II CSKP 495/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
2 marca 2026 r.
SSN Karol Weitz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marta Romańska
SSN Roman Trzaskowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 2 marca 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank w Wiedniu Oddziału w Polsce
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 21 lutego 2022 r., VI ACa 1064/20,
w sprawie z powództwa R.P. i A.P.
przeciwko Bank w Wiedniu Oddziałowi w Polsce
o ustalenie i zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. kosztami postępowania kasacyjnego obciąża pozwany bank,
pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi
sądowemu.
Marta Romańska
Karol Weitz
Roman Trzaskowski
II CSKP 495/23
2
UZASADNIENIE
Powodowie R.P. i A.P. pozwem z 20 kwietnia 2018 r. skierowanym przeciwko
Bank
1Spółce
Akcyjnej
w
W.,
w którego miejsce w toku postępowania wstąpił następca prawny Bank w Wiedniu
zmienionym pismem procesowym z 4 marca 2019 r. wnieśli o ustalenie, że łącząca
ich z pozwanym bankiem umowa o kredyt hipoteczny
z 21 kwietnia 1008 r. jest nieważna, oraz o zasądzenie solidarnie (ewentualnie
łącznie) na ich rzecz od pozwanego banku kwot 54 150,03 zł i 31 031,51 CHF jako
zwrotu świadczeń nienależnych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie
od 7 kwietnia 2018 r. do dnia zapłaty, a także ewentualnie, na wypadek
nieuwzględnienia żądania ustalenia nieważności umowy o ustalenie, że określone
postanowienia Regulaminu załączonego do umowy są bezskuteczne wobec
powodów.
Wyrokiem z 21 października 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił
nieważność umowy kredytowej i oddalił powództwo w pozostałej części.
Sąd ustalił, że 21 kwietnia 2008 r. Bank1 S.A. Oddział
w Polsce (poprzednik prawny pozwanego banku) oraz powodowie jako kredytobiorcy
zawarli umowę o kredyt hipoteczny („Umowa”) na mocy której bank udzielił powodom
kredytu na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym przy ul. […]
w B., modernizację tego lokalu i koszty dodatkowe. Bank zobowiązał się oddać do
dyspozycji powodów kwotę 258 048 zł, przy czym kredyt był indeksowany
do waluty obcej tj. CHF, a okres kredytowania ustalono na 360 miesięcy. Kredyt był
oprocentowany według zmiennej stopy procentowej. Do Umowy zastosowanie miał
Regulamin kredytu hipotecznego ustalony przez bank. Według jego postanowień
wypłata i spłata kredytu odbywała się w złotych na podstawie kursu CHF do PLN
zgodnie z tabelą kursów obowiązującą w banku. Umowa zawarta została
na podstawie wzorca umownego stosowanego przez bank. Jej postanowienia
dotyczące mechanizmu indeksacji nie były indywidualnie uzgodnione z powodami.
26 września 2011 r. bank i powodowie podpisali Aneks nr […] do Umowy, ustalający
spłatę kredytu w CHF.
II CSKP 495/23
3
Powodowie łącznie wykorzystali 258 048 zł z kwoty kredytu. Do chwili
zawarcia Aneksu powodowie spłacali kredyt w PLN i wpłacili z tego tytułu łącznie
56 161,41 zł (w tym prowizję banku 2 064,38 zł), a potem po zawarciu Aneksu spłacili
31 002,51 CHF do 28 lutego 2018 r. Gdyby uznać bezskuteczność klauzul
indeksacyjnych to należałoby przyjąć, że powodowie wskutek ich zastosowania
nadpłacili do tej daty 64 455,75 zł.
Pismem z 26 marca 2018 r. pełnomocnik powodów wezwał bank do zwrotu
na ich rzecz w terminie 7 dni od otrzymania wezwania kwot 54 150,03 zł
i 31 031,51 CHF względnie kwoty 64 994,72 zł z powołaniem się na zawyżenie
pobranej od nich kwoty z powodu bezskuteczności klauzul indeksacyjnych.
Bank odmówił zapłaty, Sąd uznał klauzule indeksacyjne zawarte w Umowie za
nieważne z powodu ich sprzeczności z art. 3531 k.c. Uznając, że Umowa nie
zostałaby zawarta bez tych klauzul i nie może być bez nich utrzymana, co powoduje
jej nieważność w całości. Mimo takiej konstatacji sąd dodatkowo poddał klauzule
indeksacyjne kontroli pod względem ich abuzywności i ocenił, że wobec braku ich
indywidualnego uzgodnienia z powodami, rażącego naruszenia w nich w sposób
sprzeczny z dobrymi obyczajami interesów powodów jako konsumentów wskutek
przyznania w nich bankowi uprawnienia do jednostronnego określania kursu CHF
względem PLN, stanowią one postanowienia niedozwolone, co również
doprowadziło go do wniosku o niemożności utrzymania Umowy. Przy tych
założeniach Sąd uznał jednak za niezasadne żądanie powodów zwrotu im przez
bank spełnionych przez nich świadczeń, powołując się na fakt, że w sytuacji, w której
wartość wypłaconego kredytu (258 048 zł) przewyższa wartość świadczeń powodów
objętych pozwem (169 738,27 zł) nie można przyjąć, że pozwany bank pozostaje
wzbogacony.
Apelację od wyroku z 21 października 2020 r. wnieśli powodowie. Wyrokiem
z 21 lutego 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie zmienił zaskarżony wyrok w ten
sposób, że zasądził od pozwanego banku na rzecz powodów kwoty 54 150,03 zł
i 31 002,51 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 7 kwietnia 2018 r.
do dnia zapłaty i oddalił apelację w pozostałym zakresie. Sąd drugiej instancji
odrzucając tzw. teorię salda przyjętą przez sąd pierwszej instancji i podtrzymując
stanowisko o nieważności Umowy wskutek odpadnięcia abuzywnych klauzul
II CSKP 495/23
4
indeksacyjnych i stosując tzw. teorię dwóch kondykcji przyjął, że roszczenia
powodów o zapłatę obu kwot dochodzonych pozwem wraz z odsetkami są zasadne.
Skargę kasacyjną od wyroku z 21 lutego 2022 r. wywiódł pozwany bank,
zaskarżając go w części uwzględniającej apelację powodów, Zarzucając naruszenie
art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c. w związku z art. 4 ust. 2 i z art. 3 ust. dyrektywy 93/13
(w kilku wariantach) oraz art. 189 k.p.c. i art. 481 §1 w związku z art. 455 k.c. wniósł
o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy
Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarżący starał się podważyć w zarzutach kasacyjnych stanowisko,
że klauzule indeksacyjne przyznające jednej ze stron umowy kredytu uprawnienie do
samodzielnego decydowania o kursach waluty indeksacji mają charakter abuzywny,
i że bez nich kwestionowana umowa kredytu nie może być utrzymana.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje jednak stanowisko, że nie jest
możliwe utrzymanie umowy kredytowej takiej jak umowa zawarta w rozpatrywanej
sprawie, w razie stwierdzenia abuzywności jej postanowień kształtujących
mechanizm indeksacji świadczenia kursem waluty obcej (por. np. wyroki Sądu
Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., II CSK 282/18, nie publ. i z 13 maja 2022 r.,
II CSKP 293/22, nie publ. oraz z 6 czerwca 2023 r., II CSKP 950/22, nie publ. Sąd
Najwyższy w niniejszym składzie stanowisko to podziela. Gdy chodzi o kwestię
abuzywności klauzul umownych rozpatrywanych w niniejszej sprawie, to odnośne
zarzuty kasacyjne są bezzasadne, albowiem Sąd obu instancji wyczerpująco,
rzetelnie i w pełni przekonująco wykazały, że przedmiotowe klauzule mają charakter
niedozwolony, a Sąd Najwyższy podziela tę ocenę. Nie mógł także odnieść skutku
zarzut naruszenia art. 189 k.p.c., gdyż w judykaturze Sądu Najwyższego utrwalone
jest już stanowisko, że dopuszczalne jest wystąpienie z żądaniem ustalenia
nieistnienia stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli
stronie przysługuje roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie tej
umowy (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 25 lipca 2025 r., II CSKP 475/23,
II CSKP 495/23
5
nie publ. i powołane tam dalsze orzecznictwo), a Sąd Najwyższy w niniejszym
składzie podziela to stanowisko. Niezasadne było ponadto twierdzenie skarżącego
o naruszeniu art. 481 § 1 w związku z art. 455 k.c., gdyż stanowisko sądu drugiej
instancji, że odsetki należały się powodom od chwili wezwania przez nich pozwanego
do zwrotu spełnionych świadczeń jest w ocenie Sądu Najwyższego prawidłowe.
Z tych względów, na podstawie art. 39814 oraz art. 98 § 1 i art.108 § 1
w związku z art. art. 39821 i z art. 391 §1 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Marta Romańska
[SOP]
Karol Weitz
Roman Trzaskowski
