II CSKP 293/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
3 kwietnia 2025 r.
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Jacek Grela
SSN Dariusz Pawłyszcze
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 3 kwietnia 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej S.N.-S.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 23 września 2020 r., I ACa 976/19,
w sprawie z powództwa S.N.-S.
przeciwko X. Niestandaryzowanemu Funduszowi Inwestycyjnemu Zamkniętemu
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. nie obciąża S.N.–S. kosztami postępowania kasacyjnego;
3. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Łodzi
na rzecz adwokata R.K. 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych
powiększonych o stawkę podatku od towarów i usług, tytułem
wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną
powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
Jacek Grela Agnieszka Góra-Błaszczykowska Dariusz Pawłyszcze
II CSKP 293/23
2
(P.H.)
UZASADNIENIE
S.N.-S. wystąpił przeciwko X. Niestandaryzowanemu Funduszowi
Inwestycyjnemu Zamkniętemu z siedzibą w W. (dalej jako X., pozwany), o
pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności. Tytułem wykonawczym był nakaz
zapłaty wydany 7 kwietnia 2017 r. przez Sąd Okręgowy w Łodzi, w sprawie sygn. akt
II Nc 111/17, zaopatrzony w klauzulę wykonalności nadaną postanowieniem Sądu
Okręgowego w Łodzi z 28 lipca 2017 r.
Wyrokiem z 4 czerwca 2019 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo
o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności (pkt I) oraz orzekł o kosztach
procesu (pkt II).
Wyrokiem z 23 września 2020 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, po rozpoznaniu
apelacji powoda, oddalił apelację (pkt 1) oraz orzekł o kosztach postępowania
apelacyjnego (pkt 2).
Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd
Okręgowy, zgodnie z którymi S.N.-S. zaciągnął kredyt
w Banku S.A.; w 2001 r. przestał go spłacać. 26 stycznia 2016 r. Bank S.A. dokonał
przelewu przysługującej mu wierzytelności na rzecz X. Niestandaryzowanego
Funduszu
Inwestycyjnego
Zamkniętego
z
siedzibą
w W.
Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z 7 kwietnia 2017 r., sygn.
akt II Nc 111/17, Sąd Okręgowy w Łodzi nakazał S.N.-S., aby zapłacił X. kwotę 75
431,56 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 20 marca 2017 r. do dnia
zapłaty.
S.N.-S. nie odebrał przesyłki z odpisem nakazu zapłaty i pozwem; ale wobec
jej prawidłowego awizowania uznano, że przesyłka została doręczona 2 maja 2017
r.
II CSKP 293/23
3
Postanowieniem z 28 lipca 2017 r. Sąd Okręgowy w Łodzi nadał nakazowi
zapłaty klauzulę wykonalności.
21 sierpnia 2017 r. X. złożył do Komornika Sądowego przy Sądzie
Rejonowym dla Łodzi-Śródmieścia wniosek o wszczęcie postępowania
egzekucyjnego.
7 września 2017 r. komornik wezwał S.N.-S. do zapłaty należności. 15 lutego
2018
r.
powód
wniósł
zażalenie
na
postanowienie
o nadaniu klauzuli wykonalności wraz ze sprzeciwem od nakazu zapłaty.
W uzasadnieniu wskazał, że jego adres wskazany w pozwie jest nieaktualny od
marca 2009 r. z uwagi na jego eksmisję z tamtego lokalu. W sprzeciwie podniósł
zarzut przedawnienia roszczenia.
Postanowieniem z 2 marca 2018 r. Sąd Okręgowy w Łodzi odrzucił sprzeciw,
jako złożony z przekroczeniem terminu 2- tygodniowego na jego wniesienie.
Jednocześnie Sąd wskazał, że w piśmie zawierającym sprzeciw nie zawarto wniosku
o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
Postanowieniem z 27 marca 2018 r. Sąd Okręgowy w Łodzi odrzucił
zażalenie na postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności jako spóźnione.
Postanowieniem z 30 sierpnia 2018 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił zażalenie.
Sądy obu instancji uznały powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego
wykonalności za bezzasadne. Do przedawnienia w sprawie doszło przed
powstaniem tytułu egzekucyjnego; podstawą powództwa opozycyjnego mogą być
tylko (poza wyjątkiem z art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c.) zdarzenia późniejsze. Sądy uznały,
że ustawa z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie kodeksu cywilnego i niektórych innych
ustaw nie odnosiła się do możliwości wykonywania (egzekwowania) wydanych
wcześniej prawomocnych orzeczeń sądowych. Żaden z przepisów
międzyczasowych tej ustawy nie odnosił się do roszczeń, stwierdzonych
prawomocnym orzeczeniem sądu. Przepisy wywołujące skutek retroakcji muszą
podlegać ścisłej wykładni, jako wyjątki od zasady wyrażanej w art. 3 k.c.
II CSKP 293/23
4
Pozew o zapłatę został wniesiony przez X. w 2017 r., a nakaz zapłaty
uprawomocnił się 16 maja 2017 r. Tym samym w dacie wejścia w życie nowelizacji
kodeksu cywilnego biegł już termin przedawnienia roszczenia stwierdzonego
prawomocnym orzeczeniem, zgodnie z art. 125 k.c.
Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł powód, zaskarżając
go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c. przez jego błędną
wykładnię, polegającą na przyjęciu, że zmiana stanu prawnego, która w
sposób retroaktywny spowodowała niemożność egzekwowania roszczenia
stwierdzonego tytułem egzekucyjnym, nie jest zdarzeniem objętym hipotezą
tego przepisu;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 3 k.c., art. 5 ust. 4 i 8 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz.
1104) o zmianie kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw, zwanej
dalej „ustawą nowelizującą", w zw. z art. 117 § 21 k.c. i w zw. z art. 125 § 1
k.c. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wsteczne działanie
art. 5 ust. 4 ustawy nowelizującej w zw. z art. 117 § 21 k.c., objawiające się
utratą zaskarżalności roszczenia przeciwko konsumentowi z mocy samego
prawa od chwili pierwotnego upływu terminu przedawnienia, nie dotyczy
roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu, zaś
przedawnienie sąd bierze w takim wypadku pod uwagę
z urzędu dopiero po upływie terminu przewidzianego w art. 125 § 1 k.c.;
2. art. 3 k.c., art. 4 ust. 5 ustawy nowelizującej w zw. z art. 117 § 21 k.c., art. 123 § 1
pkt 1 k.c. art. 124 § 2 k.c. przez niezastosowanie w drodze analogii art. XXXV
pkt 1 przepisów wprowadzających k.c. w powiązaniu z tymi przepisami,
polegające na pominięciu, że przerwanie biegu terminu przedawnienia należy
oceniać według przepisów sprzed nowelizacji tylko do czasu przed dniem
upływu ustawowego terminu przedawnienia.
II CSKP 293/23
5
Na tych podstawach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o jej oddalenie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne.
Przepis art. 840 § 1 punkt 2 k.p.c. stanowi, że dłużnik może w drodze
powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub
części albo ograniczenia, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło
zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane;
gdy tytułem jest orzeczenie sądowe, dłużnik może oprzeć powództwo także na
zdarzeniach, które nastąpiły po zamknięciu rozprawy, na zarzucie spełnienia
świadczenia, jeżeli zgłoszenie tego zarzutu w sprawie było z mocy ustawy
niedopuszczalne, a także na zarzucie potrącenia.
Badaniu podlega zatem tylko, czy po powstaniu tytułu egzekucyjnego
nastąpiły zdarzenia, wskazane w treści cytowanego przepisu.
Zarzut skargi dotyczył błędnej wykładni cytowanego wyżej przepisu,
polegającej na przyjęciu, że „zmiana stanu prawnego, która w sposób retroaktywny
spowodowała niemożność egzekwowania roszczenia stwierdzonego tytułem
egzekucyjnym, nie jest zdarzeniem objętym hipotezą tego przepisu". Zarzut ten jest
całkowicie bezpodstawny.
Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach konsekwentnie przyjmuje, że art. 840
§ 1 pkt 2 k.p.c. nie służy do korygowania błędów sądu orzekającego, popełnionych
w toku postępowania zakończonego wydaniem wyroku, będącego tytułem
egzekucyjnym w sprawie (zob. np. uchwały Sądu Najwyższego: z 23 maja 2012 r.,
III CZP 16/12; z 2 lutego 2011 r., III CZP 128/10; postanowienie SN: z 29 lutego
2024 r., I CSK 995/23; z 25 września 2019 r„ IV CSK 573/18).
Tytuł egzekucyjny w sprawie został wydany 7 kwietnia 2017 r.,
a postanowieniem z 28 lipca 2017 r. nadano mu klauzulę wykonalności. 21 sierpnia
II CSKP 293/23
6
2017 r. Pozwany złożył wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego;
a 7 września 2017 r. komornik wezwał powoda do zapłaty należności. Wniesione
przez powoda środki zaskarżenia okazały się bezskuteczne.
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1104) o zmianie
kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw, zwanej dalej „ustawą nowelizującą"
weszła w życie 30 dni po jej ogłoszeniu, które nastąpiło 8 czerwca 2018 r. Zatem
w dacie jej wejścia w życie istniała już tytuł wykonawczy, którym jest tytuł
egzekucyjny zaopatrzony w klauzulę wykonalności.
Przepis art. 5 ust. 4 ustawy nowelizującej stanowi, że roszczenia
przedawnione przysługujące przeciwko konsumentowi, co do których do dnia wejścia
w życie niniejszej ustawy nie podniesiono zarzutu przedawnienia, podlegają z tym
dniem skutkom przedawnienia określonym w ustawie zmienianej w art. 1,
w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Powołany przepis ma zastosowanie, jeżeli spełnione są dwie przesłanki
pozytywne: roszczenie przysługuje przeciwko konsumentowi i przedawniło się przed
datą wejścia w życie noweli oraz spełniona Jest przesłanka negatywna polegająca
na tym, że przed tą datą nie podniesiono zarzutu przedawnienia. Jak zatem trafnie
uznał Sąd Apelacyjny, w przypadku roszczeń kierowanych wobec konsumentów,
które uległy przedawnieniu przed dniem wejścia w życie ustawy, zastosowanie
znajduje dodany przepis art. 117 § 21 k.c. przez co ustawa ma charakter
retroaktywny.
Zatem jeżeli przed wejściem wżycie nowelizacji upłynął termin
przedawnienia, a po jego upływie wydano (wobec niepodniesienia zarzutu
przedawnienia) prawomocne orzeczenie sądowe zasądzające przedawnione
roszczenie, to art. 5 ust. 4 noweli nie uchybia temu orzeczeniu, które także od tej daty
może zostać wykonane. Regulacje o charakterze retroaktywnym wprowadzone
ustawą z 13 kwietnia 2018 r. odnoszą się wyłącznie do możliwości dochodzenia
roszczenia, a nie do zobowiązań stwierdzonych już tytułami wykonawczymi.
II CSKP 293/23
7
Sąd Najwyższy podzielając stanowisko sądów powszechnych, że przepis ten
nie dotyczy roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu, zauważa, że
w przeciwnym wypadku dłużnicy, co do których przed dniem wejścia w życie ustawy
wydano prawomocne orzeczenia, mogliby uchylić się od ich wykonania podnosząc
zarzut przedawnienia. Podzielenie poglądu skarżącego doprowadziłoby do
całkowitego rozchwiania systemu prawnego, w którym prawomocne orzeczenia
zostałyby po swoim wydaniu uznane za nie wywołujące w istocie skutków prawnych.
Hipotetycznie, nawet orzeczenia wydane kilka lat wcześniej nie mogłyby być
egzekwowane. W ten sposób doszłoby do zanegowania powagi rzeczy osądzonej
obejmującej prawomocne orzeczenia sądów powszechnych. Prezentowana
w skardze interpretacja ustawy nowelizującej prowadziłaby do nieakceptowalnych
w państwie prawa skutków w postaci pozbawienia prawomocnych orzeczeń ich mocy
wiążącej.
Rację miały sądy powszechne przyjmując, że w przypadku powództwa
opozycyjnego ewentualne przedawnienie będzie brane pod uwagę z urzędu dopiero
po upływie terminu przewidzianego w art. 125 § 1 k.c.
Przedawnienie roszczenia stwierdzonego tytułem wykonawczym
wystawionym przeciwko powodowi, tj. nakazem zapłaty z 7 kwietnia 2017 r.
opatrzonym klauzulą wykonalności z 28 lipca 2017 r. nastąpiłoby 28 lipca 2027 r.,
w oparciu o przepisy nowe - 6 lat od wejścia w życie ustawy nowelizującej, czyli
9 lipca 2024 r. Zatem w dacie orzekania przez sądy powszechne termin
przedawnienia nie upłynął.
Pozwany przerwał bieg przedawnienia poprzez wszczęcie egzekucji (art. 123
§ 1 pkt 1 k.c.), a w związku z tym, że postępowanie egzekucyjne nie zostało
ukończone, przedawnienie nie biegnie w czasie jego trwania (art. 124 § 2 k.c.).
Mając na uwadze zaprezentowane argumenty, Sąd Najwyższy oddalił skargę
kasacyjną na podstawie art. 39814 k.p.c., jako nie mającą uzasadnionych podstaw.
Uwzględniwszy charakter roszczenia dochodzonego przez powoda,
II CSKP 293/23
8
stosownie do art. 102 k.p.c. Sąd Najwyższy odstąpił od obciążania powoda kosztami
postępowania na rzecz Skarbu Państwa.
O wynagrodzeniu pełnomocnika reprezentującego powoda z urzędu Sąd
Najwyższy orzekł stosownie do § 2, § 4 ust. 1,§ 8 pkt 6 oraz § 16 ust. 4 pkt 2
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia
przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy
prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r. poz. 763).
Jacek Grela Agnieszka Góra-Błaszczykowska Dariusz Pawłyszcze
(P.H.)
[a.ł]
