II CSKP 587/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
27 marca 2026 r.
Pierwszy Prezes SN Małgorzata Manowska (przewodniczący)
SSN Ireneusz Kunicki
SSN Piotr Telusiewicz (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 27 marca 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Banku […] spółki akcyjnej w […]
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 23 maja 2022 r., VI ACa 596/21,
w sprawie z powództwa M. Ś.
przeciwko Bankowi […] spółce akcyjnej w […]
o ustalenie i zapłatę, ewentualnie o ustalenie i zapłatę,
oddala skargę kasacyjną.
Ireneusz Kunicki
Małgorzata Manowska
Piotr Telusiewicz
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 5 maja 2021 r., Sąd Okręgowy w Warszawie, ustalił, że umowa
kredytu hipotecznego z 10 października 2005 r., zawarta pomiędzy M. Ś. a Bankiem
[…] spółką akcyjną w […] jest nieważna (pkt I); zasądził od pozwanego na rzecz
powoda kwotę 194 731,98 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres
II CSKP 587/24
2
od 6 lutego 2019 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 8 601,05 CHF wraz z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie za okres od 26 marca 2020 r. do dnia zapłaty (pkt II);
oddalił powództwo główne o zapłatę w pozostałym zakresie (pkt III); orzekł o
kosztach postępowania (pkt IV).
Wyrokiem z 23 maja 2022 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie, na skutek apelacji
pozwanego, zmienił zaskarżony wyrok w punkcie drugim częściowo, tj. w ten sposób,
że oddalił żądanie zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty
194 731,98 zł za okres od 6 lutego 2019 r. do 5 maja 2022 r. oraz od kwoty
8 601,05 CHF za okres od 26 marca 2020 r. do 5 maja 2022 r. (pkt 1); oddalił apelację
w pozostałej części (pkt 2); orzekł o kosztach postępowania (pkt 3).
Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej
instancji. Jedynie uzasadniając uwzględnienie apelacji w zakresie rozstrzygnięcia
o odsetkach Sąd odwoławczy opowiedział się za stanowiskiem, zgodnie z którym
wymagalność roszczenia konsumenta o zwrot świadczenia z powodu nieważności
umowy wiązać należy z jednoznaczną deklaracją konsumenta co do losów umowy
i dotarcia tej wiedzy do banku. Dopiero po złożeniu takiego oświadczenia, jego
dojścia do wiadomości banku i upływie terminu niezwłoczności, bank pozostawał
w opóźnieniu skutkującym obowiązkiem zapłaty odsetek.
Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany,
zaskarżając ten wyrok w części, tj. w punktach 2 i 3, w oparciu o zarzuty naruszenia:
art. 3851 § 1 k.c. i art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy – Prawo bankowe; art. 58 § 1 w zw.
z art. 3531 k.c., art. 3851 § 2 k.c., art. 69 ust. 1 ustawy - Prawo bankowe; art. 58 § 3
w zw. z art. 3851 § 2 k.c., art. 58 § 1 k.c., art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG
z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach
konsumenckich i art. 3531 k.c.; art. 3851 § 2 w zw. z art. 58 § 1 k.c., art. 58 § 3 w zw.
z art. 58 § 1 k.c. i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r.
w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz art. 69 ust.
1 i 3 ustawy - Prawo bankowe; art. 358 § 1 i 2 w zw. z art. 65 § 2 k.c. oraz art. 41
ustawy - Prawo wekslowe w zw. z art. 65 § 2 k.c.; art. 405 k.c. i art. 410 § 2 k.c.;
art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części,
II CSKP 587/24
3
tj. w punktach 2 i 3 oraz przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie
do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu ze względu na niezasadność
podniesionych w niej zarzutów.
W odniesieniu do stanowiska skarżącego, kwestionującego uznanie klauzul
waloryzacyjnych spornej umowy kredytowej za niedozwolone, zwrócić należy uwagę
na utrwalony pogląd orzecznictwa dotyczący tego zagadnienia. Klauzule umowy
kredytowej, odsyłające do kursu waluty określonej jednostronnie przez bank, bez
sprecyzowania wysokości tego kursu i w sposób pozostający poza kontrolą
konsumenta, są uznawane za postanowienia niedozwolone w rozumieniu art. 3851
§ 1 k.c., ponieważ kształtują prawa i obowiązki kredytobiorcy w sposób sprzeczny
z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (m.in. wyroki SN: z 31
stycznia 2023 r., II CSKP 334/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22; z 30 września
2020 r., I CSK 556/18; z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020 r.
Nr 7-8, poz. 64; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17,
OSP 2019, z. 12, poz. 115; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; z 13 grudnia 2018 r.,
V CSK 559/17; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; z 1 marca 2017 r.,
IV CSK 285/16; z 8 września 2016 r., II CSK 750/15; z 22 stycznia 2016 r.,
I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134). Pogląd ten należy odnieść w całości
również do kwestionowanych w przedmiotowej sprawie postanowień ust. 2 pkt 2 i 4
Załącznika nr 7 do umowy kredytowej. Nie ulega wątpliwości, że w wymienionych
postanowieniach kurs waluty, stanowiący podstawę ustalenia wysokości świadczeń
stron, określony został przez odwołanie do tabeli kursów CHF, ustalanej
jednostronnie przez pozwanego. Jednocześnie sposób dokonywania tych ustaleń nie
został w umowie określony. W konsekwencji brak jest podstaw do dokonania oceny
abuzywności przedmiotowych postanowień w sposób odbiegający od rozstrzygnięcia
Sądu Apelacyjnego.
Zakwalifikowania spornych postanowień umowy jako abuzywnych nie wyłącza
również art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy - Prawo bankowe, zgodnie z którym bank
II CSKP 587/24
4
obowiązany jest ogłaszać w miejscu wykonywania czynności, w sposób ogólnie
dostępny, stosowane kursy walutowe. W orzecznictwie trafnie wskazano,
że powołany przepis przewiduje jedynie ogólny obowiązek informacyjny banków i nie
stanowi żadnej przeszkody do badania przez Sąd abuzywności postanowień
zawartej umowy (postanowienia SN: z 4 sierpnia 2025 r., I CSK 1589/25;
z 25 czerwca 2025 r., I CSK 1026/25).
W orzecznictwie wyjaśniono również, że oceny niedozwolonego charakteru
postanowień umowy dokonuje się według chwili jej zawarcia (uchwała składu siedmiu
sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019 nr 1, poz. 2).
W szczególności, wbrew twierdzeniom skarżącego, dla zakwalifikowania spornych
postanowień waloryzacyjnych jako abuzywnych bez znaczenia pozostaje późniejsze
zawarcie przez strony aneksu do umowy kredytowej (m.in. wyroki SN:
z 22 października 2025 r., II CSKP 868/23; z 30 maja 2025 r., II CSKP 801/23;
z 15 maja 2025 r., II CSKP 398/23; z 10 kwietnia 2025 r., II CSKP 271/24;
z 11 grudnia 2024 r., II CSKP 418/23).
Przy ocenie skutków zamieszczenia klauzul abuzywnych powyższego rodzaju
w spornej umowie kredytowej, odwołać się należy do uchwały składu pełnego składu
Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. Powyższa uchwała ma moc zasady
prawnej, wiążącej Sąd Najwyższy również w składzie rozpoznającym niniejszą
sprawę (art. 87 § 1 u.SN). Według pkt 1 powołanej uchwały w razie uznania,
że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące
się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie
umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,
że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Z kolei w myśl pkt 2 - w razie
niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu
indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Za niezasadne należy tym samym uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące
możliwości utrzymania spornej umowy w mocy jako kredytu waloryzowanego kursem
CHF, ustalonym w sposób inny od wskazanego w umowie. W szczególności, wbrew
stanowisku skarżącego, w orzecznictwie odrzucono możliwość zastąpienia kursu
II CSKP 587/24
5
określonego w tabeli banku kursem ustalonym poprzez odwołanie się do średniego
kursu NBP w oparciu o treść art. 358 § 2 k.c. (m.in. wyroki SN: z 9 lipca 2024 r.,
II CSKP 249/24; z 7 maja 2024 r., II CSKP 892/23; 27 marca 2024 r., II CSKP 1258/22;
z 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; z 24 stycznia 2023 r., II CSKP 303/22)
lub art. 41 Prawa wekslowego (m.in. wyroki SN: z 27 kwietnia 2023 r.,
II CSKP 1027/22; z 27 maja 2022 r., II CSKP 395/22).
W konsekwencji, jako trafne ocenić należy rozstrzygnięcie, zgodnie z którym
przedmiotowa umowa kredytowa jest bezwzględnie nieważna i nie skutkowała
powstaniem między powodem a pozwanym zobowiązania umownego, a świadczenia
mające stanowić wykonanie tego zobowiązania są nienależne i podlegają zwrotowi.
Niezasadny okazał się również zarzut dotyczący skutków nieważności umowy
kredytowej w odniesieniu do obowiązku zwrotu przez obie strony spełnionych
świadczeń. Skarżący podnosi, że Sąd Apelacyjny błędnie opowiedział się za teorią
dwóch kondykcji - według której obu stronom przysługują roszczenia o zwrot
spełnionych świadczeń, zamiast teorii salda - według której powstaje tylko jedno
roszczenie na kwotę odpowiadającą różnicy między wysokością spełnionych
świadczeń, przysługujące tej stronie, która świadczyła więcej.
Powyższe zagadnienie również zostało rozstrzygnięte powołaną uchwałą
pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024,
nr 12, poz. 118). W punkcie 3 uchwały Sąd Najwyższy przyjął, że: „Jeżeli
w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru
jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu,
a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot
nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.” Również w zakresie
cytowanego punktu, motywy uchwały, wyrażone w jej uzasadnieniu, należy uznać
za aktualne. Największe znaczenie wśród nich wydaje się mieć argument natury
dogmatycznej, zgodnie z którym w razie uznania, że umowa stanowiąca faktyczną
podstawę obu świadczeń nie wiąże, świadczenia te muszą być potraktowane jako
niezależne od siebie zdarzenia prawne, wywołujące powstanie odrębnych stosunków
prawnych mających źródło w bezpodstawnym wzbogaceniu bezpodstawnego
wzbogacenia (nienależnym świadczeniu). W polskim systemie prawnym nie ma zaś
II CSKP 587/24
6
zasady automatycznego umorzenia przeciwstawnych wierzytelności, które
przysługują dwóm podmiotom wobec siebie z różnych stosunków prawnych (wyrok
SN z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24).
Jako niezasadny ocenić należało również zarzut naruszenia art. 177 § 1 pkt 1
k.p.c. poprzez brak zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania
o sygn. akt III CZP 11/21. Postępowanie toczące się pod wymienioną sygnaturą
zostało zakończone wydaniem wspomnianej wyżej uchwały pełnego składu Izby
Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118), a treść
rozstrzygnięcia odpowiada stanowisku przyjętemu przez Sąd Apelacyjny,
odmiennemu od poglądów leżących u podstaw skargi kasacyjnej. Tym samym,
nie można przyjąć, aby zarzucane przez skarżącego naruszenie przepisów
postępowania mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku, bowiem nawet
w razie zawieszenia postępowania do czasu podjęcia wymienionej uchwały,
rozstrzygnięcie sprawy zgodnie z jej treścią, nie skutkowałoby dokonaniem przez
Sąd Apelacyjny odmiennej oceny prawnej na korzyść pozwanego.
Uwzględniając przywołaną argumentację, Sąd Najwyższy, na podstawie
art. 39814 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.
[a.ł]
Ireneusz Kunicki
Małgorzata Manowska
Piotr Telusiewicz
