II CSKP 734/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
8 maja 2026 r.
SSN Paweł Grzegorczyk (przewodniczący)
SSN Monika Koba (sprawozdawca)
SSN Karol Weitz
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 8 maja 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 11 lutego 2022 r., II Ca 1337/21,
w sprawie z powództwa I.G. i K.G.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
1) oddala skargę kasacyjną,
2) zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 2.700
(dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego wyroku do dnia
zapłaty.
Monika Koba
Paweł Grzegorczyk
Karol Weitz
[A.T.]
II CSKP 734/23
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 18 stycznia 2021 r. Sąd Rejonowy w Szamotułach: 1) oddalił
powództwo o zasądzenie od pozwanego Bank spółki akcyjnej w W. ( dalej także jako:
„Bank”) na rzecz powódki I.G. kwoty 1 000 zł oraz kwoty 250 CHF każdorazowo
wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 18 kwietnia 2018r. i o zasądzenie
od pozwanego na rzecz powoda K.G. kwoty 1 000 zł oraz kwoty 250 CHF
każdorazowo wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 18 kwietnia 2018r.,
rozszerzone następnie co do kwot głównych pismem z 9 stycznia 2020 r. do kwot na
rzecz powódki 2 265,79 zł i 255 CHF i na rzecz powoda 2 265,79 zł i 255 CHF,
rozszerzone następnie co do kwot głównych pismem z 2 listopada 2020 r. na rzecz
powódki do kwot 25 500 zł i 1 000 CHF i na rzecz powoda 25 500 zł i 1 000 CHF; 2)
oddalił powództwo o zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 450 zł wraz
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 18 kwietnia 2018 r. i o zasądzenie od
pozwanego na rzecz powoda kwoty 450 zł wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie od 18 kwietnia 2018 r., rozszerzone następnie co do kwot głównych
pismem z 9 stycznia 2020 r. do kwot na rzecz powódki 648,55 zł i na rzecz powoda
648,55 zł., rozszerzone następnie co do kwot głównych pismem z 2 listopada 2020 r.
do kwot na rzecz powódki 26 632,04 zł i na rzecz powoda 26 632,04 zł.; 3) zasądził
od pozwanego na rzecz powódki kwotę 37 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie od 18 kwietnia 2018 r. do dnia zapłaty; 4) zasądził od pozwanego na
rzecz powoda kwotę 37 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie
od 18 kwietnia 2018 r. do dnia zapłaty; 5) kosztami postępowania obciążył
pozwanego w całości i z tego tytułu zasądził na rzecz powodów kwotę 6 434 zł.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że na początku 2008 r. powodowie postanowili
zaciągnąć kredyt na zakup nieruchomości. Po trwających kilka miesięcy
negocjacjach z Bankiem 28 kwietnia 2008 r. złożyli wniosek kredytowy na kwotę
853 202,50 zł, z czego 850 000 zł miało być postawione do dyspozycji powodów,
a 3 202,50 zł miało stanowić podlegające kredytowaniu koszty udzielenia kredytu.
Kwota 853 202,50 zł po przeliczeniu na CHF wyniosła 411 479,38 CHF. Przeliczenia
tego dokonał pracownik Banku po kursie ustalonym przez Bank na podstawie tabeli
II CSKP 734/23
3
kursów obowiązującej w Banku bez możliwości jego negocjowania. W dacie złożenia
wniosku powodowie podpisali oświadczenie o ponoszeniu ryzyka walutowego
i ryzyka zmiennej stopy procentowej dla kredytów hipotecznych. W oświadczeniu
sporządzonym na wzorze przygotowanym przez Bank wskazano, że po
przedstawieniu oferty kredytu w złotych i w walucie wymienialnej oraz po zapoznaniu
się z ofertą powodowie wybrali kredyt w walucie wymienialnej, mając pełną
świadomość, że w okresie obowiązywania umowy może nastąpić wzrost kursu
waluty kredytu, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu przypadającej do spłaty
określonej w złotych. Powodom przedstawiono symulację porównawczą kredytu
w PLN i CHF z wysokością raty kredytu w PLN i w CHF w oparciu o jedynie aktualny
kurs CHF; nie prowadzono analizy ewentualnych wahań kursu waluty. Powodowie
potwierdzili otrzymanie informacji o kosztach obsługi kredytu w przypadku
niekorzystnej zmiany kursu waluty. Oświadczyli, że są świadomi, iż oprocentowanie
kredytu jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy może ulec podwyższeniu
w związku ze wzrostem stopy referencyjnej, co spowoduje podwyższenie kwoty raty
odsetkowej przypadającej do spłaty. Powódka wyraziła wątpliwości co do sytuacji
kredytobiorców w razie wzrostu kursu waluty, jednakże doradca uspokoiła powodów
wskazując na stabilność waluty denominacji.
Decyzją Banku w sprawie ustalenia indywidualnych warunków obsługi kredytu
hipotecznego w walucie wymienialnej CHF obniżono powodom wysokość marży
Banku do poziomu 1,5%, odstąpiono od pobierania prowizji rekompensacyjnej od
przedterminowo spłaconej kwoty kredytu i obniżono wysokość opłaty
przygotowawczej do poziomu 0,4%. Były to jedyne indywidualnie wynegocjowane
postanowienia umowy.
W dniu 12 czerwca 2008 r. powodowie zawarli z Bankiem umowę kredytu
hipotecznego w walucie wymienialnej. Umowa została zawarta w oparciu
o stosowany przez Bank gotowy wzorzec umowy, którego treść nie podlegała
indywidualnym negocjacjom i uzgodnieniom między stronami.
Bank udzielił kredytobiorcom kredytu na zakup nieruchomości w kwocie
411 479,38 CHF, powiększonej o kwotę 1 645,92 CHF opłaty przygotowawczej, na
okres od 12 czerwca 2008 r. do 14 maja 2035 r. Kwota kredytu miała zostać
II CSKP 734/23
4
wypłacona jednorazowo, bezgotówkowo na rzecz zbywcy nieruchomości w terminie
do 31 sierpnia 2008 r. Zgodnie z § 37 ust. 1 Regulaminu kredytu hipotecznego
i budowlanego (dalej: „Regulamin”) stanowiącego integralną część umowy jako
gotowy wzorzec, nie podlegający negocjacjom, kredyty w walutach wymienialnych
wypłacane miały być w złotych, przy zastosowaniu kursu kupna waluty
obowiązującego w Banku w chwili wypłaty. Powodowie byli zobowiązani do spłaty
kredytu wraz z opłatą przygotowawczą i oprocentowaniem zmiennym ustalanym
w oparciu o stopę referencyjną LIBOR 6-mies. zaokrągloną do 4-go miejsca po
przecinku, obowiązującą w Banku w dniu podpisania umowy kredytu, a w okresie
kredytowania - w pierwszym dniu kolejnego okresu stabilizacji oprocentowania oraz
przy uwzględnieniu marży Banku w wysokości 1,50 punktu procentowego. Zgodnie
z § 4 ust. 1 umowy i § 37 ust. 2 Regulaminu spłata kredytu miała następować
w złotych. Zmiana kursu waluty (ustalanego w oparciu o kurs sprzedaży waluty
obowiązujący w Banku w chwili spłaty) wpływała na wysokość salda kredytu oraz raty
kapitałowo-odsetkowej. Kredyt z odsetkami miał by spłacany miesięcznie poprzez
obciążenie w terminach płatności konta powodów w równych ratach kapitałowo-
odsetkowych. W aneksie nr […], uzgodniono, że kredyt miał być spłacany
miesięcznie w równych ratach kapitałowych.
Zabezpieczenie kredytu stanowiły hipoteki zwykle łączne w kwocie
413 125,30 CHF, hipoteki kaucyjne do kwoty 206 562,65 CHF na nieruchomościach
powodów, pełnomocnictwo do dysponowania rachunkiem osobistym powodów,
weksel własny in blanco oraz ubezpieczenie niskiego wkładu własnego.
Bank wypłacił powodom tytułem kredytu jedynie kwotę 814 175,77 zł z uwagi
na zmniejszenie kursu CHF ustalonego przez Bank w okresie pomiędzy złożeniem
wniosku a dniem wypłaty. Różnicę w cenie nieruchomości powodowie pokryli
ze środków własnych.
Powodowie byli obciążani poszczególnymi ratami spłaty kredytu, ustalanymi
zgodnie z umową w oparciu o tabele kursów obowiązujące w Banku w drodze
automatycznego przeliczenia, którego algorytm nie był znany kredytobiorcom i nie
był udostępniany pracownikom obsługujących klientów detalicznych. W trakcie
obowiązywania umowy doszło do znacznego wzrostu rynkowego kursu CHF;
II CSKP 734/23
5
zwiększył się także kurs CHF stosowany przez Bank. Aby zminimalizować
niekorzystne skutki wynikające z tego dla powodów, z ich inicjatywy 6 października
2014 r. strony zawarły aneks nr […] do umowy, ustalając, że spłata kredytu następuje
w CHF w formie wpłaty na określony rachunek. Wskazano na możliwość dokonania
zmiany sposobu spłaty kredytu przez kredytobiorców pod warunkiem złożenia
w Banku stosownej dyspozycji. W § 4 aneksu sprecyzowano zasady ustalania przez
Bank kursów walut.
Kredyt był spłacany przez powodów z ich majątku wspólnego początkowo
w złotówkach, a od dnia zawarcia aneksu nr […] w CHF, które nabywali w kantorach
internetowych. Między innymi w dniu 5 sierpnia 2008 r. powodowie dokonali na
poczet kredytu dwóch wpłat: 1 878,05 zł (w przeliczeniu wg kursu Banku:
918,45 CHF) i 200 000 zł (w przeliczeniu wg kursu Banku: 97 809,08 CHF).
W tak ustalonym stanie faktycznym – na podstawie art. 405 w zw.
z art. 410 k.c. - Sąd Okręgowy uznał za zasadne powództwo ewentualne oparte na
przesłankowym stwierdzeniu nieważności umowy, oddalił natomiast powództwo
główne w zakresie żądań opisanych w punktach 1 i 2 wyroku.
Podzielił stanowisko powodów dotyczące abuzywności stanowiącej główne
świadczenie stron klauzuli denominującej kwotę kredytu i kwotę rat kapitałowo-
odsetkowych z uwagi na dowolne kształtowanie przez pozwanego kursu waluty
w tabeli kursowej stanowiącej podstawę przeliczeń (art. 3851 § 1 k.c.). Przyjął, że
konsekwencją wystąpienia w umowie klauzuli niedozwolonej jest upadek umowy
z uwagi na brak obiektywnego mechanizmu pozwalającego ustalić wysokość
świadczeń stron. Zdaniem Sądu Rejonowego oceny uzasadniającej przesłankowe
ustalenie nieważności umowy nie zmienia zawarcie przez strony aneksu nr […] do
umowy. Doprowadził on wprawdzie umowę do stanu umożliwiającego jej wykonanie
w walucie obcej, nie konwalidował jej jednak w zakresie pierwotnego świadczenia
Banku, czyli wypłaty kwoty kredytu w CHF. Podkreślił także, że nie ma możliwości
konwalidacji umowy bezwzględnie nieważnej.
Wskazał, że świadczenia spełnione przez powodów w wykonaniu nieważnej
umowy stają się nienależne. Kwota dochodzona z tego tytułu (74 000 zł ) mieści się
w kwocie nienależnie spełnionej przez powodów na rzecz pozwanego, która jest
II CSKP 734/23
6
znacznie wyższa, skoro już na początku wykonywania umowy powodowie uiścili na
poczet spłaty kredytu 200 000 zł.
Sąd Rejonowy stwierdził także, że możliwe było żądanie przez powodów całej
kwoty na ich rzecz łącznie, gdyż nienależne świadczenie zostało spełnione z majątku
wspólnego. Jednakże ukształtowanie żądania po połowie (37 000 zł) dla każdego
z małżonków również jest w ocenie tego Sądu dopuszczalne.
Jako bezzasadny Sąd Rejonowy ocenił zgłoszony przez pozwanego zarzut
przedawnienia. Miał na względzie, że roszczenie z tytułu nienależnego świadczenia
przedawnia się na zasadach ogólnych z upływem 10 lat. Termin ten nie mógł
upłynąć, skoro świadczenia były uiszczane przez powodów od 2008 r., natomiast
w 2017 r. zostało złożone zawezwanie do próby ugodowej obejmujące znacznie
większą kwotę niż objęta pozwem (art. 123 § 1 pkt 1 k.c.). O odsetkach ustawowych
za opóźnienie od zasądzonych kwot orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. mając
na względzie, że 18 kwietnia 2018 r. pozwany pozostawał już w opóźnieniu
ze spełnieniem swego świadczenia z uwagi na doręczenie zawezwania do próby
ugodowej.
Wyrokiem z 11 lutego 2022 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił apelację
pozwanego, podzielając ustalenia faktyczne i w zasadniczym zakresie oceny prawne
Sądu pierwszej instancji.
Sąd Okręgowy zaakceptował także stanowisko Sądu Rejonowego odnośnie
do braku podstaw do przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczności
wskazane przez pozwanego w piśmie procesowym z 2 czerwca 2020 r. Stwierdził,
że przesłankowe ustalenie nieważności umowy oznacza, że spełnione przez
powodów świadczenia były nienależne, a poza sporem pozostawało, że dochodzona
pozwem kwota 74 000 zł mieści się w tym zakresie. W konsekwencji wnioskowany
dowód nie dotyczył faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (art. 227 k.p.c.)
i podlegał oddaleniu jako zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania
( art. 2352 pkt 5 k.p.c.).
Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutów apelacji dotyczących dokonanej przez
Sąd Rejonowy oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Stwierdził,
że nie było powodu do podważenia wiarygodności zeznań powodów odnośnie do
II CSKP 734/23
7
minimalizowania przez pracowników Banku na etapie przedkontraktowym ryzyka
związanego ze wzrostem kursu waluty CHF z powołaniem na stabilność tej waluty.
Uznał także, że prawidłowego poinformowania powodów o ryzyku kursowym i ich
świadomości co do obciążenia ryzykiem walutowym nie można wyłącznie
sprowadzać do podpisania przez nich oświadczenia o otrzymaniu informacji
o kosztach obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty.
Podkreślił, że konsument zawierając umowę kredytu denominowanego w walucie
obcej jest świadomy (a przynajmniej powinien być świadomy) ryzyka wynikającego
ze zmienności kursów walut obcych. Ryzyko to nie ma jednak żadnego wpływu na
ryzyko związane z możliwością dowolnego kształtowania przez pozwanego kursu
wymiany waluty. Odnośnie do ryzyka walutowego stwierdził, że powodom
przedstawiono wyłącznie symulację porównawczą kredytu w PLN i CHF w oparciu
o aktualny kurs CHF z wysokością raty kredytu w PLN i w CHF. Podpisanie natomiast
przez powodów oświadczenia, przedstawianie im również oferty zawarcia umowy
w złotych, czy też nie gwarantowania przez pracowników Banku stabilnego kursu
franka, nie ma jego zdaniem przesądzającego znaczenia dla ostatecznej konkluzji
dotyczącej abuzywności klauzuli waloryzacyjnej.
Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że zawarcie umowy
łączącej strony było dopuszczalne na gruncie art. art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia
29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz.U. z 2020 r., poz. 1896 – dalej: „Prawo
Bankowe” lub „p.b.”) i mieściło się w granicach art. 3531 k.c., jednak umowa ta
zawierała abuzywną klauzulę denominacyjną stanowiącą główny przedmiot umowy
(art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 4 i 6 dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich
nr 93/13/EWG dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach
konsumenckich (Dz.U. UE. L. 1993.95.29 – dalej: „Dyrektywa 93/13” lub
„Dyrektywa”). Postanowienia składające się na przyjęty w umowie mechanizm
denominacji mogły być jednak oceniane pod kątem ich nieuczciwego charakteru
z uwagi na brak jednoznaczności w ich sformułowaniu. Spełnienie warunku
jednoznaczności nie może się bowiem sprowadzać wyłącznie do formalnego
pouczenia o możliwości wzrostu kursu waluty, lecz wymaga przekazania
niezbędnych informacji w sposób, który umożliwia konsumentowi oszacowanie -
II CSKP 734/23
8
potencjalnie istotnych — konsekwencji ekonomicznych ocenianej klauzuli dla jego
zobowiązań finansowych.
Odwołując się do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
( dalej: „TSUE”) stwierdził, że kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że
podpisując umowę kredytu w obcej walucie, ponosi pewne ryzyko kursowe, które
z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia
w przypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Przedsiębiorca
musi zatem przedstawić ewentualne wahania kursów wymiany i ryzyko wiążące się
z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, zwłaszcza w przypadku, gdy kredytobiorca
nie uzyskuje dochodów w tej walucie.
W ocenie Sądu Okręgowego pozwany nie dopełnił wymogu sformułowania
postanowień umownych zawierających ryzyko wymiany (klauzula waloryzacyjna)
w sposób jasny i zrozumiały dla powodów. Informacje przez niego udzielone
sprowadzały się do formalnego pouczenia o ryzyku kursowym i możliwości wzrostu
kosztów obsługi kredytu w razie niekorzystnych wahań kursów walut. Taki zakres
informacji uniemożliwiał powodom rozeznanie jakie mogą być dla nich realne skutki
ekonomiczne zaciąganego zobowiązania. Podkreślił, że pozwany nie przedstawił
materiału dowodowego wykazującego, że przekazał powodom jakiekolwiek dalsze
informacje, w tym przykładowo prognozy wahań kursu CHF, informację o czynnikach
ryzyka wzrostu tego kursu w okresie kredytowania oraz symulacje wskazujące, jak
kształtowałby się koszt kredytowania w przypadku przewidywanych zmian kursu
CHF w okresie kredytowania i skutków znacznego osłabienia się złotego do tej
waluty.
Sąd Okręgowy podzielił także stanowisko Sądu Rejonowego, że
konsekwencją wystąpienia w umowie abuzywnej klauzuli denominacyjnej jest
upadek umowy (art. 6 Dyrektywy nr 93/13). Podkreślił, że zgodnie z orzecznictwem
TSUE wprowadzenie w miejsce niedozwolonych klauzul innego mechanizmu
waloryzacji jest możliwe jedynie, gdy konsument następczo udzieli świadomej,
wyraźnej i wolnej zgody na postanowienie umowy o charakterze abuzywnym i w ten
sposób jednostronnie przywróci mu skuteczność. W wypadku, gdy konsument po
rozeznaniu wynikających z tego konsekwencji, woli nie powoływać się na system
II CSKP 734/23
9
ochrony zagwarantowany mu w Dyrektywie nr 93/13 nie ma podstaw do stosowania
tego systemu. Odmowa potwierdzenia przed konsumenta związania klauzulami
ocenionymi jako abuzywne albo bezskuteczny upływ wyznaczonego mu w tym celu
terminu, prowadzi ostatecznie na gruncie prawa materialnego do bezskuteczności
abuzywnych postanowień umownych, natomiast potwierdzenie - do ich pełnej
skuteczności ex tunc. Stwierdził, że w rozpoznawanym przypadku powodowie zgłosili
żądania związane z nieważnością umowy i takie stanowisko konsekwentnie
prezentowali w sprawie.
Sąd Okręgowy podzielił także stanowisko Sądu Rejonowego w zakresie
przyjęcia, że roszczenie dochodzone pozwem nie było przedawnione, a żądanie
zasądzenia odsetek od zasądzonej kwoty prawidłowo określone w świetle
art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c.
W skardze kasacyjnej pozwany zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w całości
wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego
rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego:
1. art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13 w związku
z art. 58 § 1 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie:
1. skutkujące uznaniem, że postanowienia przeliczeniowe zawarte
w umowie o kredyt oraz Regulaminie są abuzywne z uwagi na przyznanie Bankowi
jednostronnej możliwości ustalania wysokości świadczeń przy równoczesnym braku
w dokumentacji kredytowej opisu zasad ustalania kursów, podczas gdy:
(i) powierzenie Bankowi ustalenia sposobu przeliczania rat kapitałowo-odsetkowych
i wypłaty kredytu jest prawnie dopuszczalne, (ii) odniesienie do kursów kupna
i sprzedaży przy wypłacie i spłacie kredytu denominowanego stanowiło w dacie
zawierania umowy o kredyt zwyczaj, (iii) odniesienie do kursów kupna i sprzedaży
następowało w Regulaminie, a zatem powodowie powinni być tego świadomi;
2. polegające na uznaniu, że klauzule przeliczeniowe określają główne
świadczenia stron, podczas gdy należy odróżnić klauzule ryzyka walutowego
II CSKP 734/23
10
dotyczące zastosowania mechanizmu odniesienia zobowiązania kredytowego do
kursu waluty obcej ("klauzule ryzyka walutowego") oraz klauzule spreadów
walutowych dotyczące wyłącznie odesłania do stosowanych przez bank kursów
walutowych ("klauzule spreadowe"). W świetle aktualnego na dzień orzekania
orzecznictwa TSUE wyłącznie klauzule ryzyka walutowego, uwzględniwszy wyżej
wspomniane wyodrębnienie, są uznawane za postanowienia określające główne
świadczenia stron, zaś klauzule spreadowe głównych świadczeń stron nie określają.
W konsekwencji Sąd orzekł o upadku umowy, mimo że po wyeliminowaniu z niej
klauzul spreadowych w dalszym ciągu zawiera postanowienia określające główne
świadczenia stron i jako taka pozostaje ważna oraz może nadal być wykonywana;
niezależnie od tego, że wbrew ustaleniom Sądu klauzule określające sposób
ustalenia świadczenia wypłacanego powodom w PLN oraz sposób spłaty kredytu nie
stanowią klauzul abuzywnych;
3. art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13
poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na braku przyjęcia, że
postanowienia umowy stron przewidujące mechanizm denominowania kredytu
w walucie CHF (klauzule ryzyka walutowego) zostały sformułowane w sposób
jednoznaczny, w sytuacji gdy brzmienie omawianych klauzul, wyrażonych prostym
i zrozumiałym językiem, w sposób jednoznaczny wskazuje, że kredyt jest
denominowany do waluty obcej (CHF), co w konsekwencji doprowadziło do
nieuzasadnionego przeprowadzenia oceny tych klauzul przez pryzmat przesłanek,
o których mowa w art. 3851 § 1 k.c. oraz w art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13 wraz
z klauzulami spreadowymi i uznania umowy za nieważną w całości;
4. art. 3851 § 2 k.c., art. 3852 k.c., art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 6 ust. 1
Dyrektywy 93/13, poprzez ich błędną wykładnię skutkującą stwierdzeniem, że
uznanie kwestionowanych postanowień za niedozwolone postanowienia umowne
skutkuje nieważnością umowy, podczas gdy w pierwszej kolejności Sąd winien
zbadać, czy możliwe jest utrzymanie umowy w mocy, zwłaszcza w kontekście
unijnych zasad proporcjonalności sankcji, pewności prawa i równości;
5. art. 65 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 358 § 2 k.c., wszystkich w związku
z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, poprzez ich niezastosowanie i brak przyjęcia, że
II CSKP 734/23
11
dopuszczalnym jest odwołanie się przy wykładni umowy do bezwzględnie
obowiązującego i bezpośrednio stosowanego przepisu prawa krajowego w postaci
art. 69 ust. 3 p.b, wykładni oświadczeń woli stron w myśl art. 65 k.c., bądź też normy
dyspozytywnej w postaci art. 358 § 2 k.c. w miejsce uznanych za niedozwolone
postanowienia umowne klauzul spreadowych odsyłających przy dokonywaniu
rozliczeń w ramach stosunku umownego stron do tabel kursowych banku, podczas
gdy taki proces stosowania prawa pozwala na przywrócenie równowagi kontraktowej
stron przy jednoczesnym zachowaniu ważności umowy, wprost służy realizacji celów
Dyrektywy 93/13, a ponadto jest zgodny z przepisami prawa krajowego;
1. naruszenie prawa procesowego:
- art. 380 k.p.c., poprzez nieuwzględnienie wniosku Banku o przeprowadzenie
dowodu z opinii biegłego. Tymczasem jak wynika z powołanych w pkt I uzasadnienia
skargi kasacyjnej wyroków TSUE z 2021 r.: (i) w przypadku klauzul abuzywnych
należy zbadać, czy istnieje możliwość utrzymania umowy w mocy, (ii) wola
konsumenta co do utrzymania umowy w mocy albo nie, nie jest decydująca,
(iii) można zastosować przepis pozwalający na utrzymanie umowy w mocy, tu:
można zastosować kurs średni NBP;
- art. 382 k.p.c., poprzez pominięcie przy ocenie stopnia wywiązania się przez
pozwanego z obowiązku podania powodom odpowiednich informacji o umowie
o kredyt części materiału dowodowego w postaci zeznań świadków A.W. i M.N. oraz
„Informacji o kosztach obsługi kredytu hipotecznego, budowlanego,
konsolidacyjnego i pożyczki hipotecznej w przypadku niekorzystnej zmiany kursu
waluty stopy procentowej”, z których - łącznie z „Oświadczeniem o ponoszeniu
ryzyka walutowego i/lub ryzyka zmiennej stopy procentowej”, podpisanym przez
powodów wynika, że zostali w prawidłowy i adekwatny na ówczesny czas
poinformowani o oferowanym produkcie, w tym o ryzyku kursowym.
Powodowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnieśli o jej oddalenie
i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
II CSKP 734/23
12
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zarzut naruszenia art. 380 k.p.c. usuwa się spod kontroli Sądu Najwyższego
w postępowaniu kasacyjnym. Sąd Okręgowy pominął bowiem na rozprawie
11 stycznia 2022 r. wniosek pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii
biegłego, a obecna na rozprawie pełnomocnik pozwanego nie zgłosiła zastrzeżenia
w trybie art. 162 k.p.c. dotyczącego podjętego w tym przedmiocie przez ten Sąd
postanowienia (k. 852).
Niezależnie od powyższego ponowiony przez pozwanego w apelacji wniosek
o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego (k. 811 i k. 812 verte) dotyczył okoliczności
nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto
bowiem, że bez znaczenia jest to, w jaki sposób Bank rzeczywiście stosował
abuzywne postanowienia umowne, w szczególności czy przynosiły mu one
nieuzasadnione korzyści i czy opierał się na powszechnej i utrwalonej praktyce
bankowej. O tym bowiem czy postanowienie jest niedozwolone decydują
okoliczności z chwili zawarcia umowy (art. 3851 k.c. i art. 3852 k.c.). Skoro zgłoszony
przez pozwanego wniosek miał zmierzać do wykazania, że kursy przez niego
stosowane do rozliczenia kredytu były kursami rynkowymi, a z przysługującej mu
swobody korzystał w sposób oględny, nie naruszając interesów powodów, to
prowadzenie na tę okoliczność postępowania dowodowego nie mogło mieć istotnego
wpływu na wynik sprawy. Sąd Okręgowy trafnie także przyjął, że ocena abuzywności
zakwestionowanych przez powodów klauzul umownych należy do jego kompetencji
i powinna się odbywać na podstawie tekstu umowy. Ponadto wobec objęcia przez
powodów żądaniem pozwu jedynie części kwoty nienależnego świadczenia i wobec
stwierdzenia nieważności umowy kredytu, bez znaczenia było dokonywanie przez
biegłego wnioskowanych przez skarżącego w piśmie procesowym z 2 czerwca
2020 r. wyliczeń ( k. 717).
Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. Analiza motywów
rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego nie potwierdza tezy, by pominął on dowody
wyszczególnione przez pozwanego w punkcie szóstym zarzutów skargi. Sąd ten
II CSKP 734/23
13
podzielając bowiem ustalenia faktyczne i ocenę dowodów przeprowadzoną przez
Sąd Rejonowy uwzględnił zeznania świadków pracowników pozwanego A.W. i M.N.
jak i „Informacji o kosztach obsługi kredytu hipotecznego, budowlanego,
konsolidacyjnego i pożyczki hipotecznej w przypadku niekorzystnej zmiany kursu
waluty, stopy procentowej”, ale w przeciwieństwie do skarżącego brał pod uwagę
całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w ramach tej oceny
wyprowadził z tych dowodów inne wnioski niż oczekiwane przez pozwanego (strona
20-21 uzasadnienia). Przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że na etapie
przedkontraktowym doszło do deficytu informacyjnego Banku w stosunku do
powodów było wynikiem oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,
a nie jego pominięcia. Zarzuty te dotyczą zatem kwestii, które uchylają się od kontroli
Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym (art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.).
Na uwzględnienie nie zasługują także zarzuty naruszenia prawa materialnego.
W dacie zawarcia przez strony umowy kredytowej (12 czerwca 2008 r.) ustawa
z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe nie zawierało uregulowań, które
odnosiłyby się do umów kredytu denominowanego w walucie obcej, co nie oznacza,
że umowy, w których waluta obca pełniła funkcję waloryzacyjną, nie były – zgodnie
z zasadą swobody umów (art. 3531 k.c.) - dopuszczalne. Stanowisko to potwierdza
ustawa z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych
innych ustaw (Dz.U. z 2011, nr 165, poz. 984 dalej: „ustawa antyspreadowa”), której
przepisy znajdują zastosowanie także w stosunku do umów zawartych przed dniem
jej wejścia w życie, w zakresie niespłaconej jeszcze części kredytu (art. 69 ust.2
pkt 4a i art. 75b Pr.b. w zw. z art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy antyspreadowej).
Umowa kredytu denominowanego mieści się w konstrukcji ogólnej umowy
kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant, odmienną natomiast kwestią jest,
że może ona zawierać klauzule niedozwolone (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego
z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl.; z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22,
niepubl.; z 29 kwietnia 2015 r., V CSK 445/14, niepubl.; i z 11 grudnia 2019 r.,
V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20).
Zgodnie z art. 3851 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem
nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki
II CSKP 734/23
14
w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy
(niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających
główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały
sformułowane w sposób jednoznaczny. Artykuł 3 ust. 1 Dyrektywy stanowi natomiast,
że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane
za nieuczciwe, jeżeli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują
znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą
dla konsumenta. Przepisy dotyczące klauzul abuzywnych stanowią implementację
Dyrektywy, dokonując ich wykładni uwzględnić zatem należy, dorobek orzeczniczy
TSUE.
W aktualnym orzecznictwie tego Trybunału rozróżnia się abuzywność
postanowień dotyczących kryteriów przeliczania waluty krajowej na walutę indeksacji
(klauzule kursowe, spreadowe), od klauzul ryzyka walutowego, dotyczących
obciążenia konsumenta negatywnymi następstwami deprecjacji waluty krajowej, jako
kompensata za korzystniejszą stopę procentową (zob. m.in. wyroki z 20 września
2017 r., C- 186/16, Ruxandra Andruciuc i in. Banca Romaneascu; z 22 lutego
2018 r., C-119/17; i z 20 września 2018 r., C – 51/17, OTP Bank Nyrt. I in. przeciwko
Terez Illyez i in.).
Chybiony jest jednak zarzut dotyczący niedostatecznego wyodrębnienia przez
Sąd Okręgowy klauzuli ryzyka walutowego od klauzuli spreadowej. Klauzule te –
w ramach przyjętego w umowie mechanizmu denominacji - są ze sobą ściśle
powiązane, co ma istotne znaczenie z perspektywy możliwości utrzymania umowy
w mocy wobec stwierdzenia abuzywności przynajmniej jednej z tych klauzul. Podział
klauzul w sposób w jaki to ujmuje skarżący, jest zatem nieuzasadniony.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że klauzula ryzyka walutowego nie
może funkcjonować bez klauzuli kursowej określającej przeliczenie zobowiązań
stron celem ustalenia wysokości ich świadczenia. Z kolei klauzula spreadowa nie ma
racji bytu w umowie, w której nie zastosowano mechanizmu denominacji (indeksacji)
i wynikającej z niego narażenia konsumenta na ryzyko kursowe. W konsekwencji
stwierdzono, że klauzule przeliczeniowe i klauzule ryzyka walutowego składające się
na przyjęty w umowach kredytowych mechanizm denominacji ( indeksacji) - są
ze sobą ściśle powiązane, a ich rozszczepienie jest zabiegiem sztucznym.
II CSKP 734/23
15
Stwierdzenie zatem abuzywności klauzuli przeliczeniowej prowadzi, w przypadku
odmowy potwierdzenia przez konsumenta niedozwolonych postanowień umowy, do
jej upadku (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r.,
II CSK 483/18, OSP 2021, z. 2, poz. 7; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-
ZD 2021, z. B, poz. 20; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, niepubl.; z 13 maja
2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl.;
z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, niepubl.; z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22,
niepubl.; i z 18 kwietnia 2023 r., II CSKP 1511/22, niepubl.).
Możliwość uznania niedozwolonego charakteru postanowienia nie dotyczy
postanowień określających główne świadczenia stron, jeżeli zostały sformułowane
w sposób jednoznaczny (art. 385 1 § 1 zd. 2 k.c.). W aktualnym orzecznictwie Sądu
Najwyższego utrwalony jest pogląd, że zastrzeżone w umowie kredytu złotowego
denominowanego (indeksowanego) do waluty obcej klauzule kształtujące
mechanizm denominacji (indeksacji) określają główne świadczenia stron. Odnoszą
się one bowiem bezpośrednio do elementów przedmiotowo istotnych umowy kredytu
bankowego, a zatem do oddania i zwrotu sumy kredytowej, której wysokość wprost
kształtują. Również w orzecznictwie TSUE uznaje się, że klauzule ryzyka
walutowego, które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy ( konsumenta) ryzykiem
zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu,
określają główne świadczenia stron (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego
z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18;
z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, niepubl.,
a także wyroki TSUE z 3 października 2019 r., C – 260/18, K.J. Dziubak przeciwko
Raiffeisen Bank International AG; z 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782-19, VB i inni
przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA oraz AV i in. przeciwko BNP Paribas
Personal Finance SA, Procureur de la République).
Wbrew stanowisku skarżącego Sąd Okręgowy trafnie przyjął, że klauzule
denominacyjne zawarte w umowie łączącej strony nie zostały wyrażone w sposób
jednoznaczny, a to otwiera dopuszczalność ich badania pod kątem abuzywności
(art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.). Wymóg by warunek umowny był wyrażony prostym
i zrozumiałym językiem ( art. 4 ust. 2 Dyrektywy), obejmuje bowiem nie tylko to by
był on zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego (językowego) punktu widzenia,
II CSKP 734/23
16
ale także by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działania
mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także
związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych
warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak by konsument był w stanie
oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego
z tej umowy konsekwencje ekonomiczne, które mogą być trudne do udźwignięcia
w przypadku spadku wartości waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie w stosunku
do waluty obcej, w której kredyt został udzielony.
Ryzyko kursowe towarzyszące umowom kredytowym zawieranym na bardzo
długi okres jest na tyle poważne, że jeżeli ma nim być w całości obciążony
kredytobiorca, to jego decyzja podjęta w tym przedmiocie przez zaakceptowanie
umowy musi być poprzedzona wykonaniem obowiązków informacyjnych przez
kredytodawcę. Konieczne jest zatem przedstawienie mu nie tylko danych z okresu
kiedy nie miały miejsca zdarzenia powodujące istotne wahania kursu lecz także
przedstawienie zagrożeń będących wynikiem zdarzeń nadzwyczajnych mogących
spowodować 100 – 200 % wzrost kursu waluty ( zob. m.in. wyroki TSUE
z 20 września 2017 r., C 186/16, R. P. Andriciuc i in. przeciwko Banca Românească
SA; z 30 kwietnia 2014 r., C 26-13, Árpad Kásler, Hajnalka Káslernè Rábai przeciwko
OTP Jelzálogbank Zrt; z 20 września 2018 r., C-51/17 OTP Bank Nyrt. I OTP
Faktoring Követeléskezelő Zrt. Przeciwko Teréz Ilyés i Emilowi Kissowi; z 14 marca
2019 r., C-118/17, Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt.; z 10 czerwca
2021 r., C-776/19-782/19 VB i inni przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA
oraz AV i in. przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la
République oraz wyroki Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22,
niepubl.; i z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, niepubl.).
Z wiążącej Sąd Najwyższy podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia
wynika, że Bank nie udzielił powodom informacji, które umożliwiłyby im rozeznanie,
jak duże jest ryzyko wzrostu kursu CHF do PLN i w jakich proporcjach wzrost ten
może nastąpić, uwzględniając dwudziestosiedmioletni okres związania stron umową.
Przedstawione im symulacje nie obejmowały w ogóle historycznych kursów CHF do
PLN, a jedynie aktualny kurs. Powodowie nie byli zatem w stanie ocenić wysokości
swojego zobowiązania, a co za tym idzie ryzyka ekonomicznego związanego
II CSKP 734/23
17
z zawarciem umowy w sytuacji silnej deprecjacji waluty krajowej w stosunku do CHF.
W konsekwencji nie otrzymali wystarczającej informacji o ryzyku kursowym,
w sposób uzasadniający przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane
w sposób jednoznaczny. Dostrzeżenia wymaga, że okoliczność, iż każdy przeciętny,
racjonalnie działający konsument zdaje sobie sprawę ze zmienności kursu
walutowego w czasie, nie może być identyfikowane z akceptacją nieuczciwego
postanowienia umownego pozwalającego na nieograniczony wzrost zobowiązania
bez jakiegokolwiek mechanizmu zabezpieczającego konsumenta i w oderwaniu od
jego zobowiązania istniejącego w dacie zawarcia umowy.
Jak ustalono przy omawianiu warunków kredytu powodowie uzyskali
informację, że kurs CHF jest stabilny, a wahania kursu mogą wystąpić, jednak będą
nieznaczne, a zatem w niewielkim stopniu będą wpływać na wysokość raty do spłaty.
Powodom w ogóle nie przedstawiono historycznych kursów CHF ani symulacji
wysokości raty w przypadku zmiany kursu. Bank nie poinformował zatem powodów
w sposób pełny, jasny i zrozumiały o ryzyku, związanym z zawarciem umowy,
zwłaszcza w kontekście wniosków możliwych do wyprowadzenia z historycznych
kursów CHF oraz wieloletniego okresu związania stron umową.
Prawidłowa informacja powinna natomiast uświadamiać konsumentowi, że
ryzyko silnej deprecjacji złotego jest trudne do oszacowania w perspektywie
długoterminowej i pozostaje realne. W konsekwencji nie może polegać na podawaniu
informacji historycznych o wahaniach waluty w okresie nieadekwatnym do czasu
trwania umowy i upewnianiu konsumenta – jak to miało miejsce w okolicznościach
sprawy - że waluta denominacji jest stabilna, a zagrożenia i ryzyka jedynie
hipotetyczne i nieprawdopodobne. Przeciwnie, prawidłowa informacja powinna
uświadamiać konsumentowi, że może dojść do sytuacji, w której rozmiar deprecjacji
waluty denominacji może spowodować utratę jego zdolności do spłaty kredytu,
z czym może się wiązać poważne ryzyko utraty nieruchomości obciążonej hipoteką
zabezpieczającą spłatę kredytu ( zob. m.in. wyroki TSUE z 10 czerwca 2021 r.,
C-776/19-782/19 VB i inni przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA oraz AV i in.
przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République;
z 20 września 2018 r., C-51/17 OTP Bank Nyrt. I OTP Faktoring Követeléskezelő Zrt.
przeciwko Teréz Ilyés i Emilowi Kissowi; z 20 września 2017 r., C-186/16
II CSKP 734/23
18
R. P. Andriciuc i in. przeciwko Banca Românească SA; oraz wyroki Sądu
Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, niepubl., z 24 lutego 2022 r.,
II CSKP 45/22.; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.).
Stawiana w skardze kasacyjnej teza, że powodowie zostali pouczeni o ryzyku
walutowym w sposób zrozumiały, jednoznaczny i czytelny nie koresponduje
z wiążącą Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym podstawą faktyczną
zaskarżonego orzeczenia (art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.). Wynika z niej, że
poprzednik prawny pozwanego odebrał od powodów formalne pouczenie o ryzyku
kursowym, nie poinformował ich o skali tego ryzyka, a kredyt oferował jako
bezpieczny.
Skarżący nie uwzględnia także, że w orzecznictwie TSUE wyjaśniono, iż
przewidziane w art. 5 Dyrektywy wymaganie przejrzystości postanowień umownych
musi podlegać wykładni rozszerzającej i nie może zostać zawężone do ich prostego
i zrozumiałego charakteru pod względem formalnym i gramatycznym. Dla
poszanowania wymogu przejrzystości zasadnicze znaczenie ma kwestia czy umowa
kredytu przedstawia w sposób przejrzysty powód i szczególne cechy mechanizmu
zamiany waluty obcej, a także stosunek między tym mechanizmem a mechanizmem
przewidzianym w innych warunkach umowy, tak aby konsument był w stanie
zrozumieć, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego
z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. W konsekwencji decydujące jest to, czy
w świetle całokształtu istotnych okoliczności faktycznych, w tym informacji
dostarczonych przez kredytodawcę w ramach negocjacji danej umowy kredytu
właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i racjonalny przeciętny
konsument mógł się dowiedzieć nie tylko o istnieniu wahań kursów wymiany
obserwowanych na rynku walutowym, ale również oszacować – potencjalnie istotne
– konsekwencje ekonomiczne, jakie ma dla niego zastosowanie kursu sprzedaży
przy obliczaniu rat kredytu, którymi zostanie ostatecznie obciążony, a w rezultacie
także całkowity koszt zaciągniętego przez siebie kredytu. Konsument musi bowiem
móc zrozumieć, do czego się zobowiązuje, zwłaszcza co do sposobu obliczenia rat
kredytu, który zaciąga. TSUE przyjął zatem, że art. 5 Dyrektywy należy
interpretować w ten sposób, że treść klauzuli umowy kredytu zawartej między
przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej,
II CSKP 734/23
19
do której kredyt jest denominowany ( indeksowany) powinna, na podstawie jasnych
i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie
uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie stosowania kursu wymiany
waluty obcej stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób aby
konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany
stosowany przez przedsiębiorcę (zob. wyroki TSUE z 27 stycznia 2021 r., C 229/19
i C-289/19, Dexia Nederland; z 13 października 2022 r., C 405/21, Nova Kreditna
Banka Maribor; z 21 września 2023 r., C 139/22, mBank oraz postanowienia TSUE
z 30 maja 2024 r., C-325/23, Deutsche Bank Polska i z 18 października 2023 r.,
C-117/23, Eurobank Bulgaria).
Dostrzeżenia także wymaga w związku z argumentacją skarżącego dotyczącą
bezzasadnego obciążenia go obowiązkami informacyjnymi, których zakres miał nie
wynikać z przepisów prawa w dacie zawarcia umowy, że wykładnia prawa unijnego
dokonywana przez TSUE ma charakter deklaratywny i jest skuteczna ex tunc,
znajduje zatem zastosowanie – poza sytuacjami, gdy Trybunał zdecyduje się na
ograniczenie skutków czasowych przyjmowanych przez siebie wykładni - także do
stosunków prawnych powstałych przed wydaniem wyroku (zob. m. in. wyroki
z 8 kwietnia 1976 r., 43/75, Gabrielle Defrenne przeciwko Societe Anonyme Belge
de Navigation Aerienne Sabena, ECR 1976, s. 455 i z 6 marca 2007 r., C-292/04,
Wienand Meilicke, Heidi Christa Weyde i Marina Stöffler przeciwko Finanzamt Bonn-
Innenstadt).
Odnośnie do klauzul przeliczeniowych to dostrzeżenia wymaga, że jeżeli są
one niejasne, to konsument nie ma możliwości samodzielnego określenia rozmiarów
świadczenia należnego kredytodawcy. W ugruntowanym orzecznictwie Sądu
Najwyższego przyjmuje się, że klauzula pozwalająca na pełną swobodę decyzyjną
banku przy kształtowaniu kursu waluty obcej jest klauzulą niedozwoloną, kształtując
prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco
naruszając jego interesy (art. 3851 § 1 k.c.). Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na
PLN w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie z CHF na PLN w chwili wymagalności
poszczególnych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta.
Postanowienia umowne uprawniające bank do jednostronnego ustalania kursów
walut – tak, jak to ma miejsce w sprawie - są nietransparentne, pozwalają bowiem
II CSKP 734/23
20
Bankowi na arbitralne kształtowanie kursów walut, a tym samym zapewniają mu
swobodę decyzyjną odnoście do wysokości kosztów kredytu obciążających
konsumenta.
Zgodnie z zasadą dobrych obyczajów koszty wynikające z zawartej
z konsumentem umowy, powinny być możliwe do przewidzenia. Jest tak także wtedy,
gdy swoboda banku w ustaleniu wysokości kursu jest w jakiś sposób ograniczona,
przez wprowadzenie pewnych elementów obiektywnych przy jego określaniu, jeżeli
nie precyzuje ona wszystkich czynników ustalanych przez bank w celu oznaczenia
kursu wymiany (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r.,
I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134; z 8 września 2016 r., II CSK 750/15,
niepubl; z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, niepubl.; z 19 września 2018 r.,
I CNP 39/17, niepubl.; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, niepubl.; z 13 grudnia
2018 r., V CSK 559/17, niepubl.; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, niepubl.;
z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115; z 9 maja 2019 r.,
I CSK 242/18, niepubl.; z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020 r.,
nr 7-8, poz. 64; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/ 18, Glosa 2020, nr 4, s. 67 i n.;
z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, niepubl.; i z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22,
niepubl.).
Taki sam pogląd został wypracowany w orzecznictwie TSUE dotyczącym
postanowień Dyrektywy. Podkreślono w nim, że treść klauzuli umowy kredytu
zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem ustalającej cenę zakupu i sprzedaży
waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna na podstawie jasnych
i zrozumiałych kryteriów umożliwić właściwie poinformowanemu oraz dostatecznie
uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu
wymiany waluty obcej, stosowanego w celu obliczenia rat kredytu, w taki sposób by
miał on możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany
przez przedsiębiorcę ( zob. m.in. wyrok z 18 listopada 2021 r., C – 212/20, M.P., B.P.
przeciwko „A”).
Bez znaczenia jest przy tym to, w jaki sposób Bank rzeczywiście stosował
abuzywne postanowienia umowne, w szczególności czy przynosiły mu one
nieuzasadnione korzyści. O tym bowiem czy postanowienie jest niedozwolone
II CSKP 734/23
21
decydują okoliczności z chwili zawarcia umowy. Odwoływanie się zatem do sposobu
wykonywania umowy, w tym w kontekście korzystnych dla powodów różnic między
kredytami złotowymi a udzielanymi w walucie (CHF) oraz stosowanego przez
pozwanego kursu rynkowego przy rozliczeniach spłat nie ma istotnego znaczenia.
Przeciwne stanowisko nie jest możliwe do zaakceptowania ze względów
konstrukcyjnych oznaczałoby bowiem, że o tym czy postanowienie jest abuzywne
można by dowiedzieć się dopiero po wykonaniu umowy w całości, kiedy znany jest
już ostateczny sposób korzystania z danego postanowienia, co pozostawałoby
w sprzeczności z podstawowymi zasadami dotyczącymi sankcji dotykających
wadliwych czynności prawnych (zob. m.in. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15 i z 20 czerwca 2018 r.,
III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2 oraz orzecznictwo TSUE przytoczone w jej
uzasadnieniu).
Klauzula kursowa w umowie łączącej strony wymogów tych nie spełniała. Na
jej podstawie pozwany mógł dowolnie ustalić wysokość oddanej do dyspozycji
powodów kwoty kredytu w złotówkach, a także wysokość uiszczanych spłat na
walutę obcą, a powodowie nie byli w stanie oszacować kwoty, którą mieli obowiązek
świadczyć, skoro zasady przewalutowania określał jednostronnie Bank.
Sytuacja, w której konsument dowiaduje się o poziomie zadłużenia ratalnego,
już spłaconego w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku jest nie
do zaakceptowania w świetle art. 3851 k.c. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu
Najwyższego nie budzi wątpliwości, że możliwość dowolnego kształtowania przez
Bank tabeli kursów była rażąco niekorzystna dla powodów, jako konsumentów.
Nie budzi także żadnych wątpliwości, że art. 111 ust. 1 pkt 4 p.b. nie stoi na
przeszkodzie badaniu przez sąd abuzywności postanowień umowy, skoro dotyczy
jedynie samej możliwości ustalania tabel kursowych i obowiązku ogłaszania przez
bank kursów walutowych. Nie oznacza to, że jednostronne ukształtowanie na tej
podstawie sytuacji prawnej drugiej strony umowy nie podlega badaniu w kontekście
klauzul niedozwolonych. Artykuł 111 ust. 1 pkt 4 p.b. nie stanowi przepisu ustawy
w rozumieniu art. 1 ust. 2 Dyrektywy 93/13. Wyjątek wymieniony w tym przepisie
wymaga bowiem, aby konkretny warunek umowny odzwierciedlał treść przepisu
II CSKP 734/23
22
prawa mającego zastosowanie między umawiającymi się stronami niezależnie od ich
wyboru ewentualnie mającego domyślne zastosowanie między stronami,
z uwzględnieniem jego ścisłej interpretacji (zob. wyrok TSUE z 21 grudnia 2021 r.,
C-243/20, DP i SG przeciwko Trapeza Peiraios oraz postanowienie Sądu
Najwyższego z 30 marca 2023 r., I CSK 2897/22, niepubl.). W konsekwencji treść
art. 111 ust. 1 pkt 4 Pr.b., nie stanowi argumentu na rzecz tezy, że postanowienia
dotyczące denominacji (indeksacji) nie były stosowane w sposób nietransparentny,
skoro dotyczy jedynie samej możliwości ustalania tabel kursowych i obowiązku
ogłaszania przez bank kursów walutowych. Niedozwolony charakter
zakwestionowanych postanowień nie polega bowiem na samym stosowaniu kursu
banku, ale na tym, że jego wysokości kredytobiorcy nie mogli poznać przed
przystąpieniem do umowy i spłatą poszczególnych rat.
W konsekwencji trafnie Sąd Okręgowy przyjął, że klauzule składające się na
mechanizm denominacji kredytu do CHF w umowie łączącej strony są od początku,
z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść powodów, którzy
mogli udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten
sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. Strony pozostają jednak
związane umową w pozostałym zakresie, jeżeli jest to możliwe (zob. uchwała składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasada prawna - z 7 maja 2021 r.,
III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).
W przypadku, gdy eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego
doprowadzi do takiej deformacji umowy, że na podstawie pozostałej jej treści nie da
się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony są związane
pozostałą częścią umowy (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 1 marca
2017 r., IV CSK 285/16 oraz z 24 października 2018 r., II CSK 632/17).
Umowa będzie dotknięta nieważnością, gdy bez abuzywnych postanowień jej
obowiązywanie nie jest możliwe w świetle prawa krajowego i nie zaszły przesłanki
umożliwiające zastosowanie regulacji zastępczej, a konsument postanowień
abuzywnych nie potwierdził (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 oraz wyroki Sądu Najwyższego
II CSKP 734/23
23
z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 i z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21).
W razie stwierdzenia – tak jak to miało miejsce w okolicznościach sprawy -
abuzywności klauzuli denominacyjnej utrzymanie umowy nie jest możliwe
z prawnego punktu widzenia. Unieważnienie tej klauzul doprowadziłoby bowiem nie
tylko do zniesienia mechanizmu denominacji oraz różnic kursów walutowych, ale
również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio
związane z denominacją (indeksacją) kredytu do waluty (zob. m.in. uchwała składu
siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021,
nr 9, poz. 56 ; wyroki Sądu Najwyższego z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16;
z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18;
z 16 września 2021 r., I CSKP 166/21; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl.;
z 9 września 2022 r., II CSKP 794/22, niepubl. oraz postanowienie Sądu
Najwyższego z 27 kwietnia 2023 r., I CSK 3629/22, niepubl.).
Co do zasady, jeżeli sąd stwierdzi niedozwolony charakter określonego
postanowienia umownego, to przyjmując jego bezskuteczność nie może uzupełnić
umowy przez zmianę treści abuzywnego postanowienia. Takie uprawnienie
mogłoby bowiem zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7
Dyrektywy, prowadząc do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na
przedsiębiorców przez zwykły brak stosowania takich warunków wobec
konsumentów. Byliby oni w ten sposób zachęcani do stosowania nieuczciwych
warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały być one uznane za bezskuteczne, to
umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, co
pozostałoby bez wpływu na jej ważność i bez istotnego uszczerbku dla ich interesów.
W konsekwencji przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że strony nie są związane
stosunkiem prawnym wynikającym z umowy kredytowej nie jest sprzeczne z zasadą
proporcjonalności sankcji, skoro jest to efekt stosowania przez Bank praktyki
w ramach której określał jednostronnie wysokość zobowiązania po zawarciu umowy,
eksponując jednocześnie kredytobiorców na nieograniczone ryzyko kursowe
(zob. m.in. wyroki TSUE z 14 czerwca 2012 r., C-618/10 Banco Español de Crédito
SA; z 30 kwietnia 2014 r., C 26-13, Árpad Kásler, Hajnalka Káslernè Rábai przeciwko
OTP Jelzálogbank Zrt; z 26 marca 2019 r., C-70/17 i C-179/17, Abanca Corporación
II CSKP 734/23
24
Bancaria SA i Bankia SA oraz wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r.,
II CSK 483/18).
Wbrew zarzutom skargi trafnie Sąd Okręgowy przyjął, że wyeliminowanie
z umowy łączącej strony abuzywnych klauzul denominacyjnych nie pozwala na jej
utrzymanie, co przemawia za niezwiązaniem stron stosunkiem prawnym
wynikającym z umowy kredytowej i jest tożsame w skutkach z jej nieważnością.
Wyeliminowanie ryzyka kursowego z umowy kredytu denominowanego
(indeksowanego) do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie oprocentowania
ze stawką LIBOR jest tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją
uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze. Postanowienia uznane za
abuzywne określają bowiem główne świadczenia stron i mają konieczny charakter
z punktu widzenia konstrukcji umowy kredytu denominowanego zaakceptowanego
przez strony.
Nie zasługuje także na podzielenie stanowisko skarżącego, że
w okolicznościach sprawy istniała możliwość zastąpienia przez Sąd Okręgowy
postanowień niedozwolonych innymi i tym samym utrzymania umowy w mocy.
Skarżący nie uwzględnia w tym zakresie wynikających z prawa unijnego warunków
dopuszczalności substytucji klauzuli abuzywnej zgodnie z którymi, jest to możliwe
tylko wtedy, gdyby brak zastąpienia narażał konsumenta, przez upadek umowy
w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące jest w tym
przedmiocie zdanie konsumenta (zob. wyroki TSUE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13,
Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt,
z 3 października 2019 r., C-260/18, Kamil Dziubak i Justyna Dziubak przeciwko
Raiffeisen Bank International AG; z 8 września 2022 r., C -80/21, C-81/21 i C-82/21,
D.B.P., i z 16 marca 2023 r., C-6/22, M.B.,U.B., M.B. przeciwko X S.A.,
z 12 października 2023 r., C-645/22, II CSKP 545/23 R.A. i in. przeciwko Luminor
Bank AS oraz postanowienie z dnia 17 listopada 2021 r., C-655/20, Marc Gómez del
Moral Guasch przeciwko Bankia SA).
Wynika to z faktu, że substytucja niedozwolonego postanowienia umownego
jest dopuszczalna wtedy, gdy służy ochronie interesów konsumenta, a nie
przedsiębiorcy. Ponadto opiera się ona na założeniu, że konsument, po udzieleniu
II CSKP 734/23
25
mu koniecznych informacji o konsekwencjach abuzywności klauzuli i upadku umowy,
jest w największym stopniu powołany do tego, aby ocenić, czy upadek umowy jest
dla niego niekorzystny, czy też nie, a jego wola w tej materii powinna być
respektowana i nie powinna być zastępowana decyzją sądu, chociażby sąd oceniał
sytuację konsumenta odmiennie (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 19 stycznia
2024 r., II CSKP 874/22 i z 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22).
Wykluczyć należało możliwość wypełnienia luki w umowie przez odwołanie do
art. 69 ust. 3 p.b. Wejście w życie – po zawarciu umowy łączącej strony - ustawy
antyspreadowej nie pozwala w pełni wyeliminować z umowy postanowień
zawierających niejasne reguły przeliczania należności kredytowych. Oceny
niedozwolonego postanowienia umownego dokonuje się bowiem według stanu
z chwili jej zawarcia a nie następczo (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17). Ponadto ustawa antyspreadowa
nie zawiera przepisów o charakterze dyspozytywnym, które mogłyby zastąpić
nieuczciwe klauzule zawarte w umowie łączącej strony. Nie stwarzała też podstawy
do formułowania przez powodów roszczeń przeciwko Bankowi o zobowiązanie do
złożenia oświadczenia woli o zmianę postanowień umowy od chwili jej zawarcia,
a umożliwia jedynie dokonanie zmiany postanowień umowy dotyczących sposobu
waloryzacji niespłaconych rat na przyszłość. Nie oznacza to jednak, że nałożyła na
nich obowiązek zachowania takiej formy spłaty albo wyłączyła możliwość zgłoszenia
roszczeń powstałych na gruncie umów niespełniających wymagań stawianych
umowom kredytowym w stosunkach z konsumentami (zob. m.in. wyrok Sądu
Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22, niepubl.).
Dotyczy to także sytuacji, gdy strony zawarły aneks do umowy. Wykładni
art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 należy bowiem dokonywać w ten sposób, że sąd
krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy
zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli warunek ten został
zmieniony przez strony w drodze umowy. Takie stwierdzenie pociąga za sobą
przywrócenie sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument w braku warunku, którego
nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony, chyba że konsument przez zmianę
nieuczciwego warunku zrezygnował z takiego przywrócenia w drodze wolnej
i świadomej zgody, czego Sądy meriti w sprawie nie stwierdziły. Jednakże z przepisu
II CSKP 734/23
26
tego nie wynika, że stwierdzenie nieuczciwego charakteru pierwotnego warunku
umownego miałoby co do zasady skutek w postaci unieważnienia umowy, jeżeli
zmiana tego warunku pozwala na przywrócenie równowagi między obowiązkami
i prawami tych stron wynikającymi z umowy i na usunięcie wady obciążającej ten
warunek (zob. wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20).
W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest także
pogląd, że nie jest możliwe – wbrew woli konsumenta - zastąpienie niedozwolonego
postanowienia umownego odsyłającego do kursu waluty wynikającego z tabeli
bankowej odwołaniem do kursu średniego ustalanego przez NBP względnie kursu
rynkowego waluty (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia
2022 r., I CSK 1669/22, niepubl.; wyroki Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r.,
II CSKP 45/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22,
niepubl.; z 19 maja 2022 r., II CSKP 985/22; i z 20 maja 2022 r., II CSKP 403/22,
niepubl.).
Możliwości usunięcia luki w umowie nie stwarza art. 358 § 2 k.c. wprowadzony
do kodeksu cywilnego z dniem 24 stycznia 2009 r. ustawą z dnia 23 października
2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz ustawy – Prawo dewizowe, Dz.U.
z 2008 r., Nr 228, poz. 1506). Dotyczy on bowiem zobowiązań wyrażonych w walucie
obcej, a w przypadku kredytu denominowanego do CHF waluta obca stanowi jedynie
miernik wartości zobowiązania zaciągniętego w walucie polskiej i świadczeń
spełnianych przez kredytobiorców w walucie obcej. Spełnienie przez Bank
świadczenia w walucie obcej było od początku wyłączone, a kwota kredytu mogła
być wypłacona wyłącznie w złotych. Ponadto zamiarem pozwanego nie było
stosowanie kursu średniego NBP, lecz kursów z tabeli Banku, co miało mu zapewnić
wyższy zysk ze spreadu walutowego. Przyjęcie, że wolą stron było stosowanie
innego kursu, odrywałoby się zatem od ich rzeczywistej woli.
Powyższej oceny nie zmienia ewentualne uznanie umowy kredytowej za
kreującą zobowiązanie ciągłe i przyjęcie na podstawie ogólnych reguł prawa
międzyczasowego, że do takiego zobowiązania powinny mieć bezpośrednie
zastosowanie przepisy wchodzące w życie w czasie trwania stosunku prawnego.
Artykuł 358 § 2 k.c. w nowym brzmieniu mógłby bowiem znajdować zastosowanie
II CSKP 734/23
27
wyłącznie do stosunków ciągłych istniejących w chwili jego wejścia w życie. Przyjęcie
natomiast, że umowa kredytowa była nieważna lub bezskuteczna z powodu
niemożliwości ustalenia wiążącego kursu waluty obcej w chwili jej zawarcia oznacza,
że stosunek prawny nigdy nie powstał, w związku z czym nie ma przedmiotu, do
którego dałoby się zastosować wymieniony przepis (zob. m.in. wyrok Sądu
Najwyższego z 28 marca 2024 r., II CSKP 1308/22, niepubl.).
Nie można też dokonać wykładni umów kredytowych na podstawie
art. 65 § 2 k.c. lub art. 56 k.c. w zw. z art. 354 k.c., już po usunięciu z nich postanowień
abuzywnych, w celu ustalenia zgodnego celu i zamiaru stron co do sposobu ustalenia
kursu CHF. Sprowadzałoby się to bowiem do zmiany treści klauzuli denominacyjnej
( indeksacyjnej), prowadząc do zmiany jej rozumienia przez wprowadzenie odesłania
do wartości rynkowej CHF. Dla rozstrzygnięcia o utrzymaniu umowy w mocy
nieadekwatne jest odwoływanie się do hipotetycznej woli stron groziłoby to bowiem
ryzykiem dalszego pogorszenia sytuacji strony dotkniętej nadużyciem, gdyby strona,
która narzuciła niedozwolone postanowienie umowne wywodziła, że nie zawarłaby
umowy z jego pominięciem.
Nie jest również możliwe uznanie, że tego rodzaju kredyt należy od początku
traktować jak kredyt walutowy, którego przedmiot stanowiła ustalona kwota w walucie
obcej. Przyjęcie takiego założenia byłoby bowiem sprzeczne z wolą stron umowy,
w której wyraźnie przewidziano wypłatę i spłatę kwoty kredytu w złotych.
Podkreślenia wymaga, że kredyt denominowany do waluty obcej funkcjonalnie nie
różni się od kredytu indeksowanego do waluty obcej – posłużenie się w umowie
walutą obcą służyło bowiem jedynie zastosowaniu - właśnie w postaci waluty obcej -
innego niż pieniądz miernika wartości, a nie transferu waluty obcej do kredytobiorcy
i spełnianiu świadczeń w tej walucie.
Nie jest także możliwe zaradzenie lukom wynikającym z usunięcia
nieuczciwego warunku zawartego w umowie kredytowej przez zastosowanie
przepisów prawa krajowego, które mogłyby mieć zastosowanie do umowy tylko
odpowiednio lub przez analogię i które odzwierciedlają regułę obowiązującą
w krajowym prawie zobowiązań (zob. wyrok TSUE z 16 marca 2023 r., C-6/22,
M.B.,U.B.,M.B. przeciwko X S.A.). Wykluczyć zatem należy możliwość odwołania się
II CSKP 734/23
28
per analogiam do art. 41 Prawa wekslowego.
Zgodnie z orzecznictwem TSUE art. 5 i 6 Dyrektywy należy bowiem
interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy,
który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy dokonał wykładni tego
warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka
wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. W konsekwencji art. 6 ust. 1
Dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że niezgodny z tym artykułem jest
przepis prawa krajowego dający sądowi możliwość uzupełnienia umowy przez
zmianę treści owego warunku. Możliwość taka istniałaby tylko w przypadku, gdyby
stwierdzenie nieważności nieuczciwego warunku zobowiązywało sąd do
unieważnienia umowy w całości, narażając tym samym konsumenta na szczególnie
niekorzystne konsekwencje, czego Sądy meriti w okolicznościach sprawy nie
stwierdziły (zob. wyrok z 18 listopada 2021 r. C – 212/20, M.P., B.P. przeciwko „A”
i z 29 kwietnia 2021 r., C – 19/20, Bank BPH).
Zarzuty naruszenia art. 69 ust. 3 Pr.b. oraz art. 65 § 1 i 2 k.c. i art. 358 § 2 k.c.,
w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy oraz art. 3851 § 2 k.c., art. 3852 k.c., art. 58 § 1 k.c.
w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 nie zasługiwały zatem na uwzględnienie.
Z przytoczonych względów na podstawie art. 39814 k.p.c. Sąd Najwyższy
orzekł, jak w sentencji, a o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie
art. 98 § 1 i 3, art. 99 k.p.c. oraz art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1
w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych (Dz. U. z 2023, poz. 1935, ze zm.).
Monika Koba
[A.T.]
[SOP]
Paweł Grzegorczyk
Karol Weitz
