II CSKP 808/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
19 grudnia 2025 r.
SSN Marta Romańska (przewodniczący)
SSN Grzegorz Misiurek
SSN Agnieszka Piotrowska (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 19 grudnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bankowi spółki akcyjnej
w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 25 marca 2022 r., I ACa 942/21,
w sprawie z powództwa J.N., J.N.1
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej
w W.
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi
Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania
i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Grzegorz Misiurek
Marta Romańska
Agnieszka Piotrowska
[P.P.]
II CSKP 808/23
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 23 lipca 2021 r. wydanym w sprawie z powództwa J.N. i J.N.1
przeciwko Bank S.A. z siedzibą w W. (dalej Bank) o zapłatę, Sąd Okręgowy w
Bydgoszczy oddalił powództwo i obciążył powodów kosztami postępowania.
Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 29 września 2006 r strony zawarły bliżej
opisaną umowę o kredyt mieszkaniowy […], której przedmiotem było udzielenie
powodom kredytu hipotecznego w złotych polskich denominowanego do franka
szwajcarskiego (CHF), stanowiącego równowartość 533 279,29 CHF w celu
sfinansowania budowy budynku mieszkalnego. Kredyt został wypłacony
kredytobiorcom w złotych i w złotych był przez nich spłacany, zaś do rozliczenia były
stosowane kursy kupna i sprzedaży CHF ustalane przez pozwanego
w obowiązującej w Banku Tabeli kursów walut obcych. W uzasadnieniu wyroku Sąd
Okręgowy opisał treść wniosku o udzielenie kredytu oraz postanowienia umowy. Nie
poczynił natomiast ustaleń faktycznych co do tego, jakie kwoty i kiedy zostały przez
powodów zapłacone na rzecz pozwanego w wykonaniu tej umowy.
Dokonując oceny powództwa, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że
umowa kredytu jest ważna, nie zawiera niedozwolonych postanowień umownych,
powodowie zostali prawidłowo pouczeni o wszystkich związanych z jej zawarciem
kwestiach, w tym o ryzyku kursowym. Przyjęty za podstawę rozliczeń kurs CHF był
kursem rynkowym, poza tym powodowie mogli spłacać kredyt zarówno w złotych, jak
i w CHF. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że spłacając kredyt na podstawie
ważnej umowy, powodowie świadczyli nienależnie na rzecz pozwanego Banku, co
prowadziło do oddalenia zgłoszonego przez nich roszczenia o zasądzenie od
pozwanego na ich rzecz kwot 300.000 zł oraz 1.172.038,44 zł , obu kwot z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie w ich zapłacie.
Po rozpoznaniu apelacji powodów od tego orzeczenia, Sąd Apelacyjny
w Gdańsku, wyrokiem z 25 marca 2022 r. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1
w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kwotę
300.000 zł z odsetkami ustawowymi od 31 maja 2017 r. do 31 grudnia 2015 r.
II CSKP 808/23
3
i z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty oraz
kwotę 1.172.038.44 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 18 grudnia 2019 r.
do dnia zapłaty, a także rozstrzygnął o kosztach postępowania za obie instancje.
Odmiennie niż Sąd Okręgowy, Sąd drugiej instancji uznał, że umowa kredytu
zawiera niedozwolone postanowienia umowne, które, jako bezskuteczne wobec
powodów na podstawie art. 3851 k.c., podlegają eliminacji z umowy. Powstałej w ten
sposób luki nie da się uzupełnić, co prowadzi do upadku przedmiotowej umowy
i uzasadnia roszczenie powodów o zwrot nienależnego świadczenia.
W skardze kasacyjnej wniesionej od tego wyroku, pozwany Bank zarzucił
naruszenie ort. 386 § 1 k.p.c. w zw. z ort. 382 k.p.c. polegające na wydaniu wyroku
reformatoryjnego, opartego na istotnej zmianie ustaleń i oceny prawnej Sądu
pierwszej instancji, w sytuacji braku dokonania przez Sąd Apelacyjny własnych co
do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przy braku takich ustaleń także ze
strony Sądu Okręgowego odnoszących się do wysokości dochodzonego roszczenia
i jego wymagalności. Skarżący zarzucił także naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. przez
nieuchylenie zaskarżonego apelacją wyroku i nieprzekazanie sprawy Sądowi
Okręgowemu do ponownego rozpoznania, w sytuacji , w której Sąd odwoławczy,
dokonał zmiany oceny prawnej spornej umowy kredytu, skutkującej uznaniem
roszczenia powodów o zapłatę za zasadne. Sąd drugiej instancji uchybił także,
w ocenie skarżącego, art. 227 k.p.c. w zw. z art. 2352 § 1 pkt 3 w zw. z art. 391 § 1
i art. 382 k.p.c. przez pominięcie materiału dowodowego zebranego w postępowaniu
pierwszo-i drugoinstancyjnym.
W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie
art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c., art. 69 ust. 1 i 2 prawa bankowego
zw. art. 58 § 1 k.c. , naruszenie art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c.,
art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 353 § 2 k.c., art. 3851 § 2 k.c.
w zw. z art. 5 k.c. oraz art. 189 k.p.c., art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG
z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
(Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, str. 29, dalej: „Dyrektywa 93/13") w zw. z art. 2 oraz
art. 32 Konstytucji RP oraz art. 2 i art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, a także
naruszenie art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c.
II CSKP 808/23
4
Formułując te podstawy kasacyjne, pozwany Bank wniósł o uchylenie wyroku
Sądu drugiej instancji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy temu Sądowi do
ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W aktualnym modelu postępowania, wskutek wniesienia apelacji, sąd drugiej
instancji rozpoznaje sprawę na nowo w jej w granicach, co oznacza, iż sąd ten
rozpoznaje sprawę merytorycznie w granicach zaskarżenia, dokonuje własnych
ustaleń faktycznych, prowadząc własne uzupełniające postępowanie dowodowe lub
poprzestając na materiale zebranym w pierwszej instancji (art. 381 k.p.c. i 382 k.p.c.),
ustala podstawę materialnoprawną orzeczenia niezależnie od zarzutów
podniesionych w apelacji, stosuje przepisy regulujące postępowanie apelacyjne oraz,
gdy brak takich przepisów, przepisy dotyczące postępowania przed sądem pierwszej
instancji. Orzeka co do istoty sprawy stosownie do wyników postępowania, nie
wykraczając poza wniosek zawarty w apelacji i nie naruszając zakazu reformationis
in peius. W świetle art. 3983 § 3 k.c. oraz art. 39813 § 2 k.c., Sąd Najwyższy jest
związany podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku, zaś zarzuty dotyczące oceny
dowodów i ustaleń faktycznych nie mogą być podstawą skargi kasacyjnej. Zakaz
oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny
dowodów oraz związanie Sądu Najwyższego ustaleniami sądu drugiej instancji
będącymi podstawą faktyczną zaskarżonego odrzeczenia nie wyłączają kontroli
zgodności z prawem postępowania przed sądem drugiej instancji, w przeciwnym
razie bowiem wyłączona byłaby druga podstawa skargi kasacyjnej, zawierająca tylko
ograniczenie w postaci wpływu naruszenia przepisów postępowania na treść
rozstrzygnięcia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2008 r., I CSK 500/07).
Niezależnie od trafności lub nietrafności sformułowanych w skardze
kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego (których większość została już,
notabene, rozstrzygnięta w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału
Sprawiedliwości Unii Europejskiej), skarga kasacyjna Banku podlega uwzględnieniu
ze względu na naruszenie przez Sąd Apelacyjny przepisów postępowania w stopniu
II CSKP 808/23
5
mającym wpływ na wynik sprawy. Trafnie zarzucono bowiem w skardze, że wbrew
opisanym wyżej zasadom, Sąd Apelacyjny nie poczynił w tej sprawie, w ramach
przysługujących mu kompetencji rozpoznawczych, żadnych własnych ustaleń
faktycznych, dotyczących wysokości uiszczonych przez powodów kwot,
przysługujących im jako zwrot świadczenia nienależnego w oparciu o przyjętą przez
ten Sąd koncepcję upadku umowy kredytu, ani też wymagalności roszczenia
powodów, a mimo to zasądził to roszczenie w ramach orzeczenia reformatoryjnego.
Jak to już akcentowano, Sąd Najwyższy pozbawiony jest możliwości dokonania
oceny zebranego w sprawie materiału oraz nie jest władny czynić żadnych ustaleń
faktycznych, stąd orzeczono, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).
Grzegorz Misiurek Marta Romańska Agnieszka Piotrowska
(A.D.)
[SOP]
