II CSKP 436/24

II CSKP 436/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 27 marca 2026 r. SSN Agnieszka Piotrowska (przewodniczący) SSN Paweł Grzegorczyk SSN Roman Trzaskowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 27 marca 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej Bank w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 17 marca 2022 r., VI ACa 216/21, w sprawie z powództwa M.P. i E.P. przeciwko Bank w W. o zapłatę i ustalenie, 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego wyroku pozwanemu do dnia zapłaty. Paweł Grzegorczyk Agnieszka Piotrowska Roman Trzaskowski (K.L.) II CSKP 436/24 2 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od pozwanego Bank w W. solidarnie na rzecz powodów M.P. i E.P. kwotę 32.870,86 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 11 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty (pkt 1), ustalił, że umowa o kredyt hipoteczny nr […] z dnia 13 czerwca 2007 r. zawarta między Bank1 S.A. Oddział w Polsce z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany Bank w W. (dalej – „Bank”), a powodami jest nieważna (pkt 2), oddalił w pozostałym zakresie powództwo główne o zapłatę (pkt 3) oraz orzekł o kosztach (pkt. 4 i 5). Wyrokiem z dnia 17 marca 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy w następstwie apelacji obu stron, w punkcie drugim (II) zmienił wyrok Sądu Okręgowego częściowo w punkcie pierwszym (1) w ten sposób, że oddalił powództwo co do odsetek ustawowych za opóźnienie od wskazanej tam kwoty za okres od dnia 11 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty oraz w ten sposób, że usunął z jego treści obowiązek spełnienia przez pozwanego zasądzonego na rzecz powodów świadczenia solidarnie i zastrzegł, że zapłata zasądzonej kwoty nastąpi za jednoczesnym zaoferowaniem przez powodów zapłaty na rzecz Banku kwoty 277.700,00 zł lub zabezpieczeniem roszczenia o jej zwrot (pkt II.1) oraz częściowo w punkcie trzecim (3) w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwoty 69.532,84 zł i 56.821,84 CHF, z zastrzeżeniem, że zapłata obu tych kwot nastąpi za jednoczesnym zaoferowaniem przez powodów na rzecz Banku 277.700 zł lub zabezpieczeniem roszczenia o jej zwrot (pkt II.2), a także w punkcie czwartym (4) – co do kosztów, w punkcie trzecim (III) oddalił obie apelacje w pozostałej części, a w punkcie czwartym (IV) orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego. Okoliczności sprawy istotne na obecnym etapie postępowania – z uwzględnieniem utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego II CSKP 436/24 3 kredytów indeksowanych do waluty obcej (denominowanych w takiej walucie) oraz treści zarzutów kasacyjnych – przedstawiały się następująco: W dniu 8 maja 2007 r. powodowie złożyli w Banku1 wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego w kwocie 350.000 zł z przeznaczeniem na dowolny cel konsumpcyjny, wskazując jako walutę kredytu CHF. Wraz z wnioskiem złożyli na przedstawionym im formularzu oświadczenie („Oświadczenie”), w którego treści wskazali, że: - zostali zapoznani przez pracownika Banku1 z kwestią ryzyka kursowego w przypadku udzielenia kredytu indeksowanego do waluty obcej oraz że będąc świadomi takiego ryzyka rezygnują z możliwości zaciągnięcia kredytu w złotych i dokonują wyboru kredytu indeksowanego do waluty obcej; - znane są im postanowienia Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez Bank1 w odniesieniu do kredytów indeksowanych do waluty obcej i zostali poinformowani, że aktualna wysokość kursów waluty obcej dostępna jest w placówkach Banku1; - są świadomi, że ponoszą ryzyko kursowe związane z wahaniem kursów waluty, do której indeksowany jest kredyt, a to ma wpływ na wysokość zobowiązania względem banku oraz na wysokość raty spłaty kredytu. W dniu 29 czerwca 2007 r. powodowie zawarli z Bankiem1 umowę o kredyt hipoteczny nr […] sporządzoną dnia 13 czerwca 2007 r. („Umowa”), mocą której Bank1 udzielił im kredytu - na dowolny cel konsumpcyjny - w wysokości 277.700 zł, na 300 miesięcy, indeksowanego do waluty obcej (CHF), oprocentowanego wg zmiennej stopy procentowej, której wysokość stanowiła sumę stopy referencyjnej LIBOR 3M (CHF) oraz stałej marży Banku1 w wysokości 2,89 %. W Regulaminie kredytu hipotecznego udzielanego przez Bank, który miał zastosowanie w zakresie nieuregulowanym Umową („Regulamin”), wskazano m.in., że: - kredyt indeksowany do waluty obcej oznacza kredyt oprocentowany według stopy procentowej opartej na stopie referencyjnej dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata oraz spłata odbywa się w złotych, w oparciu o kurs waluty obcej II CSKP 436/24 4 do złotych, według Tabeli (§ 2 pkt 2 Regulaminu), która z kolei oznacza tabelę kursów walut obcych obowiązującą w Banku1 (§ 2 pkt 12 Regulaminu); - wypłata kredytu następuje w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna, zgodnie z tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu lub jego transzy (§ 7 ust. 4 Regulaminu); - saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane, według kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu (§ 11 Regulaminu); - raty spłaty kredytu pobierane są z rachunku bankowego kredytobiorcy prowadzonego w złotych, według kursu sprzedaży waluty indeksacji zgodnie z tabelą obowiązującą w Banku1 na koniec dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu (§ 9 ust. 1 Regulaminu). Przy podpisywaniu Umowy powodowie zapoznali się z jej treścią, lecz nie mieli możliwości negocjowania jej warunków. W dniu 10 lipca 2007 r. Bank1 wypłacił na ich rzecz kwotę 277.700 zł, która została wówczas przeliczona na kwotę 125.838,32 CHF po kursie 2,2068 zł. W związku ze złożeniem przez kredytobiorców dyspozycji zmiany sposobu spłaty kredytu indeksowanego do waluty obcej strony zawarły aneks nr […] do Umowy, w którym postanowiły, że spłata udzielonego kredytu będzie następowała w walucie obcej - CHF. W wykonaniu Umowy powodowie uiścili na rzecz pozwanego kwotę 102.403,70 zł i 56.821,84 CHF. Oceniając w świetle poczynionych ustaleń żądanie powodów, Sądy obu instancji były zgodne, że powodowie mieli interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności Umowy. Zgadzały się również co do tego, że sporne postanowienia przeliczeniowe (indeksacyjne) nie były z powodami indywidualnie uzgadniane, są nietransparentne (niejednoznaczne) i sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz naruszają, i to w sposób rażący, interesy powodów jako konsumentów, czego konsekwencją jest ich bezskuteczność i nieważność całej Umowy. Sąd Apelacyjny przyjął w tym zakresie, że: II CSKP 436/24 5 - zawarte w Umowie i kwestionowane przez powodów postanowienia, zawierające klauzule przeliczeniowe, stanowią niedozwolone postanowienia umowne, gdyż odwołując się wysokości kursów wskazanych w tabelach kursowych Banku1, bez odniesienia się do jakichkolwiek mierzalnych i obiektywnych kryteriów (nie są nimi wewnętrzne zasady kształtowania takiego kursu przez Bank1, które nie zostały one ujawnione konsumentom, odwołanie zaś do kursu rynkowego nie jest wystarczająco ostre), przyznają pozwanemu w zasadzie nieograniczoną swobodę w zakresie kształtowania kursu waluty indeksacji i tym samym wysokości świadczeń kredytobiorców, a takie ukształtowanie stosunku obligacyjnego narusza nie tylko równowagę kontraktową i granice swobody kontraktowej (art. 3531 k.c.), ale przede wszystkim jest sprzeczne z dobrym obyczajem i w rażący sposób godzi w interesy konsumenta (art. 3851 § 1 k.c.); - Bank1 nie dopełnił wobec powodów obowiązku informacyjnego w zakresie ryzyka walutowego (kursowego), poinformował ich bowiem jedynie ogólnie o ryzyku kursowym, co – mimo złożonego przez nich Oświadczenia - było niewystarczające dla możliwości dokonania przez nich prawidłowej oceny tego ryzyka, w związku ze znacznym okresem kredytowania i związaną z nim możliwością znacznej zmiany kursu waluty; pouczenia udzielone powodom nie zawierały prognozy na przyszłość i informacji o możliwości znaczącego wzrostu kurs CHF w całym i długoletnim okresie obowiązywania umowy oraz ryzyka takiego wzrostu, a przez to nie stanowiły dostatecznej podstawy dla możliwości uzyskania przez powodów pełnej świadomości, że zawierając Umowę mogą ponosić związane z tym i niczym nieograniczone ryzyko; w konsekwencji powodowie przyjęli na siebie ryzyko realizacji zobowiązania, co do którego nie posiadali pełnej wiedzy i świadomości, ocenianej przez pryzmat własnych możliwości sprostania wynikających zeń świadczeniom; - nie jest możliwe oderwanie klauzuli ryzyka walutowego od mechanizmu przeliczania waluty krajowej na walutę obcą, w związku z czym należy uznać, że kwestionowane postanowienia umowne dotyczące przeliczeń walutowych i wprowadzające ryzyko walutowe do Umowy, określają główne świadczenia stron; nie wyłączało to jednak kontroli abuzywności tych postanowień, zważywszy na brak ich transparentności zarówno na poziomie treści kwestionowanych postanowień, II CSKP 436/24 6 stanowiących część wzorca urnowy (brak obiektywnych kryteriów wyznaczania kursów przyjętych w tabelach pozwanego), jak i na poziomie informacyjnym, związanym z samym działaniem mechanizmu indeksacji; - treść kwestionowanych postanowień, dotyczących klauzul przeliczeniowych czy działania samego mechanizmu indeksacji, nie była indywidualnie uzgadniana z powodami (nie mieli na nią rzeczywistego wpływu); z tego punktu widzenia niewystarczająca jest możliwość wyboru jednego z kilku wariantów kredytów (kredytu złotowego, indeksowanego albo denominowanego do waluty obcej), udzielanych przez przedsiębiorcę, czy wniosek kredytobiorcy o udzielenie kredytu indeksowanego do waluty obcej, jeżeli poszczególne warunki kredytu nie były z konsumentem indywidualnie uzgadniane; nie jest też wystarczająca możliwość negocjowania poszczególnych, zmiennych parametrów kredytu, nie odnoszących się do mechanizmu indeksacji, takich jak kwota udzielonego kredytu, czas trwania umowy, wysokość marży, czy nawet jego oprocentowania; - roszczenie powodów, w związku z zakreśloną podstawą faktyczną żądania, winno być w pierwszej kolejności ocenione przez pryzmat regulacji art. 3851 k.c. oraz wynikających z niej skutków, gdyż jest to regulacja szczególna (lex specialis) względem ogólnych przepisów regulujących skutki przekroczenia granic swobody umów (art. 58 § 1 w związku z art. 3531 k.c.); - sam fakt wieloletniego dokonywania spłat rat kredytu czy zawarcia aneksu do Umowy, zmieniającego walutę spłaty lub sposób ustalania wysokości przewidzianych w Umowie świadczeń, nie oznacza wyrażenia przez powodów zgody na niedozwolone postanowienia; skutku sanującego nie można też wiązać z wejściem w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. zmieniającej ustawę Prawo bankowe (Dz. U. 2011, nr 165, poz. 984; tzw. ustawa antyspreadowa); - bez niedozwolonych postanowień utrzymanie Umowy jest niemożliwe, gdyż ich nieodzownym elementem jest ryzyko kursowe, określające główne świadczenia stron; usunięcie klauzul indeksacyjnych i uznanie kredytu za złotowy skutkowałoby zaniknięciem ryzyka kursowego, prowadząc do przekształcenia stosunku umownego w sposób na tyle istotny, że w konsekwencji strony związane byłyby zupełnie innym zobowiązaniem; wyeliminowanie zaś z Umowy samej tylko klauzuli odwołującej II CSKP 436/24 7 się do kursu kupna czy sprzedaży waluty, czyniłoby niemożliwym do wykonania przeliczenie sumy udzielonego kredytu i jego poszczególnych rat, podlegających spłacie zgodnie z harmonogramem, a zastąpienie niedozwolonych postanowień było niedopuszczalne, gdyż porządek krajowy nie przewiduje odpowiednich regulacji; zastosowanie art. 358 k.c. nie usuwałoby z umowy postanowień o abuzywnym (niedozwolonym) charakterze, te bowiem odnoszą się nie tylko do zasad ustalania przez bank kursu waluty indeksacji (CHF) i zagadnienia wynikającego stąd tzw. spreadu walutowego, ale przede wszystkim do kwestii ryzyka walutowego, wiążącego się z samym faktem związania konsumenta kredytem indeksowanym do waluty obcej. Sąd Apelacyjny przyjął ponadto – odmiennie niż Sąd pierwszej instancji, który zastosował tzw. teorię salda - że w związku z nieważnością Umowy stronom przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w jej wykonaniu (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.), co oznacza, iż powodowie mogą żądać zwrotu całości świadczeń spełnionych w wykonaniu Umowy. Zarazem jednak uznał za skuteczny podniesiony przez pozwanego zarzut zatrzymania, co skutkowało też modyfikacją rozstrzygnięcia dotyczącego odsetek. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pozwany, zaskarżając go częściowo w zakresie punktów: II.1 (częściowo), II.2, II. 3, III (w zakresie oddalającym apelację pozwanego) oraz IV. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3851 § 1 w związku z art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. i z art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L 95 z dnia 21 kwietnia 1993 r., s. 29 ze zm.; polskie wydanie specjalne Dz. Urz.UE: rozdział 15, t. 2, s. 288 z późniejszymi sprostowaniami; dalej: „dyrektywa 93/13”), art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (w dacie zawarcia Umowy tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 72, poz. 665 ze zm.; dalej – „Prawo bankowe”), z art. 65 i z art. 358 § 2 k.c., art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 58 § 1 w związku z art. 3531 k.c., z art. 69 Prawa bankowego i z art. 58 § 3 k.c., art. 189 k.p.c. oraz II CSKP 436/24 8 art. 3851 § 1 i art. 3852 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części, jak również o uchylenie w części poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego z dnia z dnia 21 grudnia 2020 r., tj. w zakresie punktu 1, 2 oraz 4 i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa również w zaskarżonej części z uwagi na oczywistą zasadność przywołanej w skardze kasacyjnej podstawy naruszenia prawa materialnego, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części, jak również o uchylenie w części poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego z dnia 21 grudnia 2020 r., tj. w zakresie punktu 1, 2 oraz 4 oraz o przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania w zaskarżonym zakresie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części oraz o przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania w zaskarżonym zakresie, w każdym zaś przypadku – o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Pierwszoplanowe znaczenie dla oceny zasadności skargi kasacyjnej pozwanego mają zarzuty zmierzające do podważenia oceny Sądu Apelacyjnego, że postanowienia określane przez Bank1 mianem „klauzul ryzyka walutowego” miały charakter niedozwolony, a ich wyeliminowanie prowadzi do upadku Umowy. Zdaniem skarżącego klauzule te były sformułowane w sposób jednoznaczny – zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem - co wyklucza ich kontrolę na podstawie art. 3851 k.c. (zarzuty naruszenia art. 3851 § 1 w związku z art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. i z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 3851 § 1 i art. 3852 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13), a nawet gdyby takiej kontroli podlegały, nie spełniają przesłanek uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne (zarzuty naruszenia art. 3851 § 1 w związku z art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. i z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3851 § 1 k.c. w związku z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13). Ponadto, wbrew stanowisku Sądów, stwierdzenie niedozwolonego (nieuczciwego) charakteru całego mechanizmu indeksacji zastosowanego w Umowie nie powinno prowadzić do jej upadku, lecz do uznania, że kredyt jest II CSKP 436/24 9 kredytem złotowym, oprocentowanym według sumy stawki referencyjnej WIBOR charakterystycznej dla zobowiązań w walucie polskiej oraz marży banku (zarzut naruszenia art. 3851 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13). Zarzuty tego rodzaju były już wielokrotnie rozpatrywane przez Sąd Najwyższy, co uzasadnia odwołanie się do jego dorobku orzeczniczego, zasługującego na pełną aprobatę. Należy zatem przypomnieć, że w orzecznictwie tego Sądu wielokrotnie wyjaśniano już, jakie przesłanki muszą być spełnione, aby można było przyjąć, że konsument został należycie poinformowany o ryzyku walutowym związanym z zaciągnięciem kredytu indeksowanego do waluty obcej czy denominowanego w tej walucie, co wskazywałoby na jednoznaczność postanowienia wprowadzającego to ryzyko i wykluczało jego kontrolę pod kątem abuzywności, zważywszy, iż chodzi o postanowienie określające świadczenie główne (por. art. 3851 § 1 zd. 2 k.c.). W szczególności zastrzegał m.in., że ogólne pouczenie konsumenta, iż wahania kursów waluty obcej, do której kredyt jest denominowany/indeksowany, wpłyną na wysokość salda kredytu oraz wysokość raty kapitałowo-odsetkowej wyrażonej w walucie krajowej, jest niewystarczające dla stwierdzenia, że bank udzielił kredytobiorcy konsumentowi wystarczającej informacji (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, niepubl., z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, niepubl, z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, z dnia 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22, niepubl., z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 28 lutego 2023 r., II CSKP 763/22, niepubl. i z dnia 25 października 2023 r., II CKSP 820/23). Kryteria te zostały uszczegółowione w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, gdzie wskazano, że kluczowe znaczenie ma uświadomienie konsumentowi, iż silna deprecjacja waluty krajowej może pociągać za sobą konsekwencje trudne do udźwignięcia przez konsumenta. Zdaniem Sądu prawidłowa informacja powinna uwzględniać kilka istotnych elementów. Przede wszystkim uświadamiać konsumentowi - wyraźnie i z należytą powagą - że ryzyko silnej deprecjacji jest trudne do oszacowania w perspektywie długookresowej (in casu Umowa była zawarta na 25 lat) i nie powinno być lekceważone (pozostaje realne). Wymaganiu temu nie czyni zadość II CSKP 436/24 10 np. podawanie „uspokajających” informacji o historycznych wahaniach waluty indeksacji w okresie nieproporcjonalnym do przewidywanego czasu trwania umowy kredytu, które może wręcz usypiać czujność kredytobiorcy, wywołując wrażenie o jedynie hipotetycznym charakterze zagrożeń. Istotne jest również zwrócenie uwagi na powagę tego zagrożenia w aspekcie możliwego rozmiaru deprecjacji waluty krajowej, a w szczególności podkreślenie, że może być ona gwałtowna i drastyczna (przekraczać nawet kilkadziesiąt procent), z uwzględnieniem sytuacji majątkowej konkretnego konsumenta, decydującej o tym, jaki stopień deprecjacji waluty indeksacji przekraczać będzie granice jego zdolność do spłacania kredytu. Wymagana w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej informacja co do tego, że konsekwencje silnej deprecjacji mogą być trudne do udźwignięcia dla konsumenta, nie powinna ograniczać się do ogólnego stwierdzenia o jej wpływie na wysokość zadłużenia czy nawet rat, ale obrazować ów wpływ konkretnymi wyliczeniami. Konsument powinien być też uświadomiony, że deprecjacja taka może powodować utratę zdolności do spłaty kredytu, z czym wiąże się poważne ryzyko utraty nieruchomości – stanowiącej częstokroć miejsce zamieszkania konsumenta - obciążonej hipoteką zabezpieczającą spłatę kredytu. Jeżeli Umowa przewiduje mechanizmy ograniczające czy łagodzące ryzyko kursowe, konsument powinien być też odrębnie poinformowany o zasadzie ich działania (np. czy może żądać przewalutowania kredytu) i krokach, które powinien podjąć w celu skorzystania z nich (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl.). W tym kontekście Sąd Najwyższy podkreślał też, że nawet przestrzeganie przez bank obowiązującego w dacie zawarcia umowy standardu wynikającego z rekomendacji S Komisji Nadzoru Bankowego dotyczącej dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie wydanej w 2006 r., nie wyklucza oceny, iż bank nie udzielił konsumentowi należytej informacji, a ocena ta może przesądzać nietransparentność klauzuli ryzyka walutowego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22 i z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22 i z dnia 25 października 2023 r., II CKSP 820/23, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2022 r., I CSK 2071/22, niepubl. i tam przywoływane orzeczenia). Natomiast w wyroku z dnia 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, sięgając również do orzecznictwa II CSKP 436/24 11 Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Sąd Najwyższy stwierdził, że ryzyko kursowe towarzyszące umowom pożyczki (kredytu) zawieranym na bardzo długi czas jest na tyle poważne, że jeżeli ma nim być w całości obciążony pożyczkobiorca (kredytobiorca), to niezbędne jest przedstawienie mu nie tylko danych z okresu, kiedy nie miały miejsca zdarzenia powodujące istotne wahania kursu waluty, lecz także przedstawienie zagrożeń będących wynikiem zdarzeń nadzwyczajnych mogących spowodować 100 - 200% wzrost kursu. Stanowisko Sądu Apelacyjnego pozostaje w pełnej zgodzie z tym orzecznictwem, a Sąd ten trafnie poświęcił wzmożoną uwagę ocenie transparentności klauzuli ryzyka walutowego, a zwłaszcza temu, czy powodowie zostali należycie poinformowani o spoczywającym na nich nieograniczonym ryzyku walutowym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego – uwzględniającym orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - negatywnie ocenia się również, co w istocie pozostaje w zgodzie ze stanowiskiem Sądu odwoławczego, ponoszenie przez kredytobiorcę nieograniczonego (nieproporcjonalnego) ryzyka walutowego, o którym nie został należycie poinformowany (por. zwłaszcza wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22, niepubl., z dnia 25 października 2023 r., II CSKP 820/23, niepubl., z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP 874/22, niepubl. i tam omówiony wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 10 czerwca 2021 r., C-776/19-C-782/19, BNP Paribas Personal Finance, pkt 99-103, teza, oraz z dnia 9 lipca 2024 r., II CSKP 249/24, niepubl. i z dnia 3 grudnia 2024 r., II CSKP 1803/22). Sąd Apelacyjny trafnie uznał również, że po usunięciu niedozwolonych postanowień Umowa nie może być utrzymana jako kredyt złotowy, gdyż byłoby to równoznaczne z tak daleko idącym jej przekształceniem, że należałoby ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony (por. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, z. B, poz. 20, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22, z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22, z 20 lutego 2023 r., II CSKP 809/22, z dnia 25 lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1753/22 II CSKP 436/24 12 oraz z dnia 24 maja 2024 r., II CSKP 1560/22, niepubl.). Warto ponadto dodać, że przypisanie podstawowego znaczenia niedopuszczalnemu obciążeniu powodów nieograniczonym ryzykiem walutowym wyjaśnia, dlaczego upadek Umowy (jej nieważność) nie może być postrzegany jako zastosowanie nieproporcjonalnej sankcji. Obciążenie takie bowiem może powodować – i w praktyce powodowało – bardzo poważne, negatywne konsekwencje majątkowe dla kredytobiorców. Z tego względu, a także ze względu na pożądane oddziaływanie prewencyjne sankcji, w orzecznictwie uznaje się, że nieważność umowy kredytu nie narusza zasady proporcjonalności. Sąd Najwyższy wielokrotnie odrzucał też możliwość odwołania się w celu określenia oprocentowania kredytu utrzymanego jako złotowy do stawki referencyjnej WIBOR (por. zwłaszcza wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22 i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2023 r., I CSK 2707/22 i I CSK 3629/22, niepubl., z dnia 2 czerwca 2023 r., I CSK 4115/22 i I CSK 4355/22, niepubl. oraz z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1753/22, niepubl.; por. też wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 27 kwietnia 2023 r., C-705/21, AxFina Hungary, pkt 41 i 50, gdzie wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie temu, by - w sytuacji gdy warunek umowny obciążający konsumenta ryzykiem kursowym powoduje ze względu na swój nieuczciwy charakter nieważność umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, lecz spłacanego w walucie krajowej, w której jest ten warunek zawarty - umowa ta zostaje uznana za ważną, a treść zobowiązań konsumenta wynikających z tego warunku umownego została dostosowana poprzez zmianę waluty tej umowy i ustalonej w niej stopy procentowej lub poprzez ustalenie górnej granicy kursu wymiany tej waluty; por. też postanowienie Trybunału z dnia 18 października 2023 r., C-117/23, Eurobank Bulgaria, pkt 72-73, teza). Utrwalonej judykatury Sądu Najwyższego nie uwzględnia również zarzut naruszenia art. 189 k.p.c., którego skarżący dopatrzył się w przyjęciu, że powódka ma interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności Umowy, mimo iż przysługiwało jej dalej idące roszczenie o zapłatę. W judykaturze tej bowiem nie budzi już wątpliwości, że dopuszczalne jest wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia II CSKP 436/24 13 stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli stronie przysługuje roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, niepubl., z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, niepubl., z dnia 20 marca 2024 r., II CSKP 401/23, niepubl. i z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.; por. też wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska, pkt 77, gdzie wskazano, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną w orzecznictwie, które w celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę bezskuteczność w ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę na podstawie tego warunku.). W związku z uznaniem za prawidłowe stanowiska Sądu Apelacyjnego co do abuzywności klauzul ryzyka walutowego i związanej z tym nieważności Umowy za bezprzedmiotowe – jako pozbawione wpływu na rozstrzygnięcie sprawy - należy uznać zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, z art. 65 i z art. 358 § 2 k.c. a także elementy uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 3851 § 1 i 2 k.c., zasadzające się na tezie o prawidłowości klauzul ryzyka walutowego i zmierzające do podważenia oceny Sądów dotyczącej abuzywności i skutków uznania za abuzywne postanowień określanych przez pozwanego mianem klauzul spreadowych. Nawet bowiem gdyby zarzut ten okazał się trafny – choć stanowisko Sądu Apelacyjnego pozostaje w pełnej zgodzie z utrwalonym już orzecznictwem Sądu Najwyższego – nie mogłoby to podważyć tezy o nieważności Umowy ze względu na niedozwolony charakter klauzul ryzyka walutowego. Za pozbawiony znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy należy również uznać zarzut naruszenia art. 58 § 1 w związku z art. 3531 k.c. i z art. 69 Prawa bankowego II CSKP 436/24 14 oraz art. 58 § 3 k.c. przez przyjęcie, że Umowa jest sprzeczna z naturą stosunku obligacyjnego ze względu na zamieszczenie w niej klauzul pozwalających Bankowi na dowolną zmianę wysokości świadczenia powódki, co skutkuje nieważnością postanowień Umowy dotyczących indeksacji i całej umowy kredytu, podczas gdy konstrukcja umowy i mechanizm indeksacji przyjęty w Umowie mieści się w granicach swobody umów określonych w art. 3531 k.c. Rzecz bowiem w tym, że mimo odwołania do art. 3531 k.c. ostatecznie Sąd Apelacyjny oceniał abuzywność spornych klauzul i jej wpływ na ważność całej Umowy pod kątem art. 3851 § 1 k.c., jako normy szczególnej. Z tych względów, na podstawie art. 39814 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. Paweł Grzegorczyk Agnieszka Piotrowska Roman Trzaskowski (M.M.) [SOP]