II CSKP 727/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
30 września 2025 r.
SSN Krzysztof Wesołowski (przewodniczący)
SSN Ireneusz Kunicki
SSN Mariusz Załucki (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 30 września 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w upadłości w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 17 marca 2022 r., I ACa 1469/21,
w sprawie z powództwa syndyka masy upadłości Bank spółki akcyjnej w upadłości
w W.
przeciwko A.C.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2 700 (dwa
tysiące siedemset) złotych zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego.
Ireneusz Kunicki
Krzysztof Wesołowski
Mariusz Załucki
UZASADNIENIE
II CSKP 727/23
2
Strona powodowa domagała się uznania umowy dożywocia zawartej w dniu
22 września 2017 r. między pozwanym i jego wujkiem J.C. za bezskuteczną.
Podniosła, że jej poprzednik prawny zawarł z dożywotnikiem J.C. oraz A.M. umowę
kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF. Z uwagi na wypowiedzenie pismem
z
18
października
2018 r. wskazanej umowy, strona powodowa na dzień sporządzenia umowy
dożywocia posiadała względem J.C. wierzytelność w kwocie
292 509,78 CHF, natomiast na 10 września 2019 r. 1 207 016,46 zł (obecnie jest ona
wyrażona w polskich złotych).
Wyrokiem z 22 czerwca 2021 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił
powództwo, ustaliwszy że skoro jedną z przesłanek skuteczności skargi pauliańskiej
jest wykazanie, że w wyniku zaskarżonej czynności prawnej dłużnik stał się
niewypłacalny lub niewypłacalny w większym stopniu (art. 527 § 2 k.c.), to ustalenie
niewypłacalności dłużnika (lub jej stopnia) nie byłoby możliwe bez uprzedniego
ustalenia tytułu i wysokości wierzytelności. Dlatego należało zbadać istnienie
wierzytelności strony powodowej. Sąd pierwszej instancji zauważył, że wysokość
chronionej wierzytelności budzi wątpliwości z uwagi na abuzywność niektórych jej
postanowień o charakterze indeksacyjnym, które, zgodnie z bogatą i utrwaloną linią
orzeczniczą TSUE, precyzowaną też przez Sąd Najwyższy, nie określały precyzyjnie
ani wysokości świadczenia banku, ani świadczenia dłużnika. Dawało to asumpt do
przyjęcia, że umowa kredytu jest nieważna.
Ocenę tę podzielił w wyroku z 17 maja 2022 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu,
podkreślając że w systemie odpowiedzialności ze skargi pauliańskiej kluczową
przesłanką jest istnienie wskazanej wierzytelności, jej niewątpliwy charakter zarówno
co do zasady, jak i co do wysokości. Choć na etapie apelacji powód zastrzegł, że
w razie podtrzymania oceny prawnej Sądu pierwszej instancji przysługiwałaby mu
wierzytelność w wysokości kapitału, to nie mogło to wpłynąć na wynik postępowania,
ponieważ wierzytelność o zwrot nienależnie spełnionego świadczenia jest odmienna
od wierzytelności wynikającej z umowy kredytu. W postępowaniu o uznanie
czynności prawnej za bezskuteczną ochronie podlega zaś skonkretyzowana,
wskazana przez powoda wierzytelność.
II CSKP 727/23
3
Wyrok Sądu Apelacyjnego został zaskarżony skargą kasacyjną przez stronę
powodową. W skardze sformułowano zarzuty naruszenia następujących przepisów
prawa: art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z § 1 ust. 1, § 9 ust. 2,
§ 10 ust. 3 i § 6 ust. 1 umowy kredytu; art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 3531 k.c.; art. 65
§ 1 i 2 k.c., zw. z § 9 ust. 2, § 10 ust. 3 oraz § 6 ust. 1 umowy kredytu; art. 58 § 1 k.c.
i art. 3851 § 1 k.c.; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 358 § 1 i 2 k.c.
w zw. z art. XLIX ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Przepisy wprowadzające kodeks
cywilny oraz art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe. Powód
kwestionował przede wszystkim ocenę prawną dotyczącą wskazanej umowy kredytu,
wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia, przekazanie sprawy Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i wydanie rozstrzygnięcia o kosztach
postepowania kasacyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł m.in. o jej oddalenie
i rozstrzygnięcie o kosztach postepowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne.
W ostatnich latach do Sądu Najwyższego trafiło wiele spraw odnoszących się
do problemów prawnych opisanych w skardze kasacyjnej przez skarżącego.
W konsekwencji ukształtowała się linia orzecznicza, uwzględniająca bogaty dorobek
judykatury Trybunału Sprawiedliwości UE. Rozwój orzecznictwa na temat tzw.
„kredytów frankowych” osiągnął swoje apogeum 25 kwietnia 2024 r. powzięciem
przez SN w składzie całej Izby Cywilnej uchwały III CZP 25/22, mającej moc zasady
prawnej ex lege (art. 87 ustawy o SN).
W uchwale SN podsumował dotychczasową linię orzeczniczą, przyjmując że:
1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej
stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający
z przepisów prawa lub zwyczajów.
II CSKP 727/23
4
2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże
także w pozostałym zakresie.
3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy
całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu,
powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz
każdej ze stron.
4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot
wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia
następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem
banku związanie postanowieniami umowy.
5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze
stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków
pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili
popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład całej izby SN jest zaś
możliwe tylko poprzez wydanie kolejnej uchwały w analogicznym składzie
(art. 88 ustawy o SN), co do dnia rozpoznawania skargi kasacyjnej w niniejszej
sprawie nie nastąpiło.
Zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, w świetle stanowiska Izby Cywilnej
SN wyrażonego w uchwale z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, nie mogły więc
odnieść pożądanego przez skarżącego skutku. Przyglądając się treści
sformułowanych zarzutów skargi kasacyjnej trzeba bowiem wskazać, że umowa
stron niewątpliwie miała charakter abuzywny, zawierała klauzule abuzywne, co
uprawniało do przyjęcia poglądu o jej nieważności. Rozstrzygnięcie Sądów meriti
dostrzega wszystkie wynikające z tego konsekwencje i jest w tym zakresie poprawne.
Nie doszło więc w sprawie do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej
przepisów prawa.
II CSKP 727/23
5
Trzeba dodać, że podobne sprawy dotyczące zarzutów powoda w sporze
z innymi osobami były już niejednokrotnie przedmiotem rozważań Sądu
Najwyższego, który analogiczne skargi kasacyjne pozwanego wiele razy już oddalał.
Sąd Najwyższy w niniejszym składzie nie widzi jakichkolwiek wystarczających
powodów by rozstrzygnięcie niniejszej sprawy miałoby być odmienne.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 oddalił skargę
kasacyjną. O kosztach postępowania orzekł zaś na zasadach wynikających
z art. 98 k.p.c.
[SOP] Ireneusz Kunicki Krzysztof Wesołowski Mariusz Załucki
