II CSKP 435/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
19 listopada 2025 r.
SSN Mariusz Łodko (przewodniczący)
SSN Adam Doliwa
SSN Piotr Telusiewicz (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 19 listopada 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
z 5 lipca 2022 r., I ACa 690/21,
w sprawie z powództwa M. T. i E. T.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
I. oddala skargę kasacyjną;
II. zasądza od pozwanego na rzecz każdego z powodów po
5400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia
od dnia doręczenia obowiązanemu odpisu niniejszego wyroku.
Adam Doliwa Mariusz Łodko Piotr Telusiewicz
UZASADNIENIE
II CSKP 435/24
2
Wyrokiem z 21 maja 2021 r., Sąd Okręgowy w Białymstoku, ustalił, że umowa
kredytu na cele mieszkaniowe […] nr […] z 14 lipca 2008 r., zawarta pomiędzy M. T.
i E. T. a Bankiem spółką akcyjną (obecnie Bank spółka akcyjna), jest nieważna (pkt
I), zasądził od pozwanego solidarnie na rzecz powodów kwotę 41 706,53 CHF z
ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 8 grudnia 2020 r. do dnia zapłaty (pkt II) i
orzekł o kosztach procesu (pkt III).
Na skutek apelacji pozwanego, wyrokiem z 5 lipca 2022 r., Sąd Apelacyjny
w Białymstoku, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w punkcie II w ten sposób, że
oddalił powództwo o zapłatę kwoty 41 706,53 CHF wraz z odsetkami za opóźnienie
(pkt I), oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt II) i orzekł o kosztach
postępowania apelacyjnego (pkt III).
Sąd odwoławczy podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu
Okręgowego. W przeważającej mierze zaaprobował również prawną ocenę sprawy.
Uwzględnił jedynie zarzuty apelacji negujące prawidłowość nieuwzględnienia przez
Sąd pierwszej instancji zarzutu potrącenia kwoty 300.000 zł. Uznanie potrącenia za
skuteczne przesądzało o niezasadności powództwa w zakresie roszczenia o zapłatę.
Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany,
zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie pkt II i III, w oparciu o zarzuty naruszenia
prawa materialnego, tj. art. 3851 § 2 w zw. z art. 3851 § 1 k.c.; art. 3851 § 2 w zw. z
art. 65 § 1 i 2 k.c., art. 358 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. XLIX ustawy z dnia 23 kwietnia
1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny oraz art. 41 ustawy z dnia 29
kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe; art. 3851 § 1 i 2 k.c. i art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady
93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach
konsumenckich. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie
wyroku w zaskarżonym zakresie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie
powództwa w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi drugiej instancji.
W odpowiedziach na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o oddalenie skargi
oraz o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów postępowania kasacyjnego
według norm przepisanych.
II CSKP 435/24
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu ze względu na niezasadność
podniesionych w niej zarzutów.
Skarżący zakwestionował dopuszczalność zakwalifikowania zawartej
w umowie klauzuli kursowej jako postanowienia niedozwolonego podnosząc, wbrew
stanowisku Sądu Apelacyjnego, że klauzula ta sformułowana została w sposób
jednoznaczny. Wywody skargi kasacyjnej w tym zakresie nie zasługują na
uwzględnienie. Wykładni pojęcia jednoznaczności, odnoszącego się do
sformułowania postanowienia umowy w art. 3851 § 1 k.c. in fine, dokonywać należy
z uwzględnieniem treści art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia
1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L
Nr 95, s. 29). W treści powołanego przepisu mowa jest o wyrażeniu warunków
umowy prostym i zrozumiałym językiem. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano
jednak, że wymaganie to wykracza poza możliwość zrozumienia danego
postanowienia z gramatycznego punktu widzenia. Konieczne jest również, aby
umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działania mechanizmu
wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między
tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach
dotyczących uruchomienia kredytu, tak by konsument był w stanie oszacować,
w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy
konsekwencje ekonomiczne (m.in. wyroki TSUE: z 10 czerwca 2021 r., C-776/19-
782/19 VB i inni przeciwko BNP Paribas Personal Finance SA oraz AV i in. przeciwko
BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République; z 14 marca 2019 r.,
C-118/17, Dunai przeciwko ERSTE Bank Hungary Zrt.; z 20 września 2018 r.,
C-51/17 OTP Bank Nyrt. I OTP Faktoring Követeléskezelő Zrt. Przeciwko Teréz Ilyés
i Emilowi Kissowi; z 20 września 2017 r., C-186/16, R. P. Andriciuc i in. przeciwko
Banca Românească SA; z 30 kwietnia 2014 r., C 26-13, Árpad Kásler, Hajnalka
Káslernè Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt; wyroki SN: z 25 lipca 2024 r.,
II CSKP 1424/22; z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP
405/22). W związku z powyższym klauzule przeliczeniowe odsyłające do kursów
walut ustalanych jednostronnie przez bank w orzecznictwie uznawane są za
sformułowane w sposób niejednoznaczny, a przez to również abuzywny, pomimo ich
II CSKP 435/24
4
zakwalifikowania jako dotyczących głównych świadczeń stron. Powyższa ocena
uzasadniona jest także w odniesieniu do umowy będącej przedmiotem sporu
w rozpoznawanej sprawie.
Niezasadne są również zarzuty naruszenia prawa materialnego, w których
skarżący wywodzi, że wyeliminowaniu z umowy powinno podlegać co najwyżej
odesłanie do tabel kursów walut ustalanych przez bank (klauzula kursowa), a nie cały
mechanizm przewidujący indeksację kredytu do CHF. W rezultacie umowa miałaby
zostać utrzymana w mocy przy zastosowaniu kursu waluty obcej ustalonego w inny
sposób.
W związku z powyższym w pierwszej kolejności opowiedzieć należy się za
stanowiskiem o celowości łącznej oceny abuzywności klauzul ryzyka walutowego
(odnoszących wysokość świadczeń do waluty obcej) i klauzul przeliczeniowych
(określających kurs waluty obcej). W orzecznictwie wskazuje się, że klauzule te
składają się łącznie na przyjęty w umowach kredytowych mechanizm indeksacji.
Klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej,
pozwalającej na ustalenie wysokości świadczeń stron. Z kolei zamieszczenie klauzuli
przeliczeniowej ma rację bytu wyłącznie w umowie, w której znaczenie ma ryzyko
kursowe (zob. m.in. wyroki SN: z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22; z 25 lipca
2023 r., II CSKP 1487/22; z 8 listopada 2022 r., II CSKP 1153/22; z 13 maja 2022 r.,
II CSKP 293/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; z 10 maja 2022 r., II CSKP
382/22).
Niedopuszczalność dokonania odrębnej oceny klauzuli przeliczeniowej
i klauzuli ryzyka walutowego wynika również z treści uchwały pełnego składu Izby
Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, nr 12, poz. 118).
Powyższa uchwała ma moc zasady prawnej, wiążącej Sąd Najwyższy również
w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę (art. 87 § 1 u.SN). Ewentualne
odstąpienie od niej wymagałoby ponownego rozstrzygnięcia w drodze uchwały
składu całej Izby Cywilnej, przy czym nie ma przesłanek do wystąpienia o podjęcie
takiego rozstrzygnięcia. Motywy cytowanej uchwały, wyrażone w jej uzasadnieniu,
należy uznać za aktualne. Według pkt 1 powołanej uchwały w razie uznania, że
postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się
II CSKP 435/24
5
do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie
umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że
miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Z kolei w myśl pkt 2 - w razie
niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu
indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym
zakresie. Za niezasadne należy tym samym uznać zarzuty skargi kasacyjnej
dotyczące możliwości utrzymania spornej umowy w mocy jako kredytu
waloryzowanego kursem CHF ustalonym w sposób inny niż określony w umowie.
Ponieważ w spornej umowie kredytowej zawarto postanowienia abuzywne
dotyczące sposobu ustalania kursu waluty w sposób jednostronnie i dowolnie
ustalony przez pozwany bank, brak jest możliwości wyeliminowania z umowy
wyłącznie tych postanowień przy zachowaniu waloryzacji świadczenia kursem CHF.
Brak jest również możliwości zastąpienia kursu określonego na podstawie tabeli
banku kursem ustalonym w inny sposób, w szczególności poprzez odwołanie się do
średniego kursu NBP w oparciu o treść art. 358 § 2 k.c. (m.in. wyroki SN: z 9 lipca
2024 r., II CSKP 249/24; 7 maja 2024 r., II CSKP 892/23; 27 marca 2024 r., II CSKP
1258/22; 31 marca 2023 r., II CSKP 775/22; 24 stycznia 2023 r., II CSKP 303/22).
W odniesieniu do wywodów skargi kasacyjnej, wskazujących na celowość
utrzymania umowy w mocy poprzez przywrócenie równowagi kontraktowej stron,
zwrócić uwagę należy na stanowisko orzecznictwa, zgodnie z którym w razie
stwierdzenia klauzuli abuzywnej działania sądu mają charakter sankcyjny,
zniechęcając przedsiębiorców do zawierania w umowach postanowień
niedozwolonych. Powyższy skutek nie mógłby zostać osiągnięty, gdyby umowa
mogła zostać uzupełniona przez wprowadzenie do niej warunków uczciwych.
Przedsiębiorca niczym by bowiem nie ryzykował, narzucając nieuczciwe
postanowienia umowne, skoro mógłby liczyć na to, że sąd uzupełni umowę przez
wprowadzenie warunków, które powinny być przez niego zaproponowane od razu
(m.in. wyroki SN: z 12 września 2024 r., II CSKP 189/24; z 29 maja 2024 r., II CSKP
1048/23; z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18;
wyroki TSUE: z 14 czerwca 2012 r., C-618/10, Banco Español de Crédito, SA
przeciwko Joaquínowi Calderónowi Caminie; z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler
II CSKP 435/24
6
i Káslerné Rábai; z 26 marca 2019 r., C-70/17, Abanca Corporación Bancaria SA
i Bankia SA).
Mając na względzie przywołaną argumentację, na podstawie art. 39814 k.p.c.,
orzeczono jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c.,
art. 99 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. oraz art. 10 ust. 4 pkt 2 i § 2
pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Adam Doliwa Mariusz Łodko Piotr Telusiewicz
[r.g.]
