II CSKP 764/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
11 czerwca 2025 r.
SSN Marcin Łochowski (przewodniczący)
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
SSN Piotr Telusiewicz (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 11 czerwca 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi
z 28 kwietnia 2022 r., III Ca 751/21,
w sprawie z powództwa A. G.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
I. oddala skargę kasacyjną;
II. zasądza od pozwanej Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz
powódki A. G. 2700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) z odsetkami
w wysokości ustawowych odsetek za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia zobowiązanemu niniejszego orzeczenia do dnia
zapłaty, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk Marcin Łochowski Piotr Telusiewicz
UZASADNIENIE
II CSKP 764/23
2
Wyrokiem z 9 lutego 2021 r., Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi
zasądził od pozwanej Bank spółki akcyjnej w W. na rzecz powódki A. G. kwotę 61
507,43 zł wraz z bliżej określonymi (pkt 1); oddalił powództwo w pozostałej części
(pkt 2); orzekł o kosztach postępowania (pkt 3 i 4).
Wyrokiem z 28 kwietnia 2022 r., Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił apelację
pozwanej (pkt 1) i orzekł o kosztach postępowania (pkt 2). Podzielił ustalenia
faktyczne Sądu Rejonowego uznając je za własne oraz ocenił, że Sąd pierwszej
instancji prawidłowo zastosował prawo materialne. Podzielił zarówno stanowisko
Sądu Rejonowego dotyczące skutków kontroli abstrakcyjnej wzorców umownych,
jak i ocenę dotyczącą abuzywności kwestionowanych postanowień umowy
kredytowej. Stwierdził, że klauzule indeksacji kredytu kursem waluty obcej
nie określają głównych świadczeń stron.
Od wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiodła pozwana,
zaskarżając ten wyrok w całości. Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia prawa
materialnego, tj. art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG
z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
(dalej: „dyrektywa 93/13”); art. 3851 § 1 zd. drugie k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy
93/13; art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13; art. 69 ust.
3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, art. 65 k.c., art. 358 § 2 k.c.
w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13.
W oparciu o podniesione zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku
w całości, jak również uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji w części,
tj. w zakresie pkt 1, 3 i 4 oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie
powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, jak
również uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji w części, tj. w zakresie pkt
1, 3 i 4 oraz przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania
w zaskarżonej części. Jednocześnie wniosła o zasądzenie kosztów postępowania
kasacyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powódka wniosła o jej oddalenie w całości
oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
II CSKP 764/23
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na wstępie podkreślić należy, że według art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw;
w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność
postępowania. Ze względu na brak stwierdzonych przesłanek nieważności
postępowania, zakres rozpoznania skargi ograniczony jest zatem do podniesionych
przez skarżącą zarzutów, które odnoszą się do kwestii materialnoprawnych,
wyjaśnionych już w orzecznictwie i nie budzących zasadniczych wątpliwości.
Nie można się zgodzić ze stwierdzeniem skarżącej, zgodnie z którym Sąd
Okręgowy przyjął, że klauzula ryzyka walutowego oraz klauzula zmiennego
oprocentowania mają charakter abuzywny ze względu na niespełnienie przez bank
obowiązków informacyjnych, których zakres określany jest następczo, a w chwili
zawierania umowy nie wynikał z przepisów prawa. Wbrew treści powołanego zarzutu,
wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przyczyny abuzywności obu
postanowień nie sprowadzały się do zaniechania dotyczącego obowiązków
informacyjnych. Sąd odwoławczy podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji,
zgodnie z którym o niedozwolonym charakterze postanowień dotyczących indeksacji
zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu oraz wysokości rat przesądza odwołanie się
do kursu franka szwajcarskiego, który według umowy mógł być ustalony przez
pozwaną jednostronnie i w sposób dowolny, uniemożliwiający powódce
przewidzenie wysokości jej własnego świadczenia. Ocena dokonana przez Sądy obu
instancji w tym zakresie jest prawidłowa, a postanowienia umowne o treści zbliżonej
do zawartych w spornej umowie kredytowej były wielokrotnie przedmiotem
wypowiedzi Sądu Najwyższego i konsekwentnie są uznawane za abuzywne (m.in.
wyroki SN: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134;
z 8 września 2016 r., II CSK 750/15; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16; z 24
października 2018 r., II CSK 632/17; z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17; z 27 lutego
2019 r., II CSK 19/18; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK
242/18; z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020 r., nr 7-8, poz. 64;
z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 31 stycznia
2023 r., II CSKP 334/22).
II CSKP 764/23
4
Z kolei w odniesieniu do klauzuli zmiennego oprocentowania należy zauważyć,
że Sąd Okręgowy uznał za prawidłowe zastosowanie prawa materialnego przez Sąd
Rejonowy, który wyjaśnił, że abuzywność powyższej klauzuli wynika z zastrzeżenia
sobie przez bank swobody w podejmowaniu decyzji o zmianie oprocentowania.
Oparcie rozważanego zarzutu na błędnym założeniu przesądza zatem o jego
niezasadności.
Nie mógł również odnieść zamierzonego skutku zarzut, zgodnie z którym obie
klauzule – ryzyka walutowego oraz zmiennego oprocentowania – zostały
sformułowane w sposób jednoznaczny ze względu na ich sporządzenie prostym
i zrozumiałym językiem, co miałoby w rezultacie prowadzić do wyłączenia kontroli
dokonywanej na podstawie art. 3851 § 1 k.c. W orzecznictwie wyjaśniono,
że wymaganie, aby warunek umowny był wyrażony prostym i zrozumiałym językiem,
zawarte w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, wykracza poza możliwość jego zrozumienia
z gramatycznego punktu widzenia. Konieczne jest bowiem również, aby umowa
przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działania mechanizmu wymiany
waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym
mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących
uruchomienia kredytu, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu
o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy
konsekwencje ekonomiczne (m.in. wyroki TSUE: z 10 czerwca 2021 r., C-776/19-
782/19, VB i inni przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA oraz AV i in. przeciwko
BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République; z 14 marca 2019 r.,
C-118/17, Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt.; z 20 września 2018 r.,
C-51/17 OTP Bank Nyrt. i OTP Faktoring Követeléskezelő Zrt. Przeciwko Teréz Ilyés
i Emilowi Kissowi; z 20 września 2017 r., C-186/16, R. P. Andriciuc i in. przeciwko
Banca Românească SA; z 30 kwietnia 2014 r., C 26-13, Árpad Kásler, Hajnalka
Káslernè Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt; oraz wyroki SN: z 25 lipca 2024 r.,
II CSKP 1424/22; z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP
405/22).
Niezasadny okazał się również zarzut dotyczący braku wyciągnięcia
właściwych wniosków z wyodrębnienia w umowie klauzuli ryzyka walutowego,
dotyczącej zastosowania mechanizmu indeksacji zobowiązania kredytowego kursem
II CSKP 764/23
5
waluty obcej, klauzuli spreadowej, dotyczącej wyłącznie odesłania do stosowanych
przez bank kursów walutowych, a także wyodrębnienia klauzuli zmiennego
oprocentowania i klauzuli zmiany oprocentowania. W ocenie skarżącej klauzula
ryzyka walutowego i klauzula zmiennego oprocentowania określają główne
świadczenia stron i tym samym nie podlegają kontroli pod kątem abuzywności.
Należy wskazać, że klauzule przeliczeniowe zastrzeżone w umowie kredytu
indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej określają główne świadczenia
stron (m.in. wyroki SN: z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 30 września 2020 r., I CSK
556/18; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 3 marca 2022 r., II CSKP 520/22;
z 18 sierpnia 2022 r., II CSKP 387/22; z 28 października 2022 r., II CSKP 898/22;
z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 875/22; z 8 lutego 2023 r., II CSKP 978/22;
z 13 kwietnia 2023 r., II CSKP 1228/22; z 18 października 2023 r., II CSKP 122/23;
z 25 października 2023 r., II CSKP 860/23; z 28 marca 2024 r., II CSKP 2379/22).
Ich ocena z perspektywy przesłanek abuzywności jest przy tym dopuszczalna, jeżeli
nie zostały sformułowane jednoznacznie, co – jak wskazano powyżej – nie
sprowadza się do sformułowania językowego. Niejednoznaczne sformułowanie
klauzul przeliczeniowych w spornej umowie kredytowej przesądza
o dopuszczalności uznania ich za abuzywne.
Nie ma przy tym podstaw dla odrębnej oceny abuzywności klauzul ryzyka
walutowego i klauzul przeliczeniowych. Podzielić należy pogląd o ścisłym związku
tych postanowień. W orzecznictwie wskazuje się, że składają się one łącznie
na przyjęty w umowach kredytu mechanizm indeksacji. Klauzula ryzyka walutowego
nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej, pozwalającej na ustalenie wysokości
świadczeń stron. Z kolei zamieszczenie klauzuli przeliczeniowej ma rację bytu
wyłącznie w umowie, w której znaczenie ma ryzyko kursowe (zob. m.in. wyroki SN:
z 10 maja 2022 r., II CSKP 382/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 13 maja
2022 r., II CSKP 293/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 25 lipca 2023 r.,
II CSKP 1487/22; z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22).
Niedopuszczalność odrębnej oceny klauzuli spreadowej i klauzuli ryzyka
walutowego wynika również z treści uchwały składu całej Izby Cywilnej z 25 kwietnia
2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118). Powyższa uchwała ma moc
II CSKP 764/23
6
zasady prawnej, wiążącej Sąd Najwyższy również w składzie rozpoznającym
niniejszą sprawę (art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym).
Motywy cytowanej uchwały, wyrażone w jej uzasadnieniu, należy uznać za aktualne.
Według pkt 1 powołanej uchwały w razie uznania, że postanowienie umowy
kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania
kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia
zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa
lub zwyczajów. Z kolei w myśl pkt 2 w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony
kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa
nie wiąże także w pozostałym zakresie. Za niezasadne należy tym samym uznać
zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące możliwości utrzymania spornej umowy w mocy
jako kredytu złotowego, albo też kredytu waloryzowanego kursem CHF ustalonym
w sposób inny niż w umowie.
Ponieważ w spornej umowie kredytu zawarto postanowienia abuzywne
dotyczące sposobu ustalania kursu waluty w sposób jednostronnie i dowolnie
ustalony przez pozwany bank, nie ma możliwości wyeliminowania z umowy
wyłącznie tych postanowień przy zachowaniu waloryzacji świadczenia powódki
kursem CHF. Brak jest również możliwości zastąpienia kursu określonego na
podstawie tabeli banku kursem ustalonym w inny sposób, w szczególności przez
odwołanie się do średniego kursu NBP w oparciu o art. 358 § 2 k.c.
(m.in. wyroki SN: z 24 stycznia 2023 r., II CSKP 303/22; z 31 marca 2023 r., II CSKP
775/22; z 27 marca 2024 r., II CSKP 1258/22; z 7 maja 2024 r., II CSKP 892/23;
z 9 lipca 2024 r., II CSKP 249/24).
Podobnie, jak w przypadku postanowienia dotyczącego ustalania kursów
waluty obcej, nie ma podstaw do wyodrębniania i odmiennej oceny klauzuli
zmiennego oprocentowania oraz klauzuli warunków zmiany oprocentowania.
Abuzywność postanowienia zawartego w § 10 ust. 2 umowy, prawidłowo oceniona
przez Sądy obu instancji, skutkuje uznaniem mechanizmu zmiany oprocentowania
za niewiążący na podstawie art. 3851 § 1 k.c.
II CSKP 764/23
7
Mając na względzie przedstawioną argumentację, na podstawie art. 39814
k.p.c., orzeczono jak w punkcie I wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3
k.p.c. w zw. z § 2 pkt 6, § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
Marcin Łochowski
Piotr Telusiewicz
