II CSKP 2363/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
13 czerwca 2025 r.
SSN Karol Weitz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marta Romańska
SSN Roman Trzaskowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 13 czerwca 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu
z 10 listopada 2021 r., II Ca 1316/18,
w sprawie z powództwa P.R.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
uchyla zaskarżony wyrok w punkcie I w części odnoszącej się
do rozstrzygnięcia o zarzucie zatrzymania zgłoszonym przez
pozwany bank oraz w punkcie III i w tym zakresie przekazuje
sprawę Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do ponownego
rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Marta Romańska
(M.M.)
Karol Weitz
Roman Trzaskowski
UZASADNIENIE
II CSKP 2363/22
2
Powód P.R. w pozwie z 30 maja 2017 r. domagał się zasądzenia
od pozwanego Banku Spółki Akcyjnej w W. kwoty 59 093,77 zł z ustawowymi
odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, powołując się na abuzywność
klauzul indeksacyjnych zamieszczonych w umowie kredytowej indeksowanej do CHF
zawartej z poprzednikiem prawny pozwanego banku. W toku postępowania powód
kilka razy zmieniał żądanie. Wyrokiem z 28 marca 2018 r. Sąd Rejonowy dla
Wrocławia- Śródmieścia we Wrocławiu oddalił powództwo.
Sąd ustalił, że powód jest notariuszem od 5 stycznia 2006 r., a od 15 lutego
2006 r. prowadzi działalność wykonując ten zawód. 30 maja 2007 r. w W. powód
zawarł z Bankiem Spółką Akcyjną w W. umowę o kredyt hipoteczny dla osób
fizycznych „[…]” waloryzowany kursem CHF. Kredyt przeznaczony był na
sfinansowanie zakupu na rynku wtórnym prawa odrębnej własności lokalu
mieszkalnego w budynku przy ul. […] w W. (384 000 zł) refinansowanie wkładu
własnego (20.000zł) remont nabywanej nieruchomości ( 55.000zł) i koszty
okołokredytowe (41.000 zł). Kwota kredytu wynosiła 500.000 zł. Walutę indeksacji
stanowił CHF. Okres kredytowania wynosił 300 miesięcy tj. od 30 maja 2007 r. do 20
czerwca 2032 r. Zabezpieczeniem kredytu była hipoteka kaucyjna do kwoty 750.000
zł na nabywanej nieruchomości. Spłata kredytu miała następować w ratach
kapitałowo-odsetkowych, uiszczanych w złotych po ich uprzednim przeliczeniu
według kursu z tabeli kursów banku. W okresie od 6 czerwca 2007 r. do 21 maja
2017 r. powód spłacił kwotę kapitału w wysokości 36 593,42 CHF i kwotę odsetek w
wysokości 64973,72 zł i 4 894.16 CHF. Następnie w okresie od 20 czerwca 2017 r.
do 22 stycznia 2018 r. powód spłacił kolejne raty kredytu w wysokości 6440,80 zł Od
20 marca 2013 r. powód spłacał raty kapitałowo-odsetkowe w CHF. Powód kupował
CHF po kursie zakupu w internetowym kantorze Sąd odrzucił twierdzenie powoda,
że klauzule indeksacyjne zawarte w umowie miały charakter abuzywny wskazując
na to, że powód jako osoba wykształcona miał lub przynajmniej powinien mieć
świadomość, że zaciągnięcie długoterminowego zobowiązania kredytowego
waloryzowanego walutą obcą związane jest nierozerwalnie z ryzykiem wahań kursu
wybranej waluty Sąd wskazał, że powód świadomie wybrał kredyt waloryzowany
walutą obcą i nie podjął próby negocjacji z bankiem jego warunków, uznając warunki
podane przez bank za akceptowalne. Nie wykazał ponadto, aby stosowana przez
II CSKP 2363/22
3
bank tabela kursów naruszała jego interesy w sposób rażący i by ustalana na jej
podstawie cena sprzedaży CHF różniła się od ceny rynkowej.
Apelację od wyroku z 28 marca 2018 r. złożył powód. Wyrokiem z 10 listopada
2021 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że
zasądził od pozwanego banku na rzecz powoda 63235,13 zł z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwot: a) 59093,77 zł od 11 lipca 2017 r.,
b) 2382,94 zł od 21 listopada2017 r., c) 1758,42 zł od 15 marca 2018 r. i oddalił
powództwo w pozostałym zakresie, a także oddalił apelację w pozostałym zakresie.
Sąd Okręgowy orzekając na skutek apelacji uznał za niedopuszczalną zmianę
powództwa, której powód dokonał w drugiej instancji Sąd ocenił jako niedozwolone
postanowienia umowy kredytu dotyczące indeksacji kredytu. Przyjmując, że powód
ma w sprawie status konsumenta sąd podkreślił że, warunki umowy poza wybraniem
kwoty i waluty nie były z nim indywidualnie uzgadniane i pochodziły z wzorca umowy
przygotowanego przez bank oraz rażąco naruszały interesy powoda i dobre
obyczaje.
W dalszej kolejności sąd ocenił, że abuzywność klauzul indeksacyjnych
skutkowała nieważnością umowy kredytowej i przyjął, że wobec tego roszczenie
powoda o zwrot świadczeń spełnionych w jej wykonaniu było uzasadnione, oddalając
zarazem podniesiony przez pozwany bank zarzut przedawnienia wobec wytoczenia
powództwa przed jego upływem.
Sąd Okręgowy nie uwzględnił również podniesionego przez bank zarzutu
zatrzymania, przyjmując, że umowa kredytowa nie jest umową wzajemną.
Skargę kasacyjną od wyroku z 10 listopada 2021 r. wywiódł pozwany bank
zaskarżając go w części uwzględniającej żądanie powoda. Zarzucił naruszenie
art. 385 w związku z art. 321 § 1 k.p.c., art. 3851 §1 k.c. w związku z art. 4 ust. 2
dyrektywy 93/13, a także art. 410 § 1 i 2 w związku z art. 405 k.c. oraz art. 496
i 497 k.c. Na tych podstawach wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części
i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie apelacji powoda, ewentualnie
o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu
we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Pozwany bank wniósł ponadto
II CSKP 2363/22
4
o nakazanie powodowi zwrotu świadczenia spełnionego przez pozwany bank na
podstawie zaskarżonego wyroku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W zakresie, w którym skarżący bank starał się podważyć w zarzutach
kasacyjnych stanowisko, że klauzule walutowe przyznające jednej ze stron umowy
kredytu uprawnienie do samodzielnego decydowania o kursach waluty indeksacji
mają charakter abuzywny, i że bez nich kwestionowana umowa kredytu nie może być
utrzymana, zarzuty te były oczywiście bezzasadne, gdyż w obecnym orzecznictwie
Sądu Najwyższego dominuje już stanowisko, że nie jest możliwe utrzymanie umowy
kredytowej takiej jak umowa zawarta w rozpatrywanej sprawie, w razie stwierdzenia
abuzywności jej postanowień kształtujących mechanizm indeksacji lub waloryzacji
świadczenia kursem waluty obcej (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia
2019 r., II CSK 282/18 nie publ. i z 13 maja 2022 r. III CSKP 293/22 nie publ. oraz
z 6 czerwca 2023 r. (II CSKP 950/22 nie publ.). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie
stanowisko to podziela. Gdy chodzi o kwestię abuzywności klauzul umownych
rozpatrywanych w niniejszej sprawie, to wszystkie odnośne zarzuty kasacyjne są
bezzasadne, albowiem Sąd drugiej instancji wyczerpująco, rzetelnie i w pełni
przekonująco wykazał, że przedmiotowe klauzule mają charakter niedozwolony,
a Sąd Najwyższy podziela tę ocenę.
Kluczowe znaczenie dla oceny zasadności skargi kasacyjnej w pozostałym
zakresie miał zarzut naruszenia art. 496 i 497 k.c. Pozwany bank zarzucił, że Sąd
drugiej instancji błędnie przyjął, że umowa kredytu nie ma charakteru wzajemnego
i wobec tego niezasadnie nie uwzględnił podniesionego przez niego zarzutu
zatrzymania. W uchwale z 28 lutego 2025 r., III CZP 126/22 (nie publ.) Sąd
Najwyższy wyjaśnił, że umowa o kredyt bankowy jest umową wzajemną i w związku
z tym, sąd rozpoznający konkretną sprawę między konsumentem a przedsiębiorcą
w świetle jej okoliczności przy uwzględnieniu prawa unijnego i odnośnej judykatury
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma kompetencję do oceny problematyki
zarzutu zatrzymania. Przyjmując taki punkt widzenia należało uznać zasadność
II CSKP 2363/22
5
kasacyjnego zarzutu naruszenia art. 496 i 497 k.c., skoro sąd drugiej instancji
wyszedł z błędnego założenia, że umowa o kredyt bankowy nie jest umową
wzajemną i nie uwzględnił przy ocenie zarzutu zatrzymania prawa unijnego i
wynikających z niego wskazań dla oceny zarzutu zatrzymania. Ponownie
rozpoznając w tych granicach sprawę Sąd drugiej instancji powinien, co oczywiste,
wziąć pod uwagę ewentualne zmiany okoliczności faktycznych między stronami i ich
możliwy wpływ na ocenę zarzutu zatrzymania, co pozostawało poza kognicją Sądu
Najwyższego jako sądu kasacyjnego związanego stanem faktycznym ustalonym
przez sądy meriti.
Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1oraz art. 108 § 2 w związku
z art. 391 § 1 i z art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Sąd Najwyższy miał ponadto na względzie to, że wyrok Sądu Najwyższego
uchylający zaskarżony wyrok i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania nie
stanowi orzeczenia co do istoty sprawy w rozumieniu art. 39816 k.p.c. i nie kończy
postępowania co do meritum. Rozstrzygnięcie o wniosku restytucyjnym należy w tej
sytuacji do sądu ponownie rozpoznającego sprawę na skutek wyroku kasatoryjnego
(art. 39815 § 1 zdanie trzecie k.p.c.) (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca
2006 r., III CSK 30/06, nie publ., z dnia 8 października 2010 r., II PK 37/10,
OSNP 2012, nr 1-2, poz. 6 i z dnia 9 sierpnia 2019 r., II CSK 551/18, nie publ.).
Marta Romańska
[SOP]
Karol Weitz
Roman Trzaskowski
