II CSKP 36/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
3 kwietnia 2025 r.
SSN Mariusz Załucki (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk
SSN Maciej Kowalski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 3 kwietnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej R. W.
od postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie
z 27 marca 2024 r., IV Ca 124/24,
w sprawie z urzędu
z udziałem R. W.
o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym bez zgody,
oddala skargę kasacyjną.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
Mariusz Załucki
Maciej Kowalski
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 26 października 2023 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy
Pragi-Północ w Warszawie uznał, że 6 lutego 2023 roku zaistniały przesłanki do
umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym R. W., bez jego zgody, na podstawie art.
23 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.
Sąd ustalił, że uczestnik R. W. ma 31 lat. Mieszka z rodzicami. Ukończył
licencjat z prawa, pracuje jako doradca różnych partii politycznych.
W przeszłości nie miał problemów psychiatrycznych, nie był też leczony
psychiatrycznie, aczkolwiek od wielu lat doświadczał wahań nastroju. Po śmierci
osoby bliskiej uczestnikowi na początku 2023 r. rodzina zaobserwowała u niego
II CSKP 36/25
2
niepokojące objawy: niemożność porozumienia się, stany euforyczne, okresową
drażliwość i agresję względem otoczenia, brak snu przez ponad 20 godzin,
wykonywanie w ciągu jednego dnia kilkudziesięciu tysięcy kroków, jedynie poprzez
przemieszczenie się po własnym pokoju. Stan taki utrzymywał się przez kilka dni.
6 lutego 2023 r. uczestnik pozostawał bardzo pobudzony w miejscu pracy. Jego
współpracownicy zaniepokojeni jego zachowaniem zgłosili sytuację rodzinie,
prosząc, by przybył ktoś, porozmawiał z nim i postarał się go uspokoić. W rezultacie
do pracy uczestnika pojechała jego matka jego brat i siostra. Na miejscu doszło do
utarczki między uczestnikiem a jego matką. Uczestnik zachowywał się wobec matki
w sposób agresywny i ją popchnął. Na miejsce wezwana została policja i pogotowie
ratunkowe. W rezultacie podjętej interwencji uczestnik przewieziony został przez
zespół ratownictwa medycznego do Szpitala […].
Podczas pobytu w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym uczestnik pozostawał
prawidłowo zorientowany co do własnej osoby, miejsca i częściowo czasu.
Wykazywał niepokój psychoruchowy i pobudzenie, pozostawał w dość dobrym
kontakcie słowno-logicznym, aczkolwiek prezentował przyspieszenie toku
wypowiedzi, gonitwę myśli, ześlizgi myślowe, wzmożony nastrój i napęd. Choć
wypowiadał treści wielkościowe, negował wszelkie halucynacje. Przejawiał
zaburzenia snu w postaci bezsenności i zmniejszenia potrzeby snu oraz obniżone
łaknienie. Po przyjęciu do szpitala uczestnik pozostawał pobudzony, szybko
przechadzał się po sali, także podczas rozmowy z lekarzem znajdował się
w ciągłym ruchu. Podał, że znajdował się w konflikcie z matką, która jest osobą
prześladującą go, był przekonany, że w ciągu minionych dwóch tygodni zrozumiał
sens istnienia wszechświata i swoje w nim miejsce, a matka tego nie rozumiała.
Przyznał, że w tym okresie spał jedynie ok. trzech godzin na dobę. Skupiony był na
myśleniu i układaniu chaosu w głowie, w rezultacie wszystko już zrozumiał
i chciałby skonfrontować swoje stanowisko z poznanym wcześniej profesorem
filozofii. Uczestnik przyznał, że doświadczał zmniejszonego łaknienia, siostra
musiała mu przypominać o jedzeniu, co tłumaczył intensywną pracą nad
dokonanym odkryciem. Negował jakąkolwiek agresję względem matki, wskazał
natomiast, że nie znajduje u niej zrozumienia i w związku z tym matka prześladuje
II CSKP 36/25
3
go podobnie jak prześladowani przez współczesnych byli niektórzy z największych
myślicieli greckich (Sokrates, Archimedes).
Lekarz psychiatra rozpoznał u uczestnika stan manii bez objawów
psychotycznych i zakwalifikował go do przejęcia do oddziału psychiatrii, wskazując,
że w sytuacji braku zgody istnieją przesłanki do zastosowania art. 23 z 19 sierpnia
1994 r. ustawy o ochronie zdrowia psychicznego z uwagi na agresję względem
domowników przy spełnionej przesłance psychopatologicznej. Uczestnik wyraził
zgodę na hospitalizację, następnie cofnął ją 9 lutego 2023 r.
Do sprawy sporządzona została opinia psychiatryczna. Biegła sądowa
wskazała, że w toku badania przeprowadzonego 20 lutego 2023 r. uczestnik
pozostawał spokojny, miał zachowaną jasną świadomość i pozostawał
zorientowany co do własnej osoby, miejsca i częściowo czasu (nie wiedział, który
jest dzień miesiąca). Tok jego myśli i wypowiedzi były przyspieszone, wypowiadał
on przy tym treści wielkościowe. Negował myśli samobójcze i halucynacje. Biegła
odnotowała, że sen i łaknienie badanego uległy poprawie w porównaniu z okresem
sprzed przyjęcia do szpitala. W trakcie rozmowy z biegłą uczestnik snuł rozważania
psychologiczno-filozoficzne na temat swojego celu w życiu, deklarował chęć
nadania celu życiu innych ludzi. Opowiadał, że w ostatnim czasie pracował nad
projektem, który wciągnął go tak bardzo, że nie jadł, nie spał, ani praktycznie nie
wychodził na zewnątrz. Stan ten trwał przez około dwa tygodnie, w którym
to okresie porządkował swoje życie i odmienił się na korzyść. Zaprzeczał
zachowaniom agresywnym, potwierdził natomiast, że od grudnia 2022 r. codziennie
przyjmuje konopie medyczne celem ukojenia stresu. Biegła sądowa rozpoznała
u R. W. manię bez objawów psychotycznych i stanęła na stanowisku, że przyjęcie
uczestnika do szpitala psychiatrycznego bez zgody było uzasadnione, jako że z
powodu choroby psychicznej zagrażał swojemu życiu i zdrowiu, a także życiu i
zdrowiu innych osób. Wedle bieglej uczestnik nie był przy tym zdolny do
samodzielnego decydowania o leczeniu psychiatrycznym ze względu na brak
poczucia choroby.
Wobec zgłoszenia zastrzeżeń do pierwszej opinii, sporządzona została
opinia uzupełniająca. Biegła sądowa objaśniła w niej podstawy sporządzenia
II CSKP 36/25
4
pierwotnej opinii i wytłumaczyła, że samoocena własnego stanu dokonywana przez
uczestnika oraz zebrane przezeń oświadczenia krewnych stoją w sprzeczności
z objawami odnotowanymi tak w dokumentacji medycznej i zaobserwowanymi
w badaniu. Biegła wskazała, że prezentowane przez uczestnika zachowania
są objawami choroby - manii. Zaznaczyła, że przyjmowane przez uczestnika
konopie może dodatkowo powodować chwiejność emocjonalną, drażliwość,
pobudliwość, a czasem agresywność i niepokój. Oceniła, że z powodu
wzmożonego napędu, podwyższonego nastroju, agresji wobec matki, gonitwy myśli,
poczucia niezrozumienia ze strony otoczenia i przejawiania nastawienia
wielkościowego zachowanie uczestnika było nieprzewidywalne, dlatego mogło
zagrażać zdrowiu i życiu innych osób. Kilkudniowa bezsenność, nieprzyjmowanie
posiłków oraz znaczne wzmożenie napędu stanowiły natomiast zagrożenie dla
życia samego uczestnika.
Postanowieniem z 27 marca 2024 Sąd Okręgowy Warszawa-Praga
w Warszawie oddalił apelację uczestnika postępowania. Sąd ten przyjął za własne
ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji oraz podzielił ocenę tego Sądu,
że przyjęcie uczestnika do szpitala psychiatrycznego odbyło się na zasadach
przewidzianych w art. 23 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.
Uczestnik zaskarżył postanowienie Sądu Okręgowego skargą kasacyjną,
w której powołał obie dopuszczalne podstawy kasacyjne i zarzucił naruszenie:
art. 23 § 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego podnosząc, że nie nastąpiły
przesłanki ustawowe do przymusowego umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym;
oraz naruszenie art. 278 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez uznanie,
że stwierdzenie występowania choroby psychicznej u skarżącego w opinii biegłej
stanowi wyjaśnienie tego pojęcia w ujęciu materialnoprawnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne. Kontrola prawidłowości
zastosowania leczenia stacjonarnego w warunkach 23 ust. 1 ustawy o ochronie
zdrowia psychicznego (dalej:”u.o.z.p.”) obejmuje zbadanie, czy u osoby, która
miałaby zostać przyjęta do szpitala wbrew swej woli została stwierdzona choroba
psychiczna oraz czy jej dotychczasowe zachowanie daje poważne podstawy
II CSKP 36/25
5
do obaw, że zdiagnozowana choroba może spowodować zagrożenie dla jej życia
albo dla życia lub zdrowia innych osób. Tak rozumiany obowiązek oceny stanu
pacjenta wymaga ustalenia czy i na jakie dolegliwości psychiczne cierpi, jak się
te dolegliwości objawiają i wpływają na jego zachowanie. Zdaniem Sądu
Najwyższego ocenę tę przeprowadzono w realiach sprawy prawidłowo.
Podstawowy zarzut skarżącego dotyczy błędnego rozpoznania przez lekarzy
objawów jego zachowania, które w ich ocenie uzasadniały stosowanie mechanizmu
przewidzianego w przepisach cytowanej ustawy. Nie znajduje to usprawiedliwienia
w okolicznościach faktycznych sprawy, którymi – co należy przypomnieć – Sąd
Najwyższy na podstawie art. 39813 § 2 k.p.c. jest związany. Ustalono bowiem takie
zachowania skarżącego, które najpierw lekarz w szpitalu, a następnie lekarz biegły
sądowy uznali za stanowiące objawy choroby psychicznej i którą odpowiednio
opisali i zakwalifikowali. Istniejące na tym tle wątpliwości, podniesione zresztą
w toku postępowania przed Sądami meriti, zostały należycie wyjaśnione.
W ocenie Sądu Najwyższego konkretne epizody chorobowe, które stały się
przyczyną przyjęcia skarżącego do szpitala są ważnym elementem ustaleń i ocen
dokonywanych na tle art. 23 ust. 1 u.o.z.p., ponieważ obrazują stan pacjenta
z jakim zetknęli się lekarze podejmując decyzję o przymusowej hospitalizacji
i bezpośrednio rzutują na wynik badania zasadności zastosowania art. 23 ust.
1 u.o.z.p. pod kątem zagrożenia, jakie pacjent stwarzał dla własnego życia oraz
zdrowia i życia innych osób.
Sąd nie ma kompetencji do samodzielnego ustalania czy występowanie
u uczestnika określonej dolegliwości stanowi chorobę psychiczną, czy też inną
jednostkę chorobową. Do kompleksowej analizy stanu zdrowia strony niezbędne
jest bowiem właśnie zasięgnięcie opinii lekarza – opinii biegłego. Dokonanie
prawidłowej oceny czy w konkretnych okolicznościach sprawy występuje choroba
psychiczna wymaga wiadomości specjalnych. Skoro zaś jest to okoliczność
relewantna z punktu widzenia mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa
materialnego (na podstawie których ocenia się zasadność przymusowego przyjęcia
do szpitala psychiatrycznego), to niewątpliwie okoliczność ta powinna zostać
ustalona w postępowaniu sądowym przez sąd po zasięgnięciu opinii biegłego
II CSKP 36/25
6
sądowego, zgodnie z art. 278 § 1 k.p.c. Tak się stało w realiach sprawy, a wyniki
takiego opiniowania są jednoznaczne i nie budzą wątpliwości.
Wobec powyższego, skoro w postępowaniu rozpoznawczym ustalono
określone zachowania skarżącego, oceniono je jako wynik choroby psychicznej
i uznano w przewidzianym prawem trybie, że z powodu tej choroby skarżący
zagraża bezpośrednio własnemu życiu, w ocenie Sądu Najwyższego sformułowany
zarzut naruszenia prawa procesowego, jak i zarzut naruszenia prawa materialnego
nie znalazły w sprawie uzasadnionych podstaw.
Z tego powodu Sąd Najwyższy – na podstawie art. 39814 k.p.c. - oddalił
skargę kasacyjną.
Agnieszka Jurkowska-Chocyk
[r.g.]
Mariusz Załucki
Maciej Kowalski
