II CSKP 280/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
3 lipca 2025 r.
SSN Adam Doliwa (przewodniczący)
SSN Ireneusz Kunicki
SSN Kamil Zaradkiewicz (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 3 lipca 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej S. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 20 grudnia 2021 r., VI ACa 486/21,
w sprawie z powództwa S. w W.
przeciwko Z. w W.
o ochronę praw autorskich,
I. odrzuca skargę kasacyjną co do pkt. 1. zaskarżonego
wyroku,
II. oddala skargę kasacyjną w pozostałym zakresie.
Ireneusz Kunicki
Adam Doliwa
Kamil Zaradkiewicz
[M.O.]
UZASADNIENIE
II CSKP 280/23
2
Wyrokiem z 20 kwietnia 2021 r., XXV C 2203/19, Sąd Okręgowy w Warszawie
w sprawie z powództwa S. w W. (wcześniej S. w W.) przeciwko Z. w W. o ochronę
praw autorskich oddalił powództwo (pkt I), zasądził od powoda na rzecz pozwanego
kwotę 25 017 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt II).
Powód domagał się zobowiązania pozwanego do dostarczenia powodowi:
kopii umów pozwanego zawartych z użytkownikami eksploatującymi artystyczne
wykonania na polach reemisji i odtworzeń; umów obowiązujących, w tym zawartych
przez pozwanego w okresie od 1 września 2013 r. do 20 sierpnia 2019 r. oraz
dostarczenia zestawienia wpływów osiągniętych z tych umów.
Ponadto, powód domagał się zapłaty kwoty 20 000 000 zł z tytułu inkasowania
należnych mu wynagrodzeń z reemisji radiowych i telewizyjnych oraz odtwarzania
artystycznych wykonań utworów muzycznych i słowno-muzycznych
reprezentowanych przez powoda za okres od 1 września 2013 r. do 20 sierpnia
2019 r. oraz z tytułu wynagrodzenia szkody poniesionej przez powoda wskutek
zawinionego zawłaszczenia przez pozwanego wynagrodzeń należnych artystom
reprezentowanym przez powoda.
Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód jest organizacją zbiorowego
zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi (dalej również: „o.z.z.”),
działającą na podstawie decyzji Ministra Kultury i Sztuki z […]. Powód jest
uprawniony do sprawowania zbiorowego zarządu prawami pokrewnymi do
artystycznych wykonań utworów muzycznych i słowno-muzycznych, w tym do
pobierania wynagrodzenia na następujących polach eksploatacji: utrwalanie,
zwielokrotnianie określoną techniką egzemplarzy artystycznych wykonań, w tym
zapisu magnetycznego oraz techniką cyfrową; wprowadzanie do obrotu; najem oraz
użyczenie; odtwarzanie; nadawanie; reemitowanie; publiczne udostępnianie
artystycznego wykonania w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp
w miejscu i czasie przez siebie wybranym; wyświetlanie.
Również pozwany jest organizacją zbiorowego zarządzania prawami
autorskimi lub prawami pokrewnymi, działającą na podstawie decyzji Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego z […]. Pozwany jest uprawniony do sprawowania
zbiorowego zarządu prawami pokrewnymi do artystycznych wykonań utworów
II CSKP 280/23
3
muzycznych i słowno-muzycznych, w tym do pobierania wynagrodzenia na tych
samych polach eksploatacji co powód.
W ramach swojej działalności obie strony jako organizacje zbiorowego
zarządzania reprezentują artystów wykonawców oraz zawierają umowy
z podmiotami trzecimi w przedmiocie korzystania z artystycznych wykonań, na
podstawie których pobierają wynagrodzenia i opłaty z tytułu wykorzystywania tych
artystycznych wykonań.
W ocenie Sądu pierwszej instancji powództwo było bezzasadne.
Odnosząc się do roszczenia informacyjnego Sąd pierwszej instancji wskazał,
że roszczenie to, przewidziane obecnie w art. 48 ustawy z 15 czerwca 2018 r.
o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (dalej jako:
„u.z.z.”; tekst jedn.: Dz.U. 2024 poz. 1665) nie przysługuje organizacji zbiorowego
zarządzania w stosunku do innej takiej organizacji w odniesieniu do umów
zawieranych przez tę organizację z użytkownikami utworów oraz w odniesieniu do
zestawienia wpływów osiąganych przez tę organizację.
W ocenie Sądu inny jest cel i funkcja roszczenia informacyjnego. Roszczenie
to ma bowiem służyć wyłącznie ochronie i realizacji interesów podmiotów
uprawnionych (w tym wypadku artystów-wykonawców) z tytułu praw autorskich lub
pokrewnych, a nie ochronie partykularnych, indywidualnych interesów
poszczególnych organizacji zbiorowego zarządzania. Organizacja zbiorowego
zarządzania jest legitymowana do dochodzenia roszczenia z art. 48 u.z.z. wyłącznie
w odniesieniu do roszczeń z tytułu wynagrodzeń i opłat, których może ona dochodzić
w zakresie swojej działalności, a więc tych, które należne są podmiotom
uprawnionym. Roszczenia informacyjne mogą być zatem skierowane wyłącznie
przeciwko podmiotom korzystającym z utworów objętych prawami autorskimi i z tego
tytułu będącymi potencjalnymi dłużnikami w stosunku do uprawnionych z tych praw.
Brak jest przy tym podstaw do przyjęcia, że powód formułując roszczenie
informacyjne działał w celu ochrony praw reprezentowanych przez niego podmiotów
uprawnionych.
Jak wskazał Sąd a quo, zarówno powód jak i pozwany reprezentują tę samą
kategorię praw i w ramach wykonywanej działalności zobowiązani są do wypłacania
II CSKP 280/23
4
reprezentowanym przez nich podmiotom uprawnionym przychodów
z przysługujących im praw. Powód zaś w tej sprawie nie wykazał, aby pozwany tego
obowiązku nie wypełnił. Sąd pierwszej instancji podkreślił przy tym, że powód nie jest
podmiotem uprawnionym do sprawowania nadzoru czy kontroli nad działalnością
pozwanego. Nie jest tym samym uprawniony do weryfikacji umów zawieranych przez
pozwanego bądź dokonywanych przez niego rozliczeń w ramach prowadzonej przez
niego działalności.
Odnosząc się do roszczenia o zapłatę, Sąd a quo wskazał, że powód nie
sprecyzował tego żądania, ponieważ nie wskazał, jakiej kwoty dochodzi tytułem
nienależnie zainkasowanych przez pozwanego wynagrodzeń, a jakiej tytułem
odszkodowania. Ponadto powód nie udowodnił, aby pozwany pobierał
wynagrodzenia czy opłaty dotyczące artystycznych wykonań, do których prawa
powierzone zostały powodowi ani nie wskazał, o jakich konkretnie uprawnionych mu
chodzi.
Apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji wniósł powód, zaskarżając wyrok
w całości oraz podnosząc zarzut nierozpoznania istoty sprawy w zakresie roszczenia
o zapłatę, wskazując, że Sąd a quo w ogóle tego roszczenia nie rozpoznał, oddalając
wnioski dowodowe powoda zmierzające do wykazania zasadności tego roszenia.
W efekcie skarżący zarzucił naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu
(art. 45 Konstytucji RP).
Ponadto powód zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 48,
art. 4 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2 i 3, art. 5 ust. 1 u.z.z., a także art. 79 ust. 1 pkt 4
ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej jako:
„pr. aut.”; tekst jedn.: Dz.U. 2025 poz. 24) oraz naruszenie przepisów postępowania,
tj.: art. 2352 § 1 pkt 2, art. 317 § 1, art. 233 § 1, art. 177 § 1 pkt 1 i art. 224 § 1 pkt 1
k.p.c.
Wyrokiem z 20 grudnia 2021 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie sprostował wyrok
Sądu pierwszej instancji w zakresie oznaczenia strony powodowej (pkt 1), oddalił
apelację (pkt 2), a ponadto orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt 3).
Sąd odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 48 u.z.z. roszczenie informacyjne,
uprzednio przewidziane przez art. 105 ust. 2 pr. aut., stanowi istotny instrument
II CSKP 280/23
5
realizacji zadań organizacji zbiorowego zarządzania w zakresie poboru wynagrodzeń
i opłat w razie sporu z użytkownikiem. Jest ono uprawnieniem pomocniczym, które
służy realizacji uprawnienia zasadniczego i ma gwarantować efektywną ochronę
praw ustawowo zagwarantowanych.
Roszczenie z art. 48 u.z.z. dla swej skuteczności wymaga wykazania, że
pozostaje w zakresie działalności danej o.z.z. oraz, że jest niezbędne do określenia
wysokości dochodzonych przez o.z.z. wynagrodzeń lub opłat. Zgodnie z ogólną
zasadą wynikająca z art. 6 k.c. ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na
stronie powodowej.
Sąd odwoławczy zwrócił również uwagę, że Sąd pierwszej instancji uznał, że
roszczenie informacyjne może być skierowane jedynie przeciwko użytkownikowi.
Wniosek taki wysnuł z istoty roszczenia informacyjnego, jako roszczenia
funkcjonalnie związanego z zakresem działalności o.z.z., pełniącego funkcję
pomocniczą względem roszczeń związanych z tą działalnością.
Podzielając zarzut skarżącego co do wykładni art. 48 u.z.z. dokonanej w tym
zakresie przez Sąd a quo, Sąd odwoławczy nie zaakceptował jednak dalszej tezy
powoda, zgodnie z którą przysługuje mu w tej sprawie roszczenie informacyjne
względem pozwanego, a więc konkurencyjnej o.z.z., prowadzącej zbiorowy zarząd
prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi w odniesieniu do analogicznych pól
eksploatacji co powód.
Sąd ad quem zauważył, że przedmiotem sprawy jest spór pomiędzy
konkurencyjnymi o.z.z. (prowadzącymi zbiorowy zarząd tymi samymi prawami
w odniesieniu do tożsamych pól eksploatacji) o inkaso wynagrodzeń pobieranych od
użytkowników eksploatujących artystyczne wykonania na polach reemisji
i odtworzeń. Jak wynika z twierdzeń powoda, za pomocą kierowanego w stosunku
do pozwanego roszczenia informacyjnego pragnie on uzyskać informacje co do tego,
czy i w jakim zakresie oraz w jakiej wysokości wynagrodzenia należne powodowi
(reprezentowanym przez powoda artystom wykonawcom) zainkasował pozwany.
W ocenie Sądu odwoławczego trafnie istotę roszczenia informacyjnego strony
powodowej określił pozwany wskazując, że celem powoda jest dokonanie kontroli
działalności pozwanego, jako konkurencyjnego o.z.z. Tezę te potwierdza sam powód
II CSKP 280/23
6
podnosząc, że za pomocą zgłoszonego w tej sprawie roszczenia informacyjnego
zmierza on do zbadania zgodności działania pozwanego z prawem autorskim oraz
ustalenia prawidłowości dokonywanych przez pozwanego rozliczeń w zakresie,
w jakim dotyczą one uprawnionych reprezentowanych przez powoda.
Z tak sformułowanym celem zgłoszonego w tej sprawie roszczenia
informacyjnego koresponduje treść dalszych roszczeń zgłoszonych przez stronę
powodową, w stosunku do których dochodzone roszczenie informacyjne pełni rolę
pomocniczą.
Powód domaga się od pozwanego zapłaty 20 000 000 zł wskazując dwie
podstawy żądań – 1) wydanie bezpodstawnych korzyści z tytułu inkasowania
wynagrodzeń należnych powodowi, 2) odszkodowanie za poniesioną przez powoda
szkodę wskutek zawłaszczania wynagrodzeń należnych powodowi.
Żadne z tych roszczeń, w ocenie Sądu ad quem, nie znajduje uzasadnionej
podstawy prawnej. Uzupełniając w tym zakresie wywody Sądu pierwszej instancji,
Sąd odwoławczy podkreślił, że bezzasadnie powód domaga się roszczeń
odszkodowawczych wskazując, że działania pozwanego skutkowały powstaniem
szkody w jego majątku. Pobranie przez pozwanego od użytkowników wynagrodzenia
w wysokości wyższej niż należna (a to jest w istocie podstawowym zarzutem powoda)
nie powoduje uszczerbku w prawie inkasa przysługującego powodowi w odniesieniu
do tych artystów wykonawców, których reprezentuje. W szczególności zapłata
wynagrodzenia na rzecz jednej o.z.z., to jest na rzecz artystów wykonawców
reprezentowanych przez tę o.z.z., nie zwalnia użytkownika praw autorskich
z obowiązku zapłaty wynagrodzenia w odniesieniu do artystów wykonawców, którzy
nie są przez tę o.z.z. reprezentowani i w odniesieniu do których uprawnienie do
inkasa przysługuje innej o.z.z.
Gdyby więc okazało się, jak twierdzi strona powodowa, że pozwany pobrał
zawyżone wynagrodzenia od poszczególnych użytkowników, w szczególności pobrał
wynagrodzenia na rzecz artystów, których nie ma prawa reprezentować, świadczenia
te, jako nienależne, podlegają zwrotowi na rzecz użytkowników. To użytkownik a nie
powód jest bowiem w takiej sytuacji podmiotem zubożonym.
II CSKP 280/23
7
Sąd odwoławczy wskazał dalej, że powodowi nie przysługuje roszczenie
o zwrot pobranego przez pozwanego wynagrodzenia nawet przy założeniu, że
wynagrodzenie to zostało pobrane od niektórych lub wszystkich użytkowników
niezasadnie. Powód nie pozostaje bowiem w żadnej relacji prawnej z pozwanym,
w szczególności strony nie łączy, w odniesieniu do pól eksploatacji stanowiących
przedmiot wniesionego powództwa, żadna umowa czy porozumienie o reprezentacji.
W ocenie Sądu ad quem niezasadne jest również roszczenie
odszkodowawcze zgłoszone na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 4 pr. aut., ponieważ
powód na skutek wskazywanych w pozwie działań pozwanego nie odniósł żadnej
szkody majątkowej. Ponadto, zarzucany pozwanemu nieprawidłowy pobór inkasa nie
może być uznany za delikt stanowiący naruszenie prawa autorskiego i będący
podstawą roszczeń przewidzianych w art. 79 pr. aut. Co więcej, powód nie wykazał,
aby żądane przez niego dokumenty i informacje, w ramach sformułowanego
roszczenia informacyjnego, skierowanego przeciwko konkurencyjnej o.z.z., były
niezbędne i konieczne do dochodzenia roszczeń w zakresie sprawowanego przez
powoda zbiorowego zarządu prawami autorskimi i pokrewnymi. Wniosek ten Sąd
odwoławczy oparł na dwóch przesłankach.
Po pierwsze, zgłoszone przez powoda roszczenia o zapłatę, względem
których zgłoszone wraz z nimi roszczenie informacyjne ma charakter subsydiarny
(pomocniczy), są niezasadne. Tym samym brak jest prawnej potrzeby uzyskania
informacji i dokumentów zmierzających do skonstruowania i sprecyzowania tych
roszczeń.
Po drugie, zgłoszone przez powoda roszczenie informacyjne pozostaje
w sprzeczności z istotą tej instytucji. Roszczenie informacyjne służy bowiem o.z.z.
z uwagi na sprawowane przez nie funkcje w zakresie czynności zbiorowego zarządu,
a więc wykonywania praw autorskich lub praw pokrewnych dla zbiorowej korzyści
uprawnionych przez dokonywanie takich czynności jak zawieranie umów
o korzystanie z dóbr chronionych lub pobór wynagrodzeń, pobór, podział i wypłata
przychodów z praw, monitorowanie użytku, dochodzenie ochrony w razie naruszeń
praw wyłącznych. Kontrolowanie działalności konkurencyjnych o.z.z., do czego
II CSKP 280/23
8
faktycznie zmierza sformułowane w tej sprawie roszczenie informacyjne, nie mieści
się natomiast w tym zakresie.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów apelacji Sąd ad quem podkreślił, że
brak było w niniejszej sprawie podstaw do zawieszenia postępowania w przedmiocie
roszczeń o zapłatę do czasu prawomocnego rozpoznania roszczenia informacyjnego,
ponieważ, w ocenie Sądu odwoławczego, dochodzone przez powoda przeciwko
pozwanemu roszczenia o zapłatę nie miały usprawiedliwionych podstaw prawnych.
Nie doszło więc w tym zakresie do naruszenia art. 177 § 1 ani art. 317 k.p.c.
Sąd ad quem nie podzielił również zarzutu skarżącego, zgodnie z którym Sąd
pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy w odniesieniu do roszczeń
majątkowych, uznając, że Sąd a quo prawidłowo przyjął, że roszczenia te są
niezasadne, zaś rozważania Sądu pierwszej instancji w tym zakresie zostały
uzupełnione przez sąd odwoławczy.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji wniósł powód, zaskarżając
to orzeczenie w całości i formułując w skardze zarzuty naruszenia prawa
materialnego, tj.: art. 3 pkt 1, art. 5 ust. 1, art. 47 ust. 2, art. 48 u.z.z. oraz zarzuty
naruszenia przepisów postępowania, tj.: art. 317 § 1 w zw. z art. 177 § 1 pkt 1
w zw. z art. 244 § 1 k.p.c.
W oparciu o sformułowane w skardze zarzuty powód wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku w całości a także o uchylenie w całości poprzedzającego go
wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
temu Sądowi.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu co do pkt. 1. zaskarżonego wyroku,
natomiast – z uwagi na niezasadność podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów
– oddaleniu w pozostałym zakresie.
W pkt. 1 wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 20 grudnia 2021 r.
dokonano sprostowania z urzędu oznaczenia strony powodowej. Zaskarżenie w tym
zakresie orzeczenia Sądu odwoławczego jest niedopuszczalne (tego rodzaju
rozstrzygnięcie nie podlega bowiem zaskarżeniu skargą kasacyjną, zob. art. 3981
II CSKP 280/23
9
§ 1 k.p.c.), a zatem jako takie podlegało odrzuceniu (zob. np. wyrok SN z 28 lutego
2023 r., II CSKP 677/22).
Sąd Najwyższy nie podzielił natomiast zarzutów i argumentacji skargi
kasacyjnej w pozostałym zakresie.
Po pierwsze, nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 317 § 1
w zw. z art. 177 § 1 pkt 1 w zw. z art. 244 § 1 k.p.c.
Przede wszystkim wypada zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie powód nie
wykazał, że pozwany zawierał umowy dotyczące repertuaru, którym zarządzał
powód. Skarżący co prawda załączył do pozwu kopię umowy zawartej przez
pozwanego w 2002 r. z operatorami sieci kablowych (k. 32), ale nie wynika z niej, że
dotyczyła ona również repertuaru, którym zarządza powód. Tym samym nie
wykazano, by pozwany zawierał takie umowy, co stanowiło w rozpoznawanej
sprawie kluczową okoliczność, którą powinien wykazać powód, bez czego
roszczenie informacyjne należy uznać za bezzasadne.
Zgodnie z art. 317 § 1 k.p.c., sąd może wydać wyrok częściowy, jeżeli nadaje
się do rozstrzygnięcia tylko część żądania lub niektóre z żądań pozwu; to samo
dotyczy powództwa wzajemnego. Tzw. roszczenie informacyjnie obecnie
unormowane w u.z.z. ma charakter pomocniczy względem roszczenia o zapłatę
wynagrodzenia dochodzonego przez organizację zbiorowego zarządzania. Służy
ono uzyskaniu danych niezbędnych do określenia wysokości należnych
wynagrodzeń i opłat. Organizacja zbiorowego zarządzania może w jednym pozwie
zgłosić roszczenia informacyjne oraz roszczenia o zapłatę i wówczas wydanie
wyroku częściowego co do roszczenia informacyjnego jest dopuszczalne (zob. wyrok
SN z 27 września 2013 r., I CSK 696/12, OSNC 2014, nr 6, poz. 66). Skoro jednak
wykazanie wysokości roszczenia o zapłatę zostało uzależnione od uwzględnienia
roszczenia informacyjnego, a to ostatnie zostało oddalone, to Sąd prawidłowo
jednym wyrokiem orzekł o obu żądaniach. Inaczej byłoby jedynie wówczas, gdyby
sąd uznał roszczenie informacyjne za zasadne i jednocześnie oddalił powództwo
o zapłatę.
Zgodnie z art. 3 pkt 1 u.z.z., jednym z elementów wykonywania zbiorowego
zarządzania prawami autorskimi jest monitorowanie korzystania z utworów lub
II CSKP 280/23
10
przedmiotów praw pokrewnych przez użytkowników (lit. d tego przepisu).
Identyfikacja użytkowników i nadanych przez nich treści w celu ustalenia stosownych
opłat i wynagrodzeń należy tym samym do zadań ustawowych działających na
podstawie ustawy o.z.z.
Zgodnie z kolei z art. 48 u.z.z., w zakresie swojej działalności organizacja
zbiorowego zarządzania może się domagać udzielenia informacji oraz udostępnienia
dokumentów niezbędnych do określenia wysokości dochodzonych przez nią
wynagrodzeń i opłat. Roszczenie przewidziane w tym przepisie wykracza
w dopuszczalnym zakresie poza uregulowanie prawa do informacji w kontekście
postępowania sądowego dotyczącego naruszenia prawa własności intelektualnej
w art. 8 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/48/WE w sprawie
egzekwowania praw własności intelektualnej (Dz. Urz. UE nr L 157)
[zob. K. Wojciechowski (w:) R. Markiewicz (red.), Komentarz do ustawy o zbiorowym
zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (w:) Ustawy autorskie.
Komentarze. Tom II, Warszawa 2021, kom. do art. 48, teza 1]. Roszczenie to
w intencji projektodawców ustawy stanowić ma „jeden z podstawowych
instrumentów umożliwiających organizacjom zbiorowego zarządzania – w sytuacji
sporu z użytkownikiem – realizację ich zadań, zwłaszcza w zakresie poboru
wynagrodzeń i opłat” (uzasadnienie projektu ustawy o zbiorowym zarządzaniu
prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, Sejm VIII kadencji, druk sejmowy nr 2232,
s. 71). Wypada zaznaczyć, że nie jest to jedyny rodzaj roszczenia tego typu
przewidziany w przepisach polskiego prawa własności intelektualnej. Roszczenie to
ma służyć „skutecznemu dochodzeniu opłat” przez organizacje zbiorowego
zarządzania (zob. wyrok TK z 11 października 2011 r., P 18/09, OTK ZU nr 8/A/2011,
poz. 81).
W piśmiennictwie i orzecznictwie wskazuje się, iż z uwagi na brak
sprecyzowania adresata roszczenia, o którym mowa w art. 48 u.z.z., należy uznać,
iż „może być nim każdy, kto posiada niezbędną informację lub dokument”
(K. Wojciechowski (w:) R. Markiewicz (red.), Komentarz do ustawy o zbiorowym
zarządzaniu, kom. do art. 48, teza 10; wyroki SN: z 27 listopada 2015 r., I CSK 956/14;
z 6 lipca 2016 r., IV CSK 653/15, OSNC 2017, nr 5, poz. 59).
II CSKP 280/23
11
Powodowe stowarzyszenie, będące organizacją zbiorowego zarządzania
prawami pokrewnymi, dochodziło roszczenia informacyjnego oraz zapłaty od drugiej
organizacji zbiorowego zarządzania zarządzającej tą samą kategorią praw i na tych
samych polach eksploatacji, co powód. Roszczenie informacyjne zmierza do
uzyskania danych niezbędnych do określenia wysokości należnych twórcom
wynagrodzeń i opłat, co może mieć w konsekwencji znaczenie dla sprecyzowania
roszczenia o zapłatę. Roszczenie informacyjne można wręcz traktować jako swoistą
formę „wydobycia dowodów” od podmiotu, który rozpowszechnia utwory objęte
ochroną przez prawo autorskie i nie uiścił z tego tytułu należnych opłat (wyrok
SN z 27 września 2013 r., I CSK 696/12). Można je porównać do rzymskiej actio ad
exhibendum.
Podmiot uprawniony do zgłoszenia roszczenia informacyjnego może z nim
wystąpić zanim jeszcze podejmie decyzję o dochodzeniu zasądzenia świadczenia,
jak i równolegle z żądaniem zasądzenia wynagrodzeń i opłat, do ubiegania się
o które upoważnia prawo autorskie (zob. np. uchwałę SN z 17 września 2009 r.,
III CZP 57/09, OSNC 2010, Nr 4, poz. 49; wyroki SN: z 27 września 2013 r.,
I CSK 696/12; z 17 września 2014 r., I CSK 621/13; z 6 lipca 2016 r., IV CSK 653/15,
OSNC 2017, nr 5, poz. 59; z 26 lipca 2021 r., I CSKP 175/21). Podmiot dokonujący
eksploatacji utworów powinien liczyć się z obowiązkiem udzielenia informacji
w okresie, w którym nie doszło jeszcze do przedawnienia roszczenia informacyjnego.
W rozpoznawanej sprawie zakres dochodzonego przez powoda roszczenia
informacyjnego został ujęty szeroko. Chodziło bowiem o roszczenie odnoszące się
do umów zawartych z użytkownikami eksploatującymi artystyczne wykonania na
polach reemisji i odtworzeń zawartych przez pozwanego w okresie od 1 września
2013 r. do 20 sierpnia 2019 r. oraz o zestawienie wpływów osiągniętych z tych umów.
Powód dochodził ponadto zapłaty 20 000 000 zł z tytułu inkasowania
wynagrodzeń z reemisji radiowych i telewizyjnych oraz odtwarzania artystycznych
wykonań utworów muzycznych i słowno-muzycznych reprezentowanych przez
powoda w okresie od 1 września 2013 r. do 20 sierpnia 2019 r. oraz z tytułu szkody
poniesionej przez powoda wskutek zawinionego zawłaszczenia przez pozwanego
wynagrodzeń należnych artystom reprezentowanym przez powoda.
II CSKP 280/23
12
Powód domagał się wydania wyroku częściowego w zakresie roszczenia
informacyjnego. Żądanie to miało służyć sprecyzowaniu roszczenia o zapłatę. Należy
przy tym zaznaczyć, iż powód nie sprecyzował tego, jak wyliczył dochodzoną kwotę,
nie przedstawił dowodów na jej poparcie ani nie określił, jaką część tej kwoty ma
stanowić wynagrodzenie, a jaką odszkodowanie.
W ocenie Sądu Najwyższego Sąd a quo trafnie uznał, że powód nie mógł, co
do zasady, dochodzić roszczenia informacyjnego od innej organizacji zbiorowego
zarządzania. Wypada przy tym zauważyć, że z kolei według stanowiska Sądu drugiej
instancji, co prawda jedna organizacja zbiorowego zarządzania może dochodzić
roszczenia informacyjnego od drugiej organizacji, jednak w rozpoznawanej sprawie
takie roszczenie organizacji tej nie przysługiwało. Tym samym podnosząc zarzut
odnoszący się w ogólności do niedopuszczalności występowania przez o.z.z.
z roszczeniem informacyjnym przeciwko innej o.z.z. powód w skardze w istocie
zwalcza zatem pogląd wyrażony przez Sąd pierwszej instancji, a nie stanowisko
zajęte w sprawie przez Sąd Apelacyjny (skoro zarzuca w skardze, że Sąd błędnie
przyjął, że jedna organizacja nie może dochodzić roszczenia informacyjnego od
drugiej).
Roszczenie informacyjne przewidziane w ustawie nie może stanowić
instrumentu kontroli czy nadzoru jednej o.z.z. nad innymi i jako takie być
wykorzystywane do ustalenia tego, czy nienależnie zostały przez inną organizację
pobrane określone świadczenia, a ponadto tego, jaki był ich rozmiar czy ewentualnie
przez kogo zostały uiszczone. Tymczasem w niniejszej sprawie uprawnienie
ustawowe zmierzało w istocie do zbadania zgodności działania innej organizacji
zbiorowego zarządzania z prawem autorskim oraz ustalenia prawidłowości
dokonywanych rozliczeń w zakresie, w jakim dotyczą one uprawnionych
reprezentowanych przez podmiot występujący z roszczeniem informacyjnym. Innymi
słowy, roszczenie to nie powinno być wykorzystywane jako swoisty instrument
wykorzystywany w ramach prowadzenia działalności konkurencyjnej między
poszczególnymi o.z.z.
Kontrolowanie działalności konkurencyjnych organizacji, a tym bardziej
ustalanie kręgu podmiotów, które łączą z tą organizacją odpowiednie umowy lub
II CSKP 280/23
13
które realizują określone świadczenia na rzecz tej organizacji, nie mieszczą się
w zakresie czynności zbiorowego zarządu, a więc wykonywania praw autorskich lub
praw pokrewnych dla zbiorowej korzyści uprawnionych przez dokonywanie takich
czynności jak zawieranie umów o korzystanie z dóbr chronionych lub pobór
wynagrodzeń, pobór, podział i wypłata przychodów z praw, monitorowanie użytku,
dochodzenie ochrony w razie naruszeń praw wyłącznych.
Trafnie uznał tym samym Sąd ad quem, iż zgłoszone przez powoda
roszczenie informacyjne pozostaje w sprzeczności z istotą tej instytucji.
Roszczenie zatem o wydanie bezpodstawnie uzyskanych korzyści z tytułu
inkasowania wynagrodzeń należnych powodowi względnie wynagrodzenia szkody
wskutek uzyskania wynagrodzeń należnych powodowi, nie powinno być realizowane
poprzez wykorzystanie instrumentu ustawowego tym celom nie służącego.
Trafnie przy tym podkreślono w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego,
iż roszczenia dochodzone przez skarżącego w istocie odnoszą się do świadczeń
spełnionych na rzecz pozwanego przez podmioty, od których stosowne
wynagrodzenia były przez tego ostatniego inkasowane. Jak wskazano, „pobranie
przez pozwanego od użytkowników wynagrodzenia w wysokości wyższej, niż
należna (a to jest w istocie podstawowym zarzutem powoda), nie powoduje
uszczerbku w prawie inkasa przysługującej powodowi w odniesieniu do tych artystów
wykonawców, których reprezentuje. W szczególności zapłata wynagrodzenia na
rzecz jednego o.z.z., to jest na rzecz artystów wykonawców reprezentowanych przez
ten o.z.z., nie zwalnia użytkownika praw autorskich z obowiązku zapłaty
wynagrodzenia w odniesieniu do artystów wykonawców, którzy nie są przez ten o.z.z.
reprezentowani i w odniesieniu do których uprawnienie do inkasa przysługuje innemu
o.z.z.”. Zatem ewentualne ustalenie, iż pobrane wynagrodzenia były nienależne,
podlegałyby one dochodzeniu (zwrotowi) na rzecz użytkowników, nie zaś innej o.z.z.
czy artystów, których ewentualnie pozwany nie ma prawa reprezentować.
Roszczenie majątkowe dochodzone z tego tytułu nie odnosi się zatem do sfery
majątkowych uprawnień skarżącego i już choćby z tego powodu trudno byłoby uznać,
że mógłby celem jego dochodzenia wystąpić z roszczeniem informacyjnym, które
pozwalałoby mu ustalić rzeczywistą wysokość nienależnie pobranych od
II CSKP 280/23
14
użytkowników wynagrodzeń. Ci zaś nie są zwolnieni z ich uiszczenia na rzecz
uprawnionego podmiotu, w tym reprezentującej artystów organizacji zbiorowego
zarządzania. W konsekwencji w sytuacji nienależnego uiszczenia wynagrodzenia na
rzecz nieuprawnionej o.z.z. użytkownik nie staje się zwolniony od obowiązku
spełnienia świadczenia zgodnie z ustawowo określonym obowiązkiem, tj. na rzecz
właściwej organizacji. W niniejszej sprawie nie ma zastosowania konstrukcja
prowadzenia cudzej sprawy bez zlecenia.
Skoro zatem zgłoszone przez stronę skarżącą roszczenia majątkowe,
względem których zgłoszone wraz z nimi roszczenie informacyjne ma charakter
subsydiarny (pomocniczy), są niezasadne, to w efekcie bezprzedmiotowe było
urzeczywistnienie tego drugiego poprzez uzyskanie informacji i dokumentów
zmierzających do skonstruowania i sprecyzowania roszczeń majątkowych.
Z tych względów, w zakresie oddalenia skargi kasacyjnej, Sąd Najwyższy
orzekł na podstawie art. 39814 k.p.c.
Ireneusz Kunicki
Adam Doliwa
Kamil Zaradkiewicz
[M.O.]
[r.g.]
