i art. 58 § 3 k.c.,
art. 24 ust. 3 ustawy o NBP w związku z art. 3851 § 2 i art. 58 § 3 k.c., art. 189 k.p.c.,
art. 405 i art. 410 § 2 k.c. ewentualnie art. 409 k.c. oraz art. 481 w związku z art. 455
k.c., jak również naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 130 § 1 i 2 k.p.c., art.
316 § 1 k.p.c. w związku z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 i art. 2031 k.p.c.
II CSKP 832/24
9
Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzającego go wyroku
Sądu Okręgowego w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu
w Katowicach do ponownego rozpoznania, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do
ponownego rozpoznania, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz
o orzeczenie co do istoty sprawy przez zmianę wyroku Sądu Okręgowego w całości
przez uwzględnienie apelacji pozwanego i oddalenie powództwa w całości,
w każdym zaś razie - o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzucane w skardze kasacyjnej naruszenie art. 130 § 1 i 2 k.p.c. miało
polegać na niewezwaniu powodów do uzupełnienia braku formalnego w postaci
nieprawidłowej redakcji roszczenia określonego w punkcie 1 petitum pozwu z dnia
10 września 2020 r., i w konsekwencji niezwróceniu tego pisma, co skutkowało
uwzględnieniem nieprawidłowo sformułowanego roszczenia. Owa nieprawidłowość
redakcyjna polegała na żądaniu „ustalenia nieważności Umowy”, podczas gdy w art.
189 k.p.c. mowa jedynie o żądaniu ustalenia „istnienia lub nieistnienia stosunku
prawnego lub prawa”. W tym kontekście skarżący powołał się też na nieważność
postępowania, którą wywiódł ze zgłoszenia roszczenia o „stwierdzenie nieważności
umowy”, co - jego zdaniem - powinno skutkować odrzuceniem pozwu ze względu na
niedopuszczalność drogi sądowej na podstawie art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. Na wypadek
zaś niepodzielenia zarzutu nieważności wskazał, że gdyby traktować zgłoszenie
przez powoda roszczenia o „stwierdzenie nieważności" jako brak formalny pozwu
(a nie podstawę do jego odrzucenia z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej),
Sąd pierwszej instancji winien był wezwać powoda do jego uzupełnienia, a w razie
bezskutecznego upływu terminu – zwrócić pismo z rozszerzeniem powództwa.
Jednakże argumentacja nie przekonuje już dlatego, że w orzecznictwie Sądu
Najwyższego zdecydowanie dominuje zasługujące na aprobatę stanowisko, iż
sformułowanie żądania jako zmierzającego do ustalenia (stwierdzenia) nieważności
lub nieistnienia czynności prawnej (umowy) stanowi często stosowany, ale niezbyt
precyzyjny skrót myślowy, utożsamiający zdarzenie prawne mające być źródłem
stosunku prawnego z tym stosunkiem; żądanie takie należy kwalifikować w drodze
II CSKP 832/24
10
jego wykładni jako zmierzające do ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, który
miałby wynikać z tej czynności prawnej, a okoliczności, które są powoływane jako
motywacja dla twierdzenia o nieważności lub nieistnieniu czynności prawnej (umowy)
- jako jego podstawę faktyczną (por. np. uchwały Sądu Najwyższego z dnia
23 września 2010 r., III CZP 57/10, OSNC 2011, Nr 2, poz. 14 i z dnia 15 września
2020 r., III CZP 87/19, OSNC 2021, Nr 2, poz. 11 oraz wyroki Sądu Najwyższego
z dnia 6 listopada 2015 r., II CSK 56/15, niepubl., z dnia 17 lutego 2016 r., III CSK
148/15, niepubl., z dnia 10 maja 2021 r., I CSKP 64/21, OSNC 2022, Nr 3, poz. 28
oraz z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, niepubl.).
Należy ponadto zwrócić uwagę, że w apelacji skarżący nie zarzucał
naruszenia art. 130 k.p.c., a nie ma żadnych podstaw do przyjęcia, iż miał jakikolwiek
problem z podjęciem w sprawie obrony.
Naruszenia art. 2031 k.p.c. skarżący dopatrzył się natomiast w przyjęciu, że
stan wymagalności roszczenia przedstawionego do potrącenia powstaje z chwilą,
w której wierzyciel mógł podjąć stosowne czynności w pierwszym możliwym terminie,
podczas gdy zgodnie z art. 455 k.c., jeżeli termin wykonania zobowiązania nie wynika
z treści czynności prawnej lub właściwości stosunku zobowiązaniowego, stan
wymagalności roszczenia powstaje z chwilą wezwania dłużnika do dobrowolnego
spełnienia świadczenia. Zdaniem pozwanego uchybienie to miało wpływ na
rozstrzygnięcie, gdyż w przypadku prawidłowej wykładni Sąd Apelacyjny
uwzględniłby zarzut potrącenia, co skutkowałoby - co najmniej - częściowym
oddaleniem powództwa.
Pozwany ma rację, że zgodnie z dominującym obecnie poglądem
wymagalność roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia jako roszczenia
bezterminowego w zasadzie nie powstaje z chwilą, w której Bank mógł już
potencjalnie wezwać powodów do zwrotu spełnionego świadczenia, lecz – stosownie
do art. 455 k.c. – dopiero po tym, jak Bank faktycznie ich do tego zwrotu wezwał, do
czego miał prawo (por. np. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów z dnia
7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56, gdzie wskazano, że tak
długo, jak umowa kredytu znajduje się w stanie bezskuteczności zawieszonej,
kredytodawca nie może żądać zwrotu spełnionego świadczenia nienależnego i tym
II CSKP 832/24
11
samym postawić swych roszczeń restytucyjnych w stan wymagalności zgodnie z art.
455 k.c., oraz przywołane tam orzecznictwo dotyczące zastosowania art. 455 k.c. do
roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia).
Jednakże wbrew sugestii pozwanego, uchybienie Sądu nie miało wpływu na
wynik sprawy. Z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że pozwany
wezwał powodów do zapłaty w terminie 3-dniowym łącznie kwoty 140.855,10 zł
z tytułu zwrotu nienależnie spełnionego świadczenia (wypłaconego kapitału) już
w piśmie z dnia 2 września 2021 r., doręczonym powodom w dniach 13 i 15 września
2021 r. (w związku z czym przedstawił do potrącenia także odsetki ustawowe za
opóźnienie od dnia 20 września 2021 r.). Oznacza to, że procesowy zarzut
potrącenia sformułowany w piśmie procesowym z dnia 28 kwietnia 2022 r., został
podniesiony długo po upływie 2-tygodniowego terminu wskazanego w art. 2031 § 2
k.p.c.
Rozpatrując z kolei sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia
prawa materialnego, należy najpierw zwrócić uwagę, że wbrew sugestii skarżącego
przyczyną upadku Umowy nie była w ujęciu Sądu Apelacyjnego sprzeczność jej
postanowień z ustawą, lecz ich abuzywność. Wprawdzie Sąd nadmienił, że
ukształtowanie treści Umowy nie spełniało wymagań określonych w art. 69 ust. 1
i ust. 2 pkt 2 Prawa bankowego, jednakże w istocie wiązał ten zarzut z abuzywnością
spornych postanowień, o czym świadczy następne zdanie, w którym wskazał, iż
„abuzywny charakter miał również” wskazany w tych postanowieniach umownych
mechanizm przeliczania kwoty kredytu i ustalania wysokości rat kredytowych
rzutujący na zakres świadczeń stron oparty o kurs CHF ustalany przez pozwanego”
(por. s. 20 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Podobnie wzmianka o sprzeczności
z naturą zobowiązania jako takiego umowy pozostawiającej określenie świadczenia
wyłącznie jednej ze stron czy też postanowień, w których kredytodawca jest
upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia
wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości rat kredytu, jeżeli
z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria
oznaczenia tego kursu, została powiązana z przywołaniem poglądu, że
postanowienia takie, jeżeli spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone
postanowienia umowne, nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniu
II CSKP 832/24
12
art. 3851 k.c. Z kolei kwestionowana przez Bank teza, że naruszenie transparentności
wzorca umownego powoduje nieważność czynności prawnej objętej tym wzorcem ze
względu na jej sprzeczność z ustawą, tj. art. 385 § 2 k.c., pochodziła od Sądu
Okręgowego i w ramach argumentacji Sądu odwoławczego nie odegrała żadnej
istotnej roli. Sprawia to, że zarzuty kasacyjne dotyczące stwierdzenia upadku Umowy
ze względu na sprzeczność z ustawą trafiają w istocie w próżnię, co czyni ich
rozpatrywanie bezprzedmiotowym.
Stwierdzając niedozwolony charakter spornych postanowień Umowy oraz jej
nieważność (trwałą bezskuteczność), Sąd Apelacyjny miał w istocie na względzie
dwie przyczyny abuzywności, piętnując zarówno pozostawienie Bankowi dowolności
w zakresie określania kursu CHF, a tym samym wysokości świadczeń stron, jak
i nieprawidłowe obciążenie powodów ryzykiem walutowym. W tej sytuacji uznanie
stanowiska Sądu odwoławczego za prawidłowe i oddalenie zarzutów w odniesieniu
do jednej z tych przyczyn, dezaktualizuje potrzebę rozpatrywania zarzutów
dotyczących drugiej przyczyny.
Biorąc przy tym pod uwagę, że Sąd odwoławczy za zasadniczą przyczynę
abuzywności uznał wadliwe obciążenie powodów ryzykiem walutowym, należy
najpierw ocenić zarzuty i prawidłowość stanowiska Sądu w tej właśnie kwestii, co
obejmuje także stwierdzone następstwo abuzywności klauzuli w postaci nieważności
Umowy i związanych z tym roszczeń restytucyjnych.
Dotyczy to zarzutów, które ze względu na ogólny sposób ich ujęcia mogą
dotyczyć problemu nieprawidłowego obciążenia powodów ryzykiem walutowym
(zarzuty naruszenia art. 3851 § 1 w związku z art. 3852 k.c., art. 3851 § 1 i art. 3851
§ 3 k.c., art. 3851 § 1 k.c., art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 7 ust. 1 i art. 8b ust. 1
dyrektywy 93/13 i art. 3531 k.c. w związku z art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1
Konstytucji , art. 189 k.p.c., art. 405 i art. 410 § 2 k.c. ewentualnie art. 409 k.c. oraz
art. 481 w związku z art. 455 k.c.) i które zmierzają do podważenia stanowiska Sądu
Apelacyjnego, że sporne postanowienia Umowy nie były indywidualnie negocjowane,
były natomiast niejednoznaczne, sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały
interes konsumenta, a ponadto – do podważenia zapatrywania, zakładającego ich
abuzywność, że pociąga ona za sobą nieważność Umowy, powodom przysługuje
II CSKP 832/24
13
roszczenie z tytułu nienależnego świadczenia (mimo że wzbogacenie Banku miało
podstawę w Umowie, a ponadto Bank zużył uzyskane kwoty całości, a co najmniej
w części, w jakiej służyły one pokryciu kosztów pozyskania kapitału przez Bank)
i odsetki od daty wcześniejszej niż dzień wydania prawomocnego wyroku (a nie od
daty trwałej bezskuteczności Umowy). Zdaniem Banku powodowie nie mieli też
interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności Umowy.
Rozpatrując te kwestie, należy stwierdzić, że nie nasuwa zastrzeżeń
stanowisko Sądu odwoławczego co do tego, że postanowienia Umowy nie były
indywidualnie negocjowane. Zgodnie bowiem z utrwalonym i trafnym orzecznictwem
Sądu Najwyższego, dokonanie przez konsumenta wyboru między różnego rodzaju
umowami oferowanymi przez bank (w tym wybór kredytu indeksowanego do waluty
obcej - CHF, a nie kredytu złotowego) nie stanowi formy indywidualnego uzgodnienia
postanowień umowy w rozumieniu art. 3851 § 1 i 3 k.c., nie świadczy bowiem
o rzeczywistym wpływie konsumenta na treść postanowień umowy, którą wiąże się
z bankiem (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1027/22,
niepubl., postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2023 r., I CSK
6388/22, niepubl., z dnia 5 października 2023 r., I CSK 420/23, niepubl. i z dnia
9 sierpnia 2024 r., I CSK 1807/23 i I CSK 1849/23, niepubl.). Istotne jest to, czy
konsument wywarł rzeczywisty wpływ na treść konkretnego postanowienia
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.),
czego pozwany in casu nie wykazał, a powinien, zważywszy, że chodziło
o postanowienia umowne o charakterze wzorcowym.
Trzeba też zauważyć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego - z odwołaniem
do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - negatywnie ocenia
się, tak jak uczynił to Sąd Apelacyjny, obciążenie kredytobiorcy nieograniczonym
ryzykiem walutowym, o którym nie został należycie uprzedzony (por. zwłaszcza
wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl., z dnia
25 października 2023 r., II CSKP 820/23, niepubl., z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP
874/22, niepubl. i tam omówiony wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
z dnia 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, BNP Paribas Personal Finance, pkt
99-103, teza, oraz z dnia 9 lipca 2024 r., II CSKP 249/24, niepubl. i z dnia 3 grudnia
2024 r., II CSKP 1803/22). Do zakwestionowania tego utrwalonego poglądu nie
II CSKP 832/24
14
wystarczy proste twierdzenie Banku, że klauzuli ryzyka walutowego nie można uznać
za sprzeczną z dobrymi obyczajami, skoro umowa kredytu indeksowanego do waluty
obcej jest przewidziana w Prawie bankowym. Rzecz bowiem w tym, że klauzula
ryzyka walutowego mogła być ukształtowana w sposób, który czyniłby ją
dopuszczalną (np. przez jasne wytyczenie granic tego ryzyka, wprowadzenie
swobodnego prawa przewalutowania kredytu w powiązaniu z obowiązkiem
informacyjnym banku o istotnym wzroście kursu waluty, ubezpieczenie tego ryzyka),
co w okolicznościach niniejszej sprawy nie miało miejsca.
Nie można zgodzić się z sugestią skarżącego, że in casu ryzyko ponoszone
przez powodów było kompensowane przez korzystniejsze oprocentowanie kredytu
indeksowanego w porównaniu ze złotowym. Wbrew argumentacji Banku dla oceny
abuzywności klauzuli ryzyka walutowego kluczowe jest nie to, czy indeksacja wiązała
się dla kredytobiorców z pewnymi korzyściami, lecz to, czy korzyści te
(w szczególności korzystne oprocentowanie kredytu) już ab initio gwarantowały
zrównoważenie ryzyka walutowego (co do niższego oprocentowania por. wyroki
Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl. i z dnia
25 października 2023 r., II CSKP 820/23, niepubl. oraz wyrok Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19,
BNP Paribas Personal Finance, pkt 99-102), a wywody Banku zawarte w skardze
kasacyjnej – pomijając ich gołosłowność - nie wskazują, by tak rzeczywiście było.
Zwłaszcza w konfrontacji z jednolitą linią orzeczniczą, z której wynika, że korzyści
związane z niższym oprocentowaniem kredytów indeksowanych do waluty obcej
(denominowane w tej walucie) de facto nie równoważyły (i nie mogły zrównoważyć)
negatywnych następstw ziszczenia się ryzyka walutowego.
Nie przekonują także argumenty mające świadczyć o tym, że powodowie
zostali należycie poinformowani o ryzyku walutowym. Kluczowe bowiem nie jest to,
czy Bank przekazał jej symulacje i prezentował historyczne kursy – twierdzenie to
jest zresztą wprost sprzeczne z poczynionymi w sprawie ustaleniami (por. s. 23
uzasadnienia zaskarżonego wyroku) – ani to, czy konsument oświadczył, że jest
świadomy ryzyka kursowego, ale czy udzielona mu informacja i związana z nią
świadomość konsumenta była adekwatna do skali ryzyka. Sąd Najwyższy zaś
wielokrotnie wyjaśniał już, jakie przesłanki muszą być spełnione jakie przesłanki
II CSKP 832/24
15
muszą być spełnione, aby można było przyjąć, że konsument został należycie
poinformowany o ryzyku walutowym związanym z zaciągnięciem kredytu
indeksowanego do waluty obcej czy denominowanego w tej walucie (por. wyroki
Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, niepubl., z dnia
10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl,
z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22,
niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 20 lutego
2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 28 lutego 2023 r., II CSKP 763/22, niepubl.,
z dnia 25 października 2023 r., II CKSP 820/23, z dnia 9 lipca 2024 r., II CSKP
249/24, niepubl. i z dnia 3 grudnia 2024 r., II CSKP 1803/22, niepubl.). W tym
kontekście zastrzegał m.in., że ogólne pouczenie konsumenta, iż wahania kursów
waluty obcej, do której kredyt jest denominowany/indeksowany, wpłyną na wysokość
salda kredytu oraz wysokość raty kapitałowo-odsetkowej wyrażonej w walucie
krajowej, jest niewystarczające dla stwierdzenia, że bank udzielił kredytobiorcy
konsumentowi wystarczającej informacji. Wyjaśnił też, że kluczowe znaczenie ma
uświadomienie konsumentowi, iż silna deprecjacja waluty krajowej może pociągać
za sobą konsekwencje trudne dlań do udźwignięcia. Prawidłowa informacja powinna
uwzględniać kilka istotnych elementów. Przede wszystkim uświadamiać
konsumentowi - wyraźnie i z należytą powagą - że ryzyko silnej deprecjacji jest trudne
do oszacowania w perspektywie długookresowej i nie powinno być lekceważone
(pozostaje realne). Wymaganiu temu nie czyni zadość np. podawanie
„uspokajających” informacji o historycznych wahaniach waluty indeksacji w okresie
nieproporcjonalnym do przewidywanego czasu trwania umowy kredytu, które może
wręcz usypiać czujność kredytobiorcy, wywołując wrażenie o jedynie hipotetycznym
charakterze zagrożeń. Istotne jest również zwrócenie uwagi na powagę tego
zagrożenia w aspekcie możliwego rozmiaru deprecjacji waluty krajowej,
a w szczególności podkreślenie, że może być ona gwałtowna i drastyczna
(przekraczać nawet kilkadziesiąt procent), z uwzględnieniem sytuacji majątkowej
konkretnego konsumenta, decydującej o tym, jaki stopień deprecjacji waluty
indeksacji przekraczać będzie granice jego zdolność do spłacania kredytu.
Konsument powinien być też uświadomiony, że deprecjacja taka może powodować
utratę zdolności do spłaty kredytu, z czym wiąże się poważne ryzyko utraty
II CSKP 832/24
16
nieruchomości – stanowiącej częstokroć miejsce zamieszkania konsumenta
- obciążonej hipoteką zabezpieczającą spłatę kredytu. Jeżeli Umowa przewiduje
mechanizmy ograniczające czy łagodzące ryzyko kursowe, konsument powinien być
też odrębnie poinformowany o zasadzie ich działania (np. czy może żądać
przewalutowania kredytu) i krokach, które powinien podjąć w celu skorzystania z nich
(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 oraz z dnia
19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl.). W tym kontekście Sąd Najwyższy
podkreślał też, że nawet przestrzeganie przez bank obowiązującego w dacie
zawarcia umowy standardu wynikającego z rekomendacji S Komisji Nadzoru
Bankowego dotyczącej dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytowych
zabezpieczonych hipotecznie wydanej w 2006 r., nie wyklucza oceny, iż bank nie
udzielił konsumentowi należytej informacji, a ocena ta może przesądzać
nietransparentność klauzuli ryzyka walutowego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego
z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 i z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22
i z dnia 25 października 2023 r., II CKSP 820/23, postanowienie Sądu Najwyższego
z dnia 30 września 2022 r., I CSK 2071/22, niepubl. i tam przywoływane orzeczenia).
Ponadto w wyroku z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, sięgając również do
orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Sąd Najwyższy
stwierdził, że ryzyko kursowe towarzyszące umowom pożyczki (kredytu) zawieranym
na bardzo długi czas jest na tyle poważne, że jeżeli ma nim być w całości obciążony
pożyczkobiorca (kredytobiorca), to niezbędne jest przedstawienie mu nie tylko
danych z okresu, kiedy nie miały miejsca zdarzenia powodujące istotne wahania
kursu waluty, lecz także przedstawienie zagrożeń będących wynikiem zdarzeń
nadzwyczajnych mogących spowodować 100 - 200% wzrost kursu. W świetle
poczynionych w sprawie i wiążących w postępowaniu kasacyjnym (por. art. 39813
§ 2 k.p.c.) ustaleń nie można uznać, że przesłanki te zostały in casu spełnione.
Przeciwnie, z ustaleń tych wynika, że powodowie nie zdawali sobie sprawy ze skali
ryzyka walutowego.
Skarżący nie zdołał także wykazać, że Umowa może obowiązywać bez
abuzywnej klauzuli ryzyka walutowego. Sąd Najwyższy wielokrotnie i przekonująco
wyjaśniał już, że bez takiej klauzuli umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej
nie może być utrzymana, w tym jako zwykły kredyt złotowy (oprocentowany w sposób
II CSKP 832/24
17
charakterystyczny dla kredytów w walucie obcej albo kredytów złotówkowych), gdyż
byłoby to równoznaczne z tak daleko idącym jej przekształceniem, iż należałoby ją
uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony,
choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu (por. np.
wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021,
z. B, poz. 20, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, niepubl., z dnia 10 maja
2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP
293/22, niepubl, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, niepubl., z dnia 8 listopada
2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22,
niepubl., z dnia 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, niepubl., z dnia 20 lutego
2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22, niepubl.,
z dnia 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, niepubl., z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP
1311/22, niepubl., z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, niepubl., z dnia
25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22,
niepubl., z dnia 8 listopada 2023 r., II CSKP 1530/22, niepubl., z dnia 21 listopada
2023 r., II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r.,
II CSKP 1460/22, niepubl. i II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP
874/22, niepubl., z dnia 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, niepubl., z dnia
6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl. oraz z dnia 3 grudnia 2024 r., II CKSP
1803/22). Ponadto przypisanie zasadniczego znaczenia nieprawidłowemu
obciążeniu powodów nieograniczonym ryzykiem walutowym wyjaśnia, dlaczego
upadek Umowy (jej nieważność) nie może być postrzegany jako zastosowanie
nieproporcjonalnej sankcji ani nie narusza innych, przywoływanych przez
skarżącego zasad konstytucyjnych. Obciążenie takie bowiem może powodować
– i w praktyce powodowało – bardzo poważne, negatywne konsekwencje majątkowe
dla kredytobiorców. Z tego względu, a także ze względu na pożądane oddziaływanie
prewencyjne sankcji, w orzecznictwie uznaje się, że nieważność umowy kredytu nie
narusza tych zasad (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2025 r.,
II CKSP 81/23 i II CSKP 2169/22, niepubl., z dnia 30 maja 2025 r., II CSKP 168/23,
niepubl.).
Zaaprobowanie stanowiska Sądu Apelacyjnego co do abuzywności klauzuli
ryzyka walutowego obciążającej powodów nieograniczonym ryzykiem
II CSKP 832/24
18
i niemożliwości utrzymania Umowy bez tej klauzuli, sprawia, że bezprzedmiotowe
– pozbawione wpływu na rozstrzygnięcie sprawy - stało się rozważanie zarzutów
skarżącego, zmierzających w szczególności do zakwestionowania tezy
o abuzywności klauzul odsyłających do kursów ustalanych w Tabelach kursowych
Banku i możliwości ich zastąpienia odwołaniem do kursu rynkowego albo kursu
średniego NBP (dotyczy to także zarzutu naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. w związku
z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, którego skarżący dopatrzył się
w rozstrzyganiu o skutkach abuzywności wyłącznie na podstawie przepisów
materialnych aktualnych na dzień zawarcia Umowy, podczas gdy przy rozstrzyganiu
o skutkach rzekomej abuzywności można zastosować przepisy dyspozytywne
aktualne na dzień zamknięcia rozprawy, a w szczególności art. 358 § 2 k.c.
w brzmieniu aktualnym na dzień zamknięcia rozprawy). Nawet bowiem przyznanie
pozwanemu racji co do tych kwestii, w żaden sposób nie rozwiązywałoby problemu
obciążenia powodów ryzykiem walutowym (nie wyłączało tego ryzyka).
Jedynie zatem ubocznie warto zauważyć, że stanowisko Sądu odwoławczego
co do abuzywności klauzul spreadowych pozostaje w pełnej zgodzie z utrwaloną
judykaturą Sądu Najwyższego, z której wynika, iż określenie wysokości należności
obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów ustalanych jednostronnie
przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne,
pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza
kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron,
w związku z czym jest niedopuszczalne (por. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia
2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, Nr 11, poz. 134, z 1 marca 2017 r., IV CSK
285/16, niepubl., z 19 września 2018 r., I CNP 39/17, niepubl., z 24 października
2018 r., II CSK 632/17, niepubl., z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, niepubl.,
z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, niepubl., z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP
2019, z. 12, poz. 115, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, niepubl., z 29 października
2019 r., IV CSK 309/18, niepubl., z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, Glosa 2020,
nr 4, s. 67 i n., z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl., z 24 lutego 2022 r.,
II CSKP 45/22, niepubl., z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl., z 27 maja
2022 r., II CSKP 314/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 674/22, niepubl.,
z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 25 października 2023 r.,
II CSKP 832/24
19
II CKSP 820/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, niepubl.,
z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl., z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP
1560/22, niepubl. i z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.).
Zapatrywanie to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej, dotyczącym postanowień dyrektywy 93/13,
a w szczególności w wyroku z dnia 18 listopada 2021 r., C-212/20, A. S.A.,
dotyczącym postanowienia zastrzeżonego w umowie kredytu indeksowanego do
franka szwajcarskiego przewidującego, że raty kredytu są wyrażone w walucie obcej
i w dniu wymagalności pobierane są z rachunku bankowego kredytobiorcy, według
kursu sprzedaży zgodnie z tabelą obowiązującą w banku na koniec dnia roboczego
poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (pkt 19). Przypominając,
że przewidziane w art. 5 dyrektywy 93/13 wymaganie przejrzystości postanowień
umownych musi podlegać wykładni rozszerzającej i nie może zostać zawężone do
ich prostego i zrozumiałego charakteru pod względem formalnym i gramatycznym
(pkt 41), Trybunał zwrócił tam uwagę, iż w przypadku spornej klauzuli indeksacyjnej
problem dotyczy nie tyle jej jednoznaczności, ile niewskazania sposobów ustalania
kursu wymiany stosowanego do obliczenia rat spłaty, gdyż nie precyzuje ona
wszystkich czynników uwzględnianych przez bank w celu ustalenia kursu wymiany
stosowanego przy obliczaniu rat spłaty kredytu hipotecznego (pkt 47-48).
We wcześniejszym swym orzecznictwie zaś wyjaśnił, że dla poszanowania wymogu
przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia, czy umowa kredytu przedstawia
w sposób przejrzysty powód i szczególne cechy mechanizmu zamiany waluty obcej,
a także stosunek pomiędzy tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym
w innych warunkach umowy, tak aby konsument był w stanie zrozumieć, w oparciu
o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy
konsekwencje ekonomiczne (pkt 49). Istotne jest zatem to, czy w świetle całokształtu
istotnych okoliczności faktycznych, w tym reklamy i informacji dostarczonych przez
kredytodawcę w ramach negocjacji danej umowy kredytu, właściwie poinformowany
oraz dostatecznie uważny i racjonalny przeciętny konsument może nie tylko
dowiedzieć się o istnieniu wahań kursów wymiany ogólnie obserwowanych na rynku
walutowym, ale również oszacować - potencjalnie istotne - konsekwencje
ekonomiczne, jakie ma dla niego zastosowanie kursu sprzedaży przy obliczaniu rat
II CSKP 832/24
20
kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony, a w rezultacie także całkowity koszt
zaciągniętego przez siebie kredytu (pkt 50). Wprawdzie Trybunał dostrzegł, że kurs
wymiany zmienia się w długim okresie i w przypadku umowy kredytu indeksowanego
do waluty obcej na okres 40 lat kredytodawca nie może przewidzieć zmiany
obciążenia finansowego, jakie może pociągnąć za sobą mechanizm indeksacji
przewidziany w umowie (pkt 51), jednakże stwierdził, iż okoliczność ta nie może
uzasadniać niewskazania w postanowieniach umowy oraz w ramach informacji
dostarczonych przez przedsiębiorcę w trakcie negocjacji umowy kryteriów
stosowanych przez bank w celu ustalenia kursu wymiany mającego zastosowanie do
obliczania rat spłaty, co umożliwiłoby konsumentowi określenie w każdej chwili tego
kursu wymiany (pkt 53). Konsument bowiem musi móc zrozumieć, do czego się
zobowiązuje, zwłaszcza co do sposobu obliczenia rat spłaty kredytu, który zaciąga
(pkt 54). W rezultacie Trybunał stwierdził, że art. 5 dyrektywy 93/13 należy
interpretować w ten sposób, iż treść klauzuli umowy kredytu zawartej między
przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej,
do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych
kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie uważnemu
i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty
obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby
konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany
stosowany przez przedsiębiorcę (pkt 55, teza). Przypominając również, że
przestrzeganie wymagania transparentności postanowienia stanowi jeden
z czynników, które sąd krajowy powinien wziąć pod uwagę przy dokonywaniu oceny
abuzywności tego postanowienia na podstawie art. 3 ust. 1 tej dyrektywy 93/13
(pkt 58), Trybunał zasugerował, iż przedmiotowe postanowienie dotyczące
indeksacji, niepozwalające konsumentowi na samodzielne określenie w każdej chwili
kursu wymiany stosowanego przez przedsiębiorcę, ma abuzywny charakter (pkt 64).
Zastrzegł przy tym, że badanie, czy istnieje znaczna nierównowaga wynikających
z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, nie może ograniczać
się do ekonomicznej oceny o charakterze ilościowym, dokonywanej w oparciu
o porównanie z jednej strony całkowitej kwoty transakcji będącej przedmiotem
umowy, a z drugiej strony kosztów, które zgodnie z tym warunkiem obciążają
II CSKP 832/24
21
konsumenta. Znacząca nierównowaga może bowiem wynikać z samego faktu
wystarczająco poważnego naruszenia sytuacji prawnej, w której konsument, jako
strona danej umowy, znajduje się na mocy właściwych przepisów krajowych,
w postaci czy to ograniczenia treści praw, które zgodnie z rzeczonymi przepisami
przysługują mu na podstawie tej umowy, czy to przeszkody w ich wykonywaniu, czy
też nałożenia na niego dodatkowego obowiązku, którego nie przewidują normy
krajowe” (pkt 65-66; por. też np. wyroki Trybunału z dnia 27 stycznia 2021 r.,
C-229/19 i C-289/19, Dexia Nederland, pkt 49, z dnia 13 października 2022 r.,
C-405/21, Nova Kreditna Banka Maribor, pkt 22, z dnia 21 września 2023 r.,
C-139/22, mBank (Polski rejestr klauzul niedozwolonych), pkt 54 oraz postanowienie
Trybunału z dnia 30 maja 2024 r., C-325/23, Deutsche Bank Polska, pkt 58-59,
69-71). W ujęciu Trybunału abuzywność postanowienia sugeruje to, że konsumenci
nie zostali uprzedzeni o dodatkowej korzyści Banku wynikającej z przeliczeń, jak
również to że korzyść ta nie ma żadnego ekwiwalentu (por. postanowienie Trybunału
z dnia 18 października 2023 r., C-117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 48-50, teza).
Sąd Najwyższy zwracał też uwagę, że bez postanowień określających sposób
wyznaczenia kursu miarodajnego dla przeliczenia złotówki na franki szwajcarskie
i na odwrót (bez uzupełnienia związanej z tym luki), klauzule przewidujące indeksację
(ucieleśniające też ryzyko walutowe), w ogóle nie mogą wywrzeć skutku (por. np.
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z dnia 25 lipca
2023 r., II CSKP 1487/22). Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju
klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe
(por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18,
OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, niepubl.,
z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl., z dnia 13 maja
2022 r., II CSKP 293/22, niepubl, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, niepubl.,
z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r.,
II CSKP 722/22, niepubl., z dnia 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, niepubl., z dnia
20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 10 marca 2023 r., II CSKP
1017/22, niepubl., z dnia 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, niepubl., z dnia
25 maja 2023 r., II CSKP 1311/22, niepubl., z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP
1159/22, niepubl., z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 28 lipca
II CSKP 832/24
22
2023 r., II CSKP 611/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2023 r., II CSKP 1530/22,
niepubl., z dnia 21 listopada 2023 r., II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23, niepubl.,
z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, niepubl. i II CSKP 1753/22, z dnia
19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl., z dnia 24 stycznia 2024 r., II CSKP
1496/22, niepubl. oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.). Właśnie
dlatego w orzecznictwie Sądu Najwyższego zwraca się uwagę na ścisłe powiązanie
klauzuli ryzyka walutowego i klauzuli spreadowej (por. wyroki Sądu Najwyższego
z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7, z dnia 10 maja
2022 r., II CSKP 285/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z dnia 13 maja
2022 r., II CSKP 464/22, niepubl., z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl.,
z dnia 28 października 2022 r., II CSKP 902/22 i II CSKP 910/22, niepubl., z dnia
8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22,
z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 8 marca 2023 r., II CSKP 1095/22,
z dnia 12 kwietnia 2023 r., II CSKP 1531/22, z dnia 18 kwietnia 2023 r., II CSKP
1511/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada 2023 r.,
II CSKP 1460/22 i II CSKP 1753/22 oraz z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22,
niepubl.).
Utrwalonej judykatury Sądu Najwyższego nie uwzględnia również zarzut
naruszenia art. 189 k.p.c., którego skarżący dopatrzył się w przyjęciu, że powodowie
mają interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności Umowy, mimo iż przysługiwało
im dalej idące roszczenie o zapłatę. W judykaturze tej bowiem nie budzi już
wątpliwości, że dopuszczalne jest wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia
stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli stronie
przysługuje roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy
(por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, niepubl.,
z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, niepubl., z dnia 20 marca 2024 r., II CSKP
401/23, niepubl. i z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.; por. też wyrok
Trybunału Sprawiedliwości z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska,
pkt 77, gdzie wskazano, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą
skuteczności stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią
dokonaną w orzecznictwie, które w celu uwzględnienia wytoczonego przez
konsumenta powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności
II CSKP 832/24
23
nieuczciwego warunku w umowie zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na
istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje,
jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub
gdy może on powołać się na tę bezskuteczność w ramach obrony przed
powództwem wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania wykonania zobowiązania
wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę na podstawie tego
warunku.).
Naruszenia art. 405 i art. 410 § 2 k.c. ewentualnie art. 409 k.c. skarżący
dopatrzył się w przyjęciu, że Bank bezpodstawnie wzbogacił się kosztem powodów
i pominięciu, iż uzyskane kwoty zużył (w całości, a co najmniej w części, w jakiej
służyły one pokryciu kosztów pozyskania kapitału przez Bank). Z uzasadnienia tego
zarzutu wynika, że w części jest on konsekwencją bezzasadnej tezy pozwanego, iż
Umowa była ważna (a zatem świadczenia konsumenta nie były bezpodstawne).
W części zaś, w której zasadza się na twierdzeniu, że Bank nie mógł liczyć się
z obowiązkiem zwrotu spornych świadczeń na rzecz powodów i zużył je w rozumieniu
art. 409 k.c., spłacając nimi kredyt finansujący kredyt powodów zaciągnięty na rynku
międzybankowym, pomija, iż zastosowanie art. 409 k.c. w sprawach takich, jak
niniejsza, wykluczono już w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia
7 maja 2021 r., III CZP 6/21. Wskazano tam bowiem, że - pomijając już nawet
niecodzienność sytuacji, w której bank traci bezproduktywnie środki pieniężne
otrzymane od konsumenta (przeznaczenie ich na spłatę zobowiązań względem osób
trzecich nie wyłącza wzbogacenia, ponieważ skutkuje zmniejszeniem pasywów)
- należy zauważyć, że jeżeli przyczyną definitywnej bezskuteczności (nieważności)
umowy jest zastrzeżenie w niej klauzul abuzywnych, zastosowanie tego przepisu
w ogóle nie wchodzi w rachubę, gdyż należy uznać, iż bank, zawierając taką umowę,
od początku powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczeń uzyskanych na jej
podstawie od konsumenta.
Zamierzonego przez pozwanego skutku nie może również osiągnąć zarzut
naruszenia art. 481 w związku z art. 455 k.c., które miało polegać na zasądzeniu
odsetek począwszy od daty wcześniejszej niż dzień wydania prawomocnego wyroku,
podczas gdy nawet przy najbardziej niekorzystnej dla pozwanego interpretacji tego
aspektu należało przyjąć, że do momentu stwierdzenia trwałej bezskuteczności
II CSKP 832/24
24
Umowy, pozwany miał uzasadnione podstawy by przypuszczać, iż nie jest w zwłoce
wobec strony przeciwnej. Trzeba przypomnieć, że Sąd Najwyższy wyjaśniał już
wielokrotnie, od jakiej chwili uzasadnione jest rozpoczęcie naliczania odsetek
ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego z tytułu
nienależnego świadczenia wynikającego z nieważności umowy kredytu na skutek
abuzywności klauzul indeksacyjnych i czy niezbędne jest wyrażenie przez
konsumenta zgody na taką nieważność, po uprzednim pouczeniu konsumenta
o skutkach takiej nieważności. W szczególności w wyroku z dnia 3 grudnia 2024 r.
(II CKSP 1803/22, niepubl.) Sąd Najwyższy przypomniał, że z aktualnego
orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wynika, iż możliwość
żądania odsetek za opóźnienie powinna wiązać się z żądaniem przez konsumenta
zwrotu kwot zapłaconych w wykonaniu nieważnej umowy i upływem terminu do
zapłaty (por. wyrok z dnia 14 grudnia 2023 r., C-28/22, Getin Noble Bank (Termin
przedawnienia roszczeń restytucyjnych), pkt 71-72, 85-87 oraz postanowienie z dnia
8 maja 2024 r., C-424/22, Santander Bank Polska, pkt 37). Sąd Najwyższy wyjaśnił
też, że nic innego nie wynika z uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
- zasada prawna - z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21. W szczególności nie wynika
z niej w żadnej mierze, że możliwość wystąpienia przez konsumenta z takim
żądaniem zależy od prawomocnego stwierdzenia nieważności albo złożenia przez
niego „sformalizowanego” oświadczenia (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej z dnia 7 grudnia 2023 r., C-140/22, mBank (Oświadczenie konsumenta),
pkt 56-61, 65, gdzie wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy
interpretować w ten sposób, iż w kontekście uznania nieważności w całości umowy
kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową ze względu
na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej
obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego,
zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest
uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia,
w którym twierdzi on, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, że
jest świadomy, iż nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność
wspomnianej umowy, i konsekwencji tego uznania nieważności, i że wyraża zgodę
na uznanie tej umowy za nieważną; por. też postanowienie Trybunału
II CSKP 832/24
25
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 maja 2024 r., C-348/23, KCB i MB
przeciwko BNP Paribas Bank Polska S.A., pkt 35 i teza). W uchwale wskazano, że
kredytodawca może żądać zwrotu swego świadczenia jako nienależnego dopiero od
chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Chwilą tą jest odmowa
potwierdzenia przez konsumenta klauzuli abuzywnej (bez której umowa nie może
obowiązywać) albo upływ rozsądnego terminu do jej potwierdzenia, przy czym
wystąpienie przez konsumenta - choćby pozasądowo - z żądaniem restytucyjnym
zakładającym trwałą bezskuteczność (nieważność) całej umowy, może być uznane
za dorozumianą odmowę potwierdzenia klauzuli i akceptację konsekwencji upadku
umowy, prowadzącą do jej trwałej bezskuteczności (nieważności). Wprawdzie
zastrzeżono, że taka ocena jest uzasadniona wtedy, gdy owemu żądaniu towarzyszy
wyraźne oświadczenie konsumenta, potwierdzające otrzymanie wyczerpującej
informacji, jednakże nie oznaczało to, iż chodzi tu o jakieś „sformalizowane”
oświadczenie przed sądem. Wymaganiu temu czyniłoby zadość również proste
oświadczenie, także pozasądowe, że konsument jest świadomy konsekwencji
upadku umowy i to nawet – za czym przemawia zasada volenti non fit iniuria czy też
akceptacja dla reguły działania na własne ryzyko - przy założeniu, iż oświadczenie
to nie odpowiada rzeczywistości. Zważywszy ponadto, że w świetle aktualnego
orzecznictwa powołanie się przez konsumenta na nieważność umowy kredytu
indeksowanego jest dlań w praktyce niemal zawsze korzystne (choćby ze względu
na brak obowiązku zapłaty bankowi jakiegokolwiek innego świadczenia niż zwrot
kapitału wypłaconego z tytułu wykonania umowy kredytu oraz odsetek ustawowych
za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty – por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości
Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 r., C‑520/21, Bank M. (Skutki uznania
umowy za nieważną), pkt 78-82, 84, teza, oraz postanowienia Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 11 grudnia 2023 r., C-756/22, Bank
Millennium, pkt 29, teza, i z dnia 12 stycznia 2024 r., C-488/23, Naniowski, pkt
24-25, teza), a tym samym ryzyko związane z błędną oceną tej kwestii
i ewentualnymi próbami uchylenia się od skutków błędnej decyzji jest znikome,
można przyjąć co najmniej domniemanie, iż żądając zwrotu świadczeń spełnionych
na podstawie takiej nieważnej umowy, kredytobiorca-konsument dysponuje
informacjami niezbędnymi dla oceny swej decyzji. Oznacza to, przynajmniej co do
II CSKP 832/24
26
zasady, że już samo wystąpienie przez konsumenta - choćby pozasądowo
- z żądaniem restytucyjnym zakładającym trwałą bezskuteczność (nieważność) całej
umowy, stanowi dorozumianą odmowę potwierdzenia klauzuli i akceptację
konsekwencji upadku umowy, prowadząc do jej trwałej bezskuteczności
(nieważności; por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia
7 grudnia 2023 r., C-140/22, mBank (Oświadczenie konsumenta), pkt 56, 59, 65,
gdzie wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować
w ten sposób, iż w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu
hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to,
iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej
obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego,
zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest
uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia,
w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego
warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność
wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy,
a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę
na uznanie tej umowy za nieważną (por. też postanowienie Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 3 maja 2024 r., C-348/23, KCB i MB
przeciwko BNP Paribas Bank Polska S.A., pkt 35 i teza). W okolicznościach zaś
niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji zasądził odsetki – a Sąd odwoławczy
skorygował to tylko w zakresie daty końcowej naliczania odsetek ze względu na
uwzględnienie zarzutu zatrzymania - od dnia 25 listopada 2020 r., mając na
względzie datę doręczenia pozwanemu odpisu pozwu.
Z tych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak
w sentencji.
Paweł Grzegorczyk
Na mocy art. 330 § 1 k.p.c. stwierdzam
niemożność podpisania uzasadnienia wyroku
przez sędziego SN P. Grzegorczyka
z powodu długotrwałej nieobecności
Agnieszka Piotrowska
Agnieszka Piotrowska
Roman Trzaskowski
II CSKP 832/24
27
(K.L.)
[SOP]
