II CSKP 2216/22
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
11 kwietnia 2025 r.
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)
SSN Monika Koba
SSN Karol Weitz (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 11 kwietnia 2025 r. w Warszawie
skarg kasacyjnych Banku spółki akcyjnej w W. oraz K.B.
od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 21 kwietnia 2021 r., I AGa 140/19,
w sprawie z powództwa Banku spółki akcyjnej w W.
przeciwko K.B.
o zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną pozwanego;
2. uchyla zaskarżone postanowienie w zakresie żądania
powoda zasądzenia od pozwanego odsetek umownych za
opóźnienie od dnia 15 września 2016 r. do dnia zapłaty od kwot:
- od kwoty należności głównej 1 000 000 zł;
- od kwoty należności głównej 314 811,84 zł;
- od kwoty należności głównej 964 993,94 zł;
- od kwoty należności głównej 3 710 236,66 zł;
- od kwoty należności głównej 4 386 825,10 zł;
- od kwoty należności głównej 862 748,00 zł.
oraz w części dotyczącej rozstrzygnięcia o kosztach
postępowania przed sądami obu instancji i w tych granicach
przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Szczecinie do
ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach
postępowania kasacyjnego.
II CSKP 2216/22
2
Monika Koba
Dariusz Dończyk
UZASADNIENIE
Karol Weitz
Wyrokiem z 5 listopada 2018 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie w sprawie
z powództwa Banku Spółki Akcyjnej w W. przeciwko K.B. zasądził od pozwanego
na rzecz powoda kwoty (wyszczególnione w wyroku) stanowiące łącznie kwotę
2 293 303,84 zł i orzekł o kosztach procesu, oddalając powództwo w pozostałej
części, tj, co do kwoty 11 605 650,32 zł, w tym w zakresie części dochodzonych
odsetek i orzekł o kosztach procesu.
Sąd wskazał, że pomiędzy stronami zawisło sześć postępowań, które zostały
połączone do wspólnego rozpoznania. Postępowania te dotyczyły zobowiązań
pozwanego wobec powodowego banku z tytułu zawartych między stronami umów
kredytowych, przy czym w niektórych z nich wydane zostały nakazy zapłaty.
Sąd ustalił, że 21 grudnia 2012 r. strony zawarły umowę kredytu
konsolidacyjnego, na podstawie której powód miał udzielić pozwanemu na
warunkach określonych w tej umowie kredytu który miał być przeznaczony na
spłatę jego zobowiązań z tytułu wcześniejszych kredytów. Środki z tego kredytu
nigdy nie zostały jednak uruchomione. Sąd Okręgowy potraktował umowę kredytu
konsolidacyjnego jako odnowienie skutkujące umorzeniem części zobowiązań
pozwanego wobec powoda.
Apelacje od wyroku z 5 listopada 2018 r. złożyły obie strony. W toku
postępowania apelacyjnego pismem z 17 listopada 2020 r. powód w związku
z uzyskaniem tytułu egzekucyjnego w postępowaniu restrukturyzacyjnym wniósł
o uchylenie zaskarżonego wyroku i wydanych wcześniej nakazów zapłaty oraz
o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego odsetek umownych za opóźnienie od
15 września 2016 r. od wyszczególnionych przez siebie kwot zobowiązań
pozwanego, które to odsetki nie zostały objęte przedmiotowym tytułem
egzekucyjnym.
II CSKP 2216/22
3
Postanowieniem z 21 kwietnia 2021 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie uchylił
zaskarżony wyrok oraz wydane w sprawie nakazy zapłaty i umorzył postępowanie
w sprawie oraz orzekł o kosztach procesu za obie instancje.
Sąd ustalił, że postanowieniem z 15 września 2016 r. Sąd Rejonowy
Szczecin-Centrum w Szczecinie otworzył postępowanie układowe w stosunku do
pozwanego, którego przedmiotem były także wierzytelności objęte niniejszym
postępowaniem. Wierzytelności te zostały uznane przez nadzorcę sądowego
w spisie wierzytelności z 2 czerwca 2017 r. na łączną kwotę 14 511,987,41 zł.
Sprzeciw pozwanego co do spisu wierzytelności został prawomocnie odrzucony,
a wnioski o wykreślenie wierzytelności powoda oddalone. Prawomocnym
postanowieniem sędziego-komisarza z 15 stycznia 2019 r. spis wierzytelności
został zatwierdzony. Układ z udziałem powoda jako wierzyciela został przyjęty na
zgromadzeniu wierzycieli 21 stycznia 2020 r. i zatwierdzony postanowieniem Sądu
Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z 30 czerwca 2020 r., które stało się
prawomocne. Sąd ocenił, że w sprawie zachodzi zbędność wyrokowania
w rozumieniu art. 355 k.p.c. zarówno w zakresie należności głównej, jak i odsetek,
gdyż wierzytelności powoda objęte niniejszym postępowaniem zostały w całości
objęte układem, który podlegać będzie realizacji zgodnie z jego postanowieniami.
Zgodnie z art. 76 ust. 1 i art. 79 ust.2 ustawy z 15 maja 2015 r. – Prawo
restrukturyzacyjne, spis wierzytelności obejmuje wierzytelności osobiste w stosunku
do dłużnika powstałe przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego
wraz z odsetkami od wierzytelności pieniężnej w kwocie naliczonej do dnia
poprzedzającego dzień otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego włącznie.
Zgodnie z art. 150 ust. 1 pkt 2 Prawa restrukturyzacyjnego, układ obejmuje
wszelkie odsetki, zarówno dotychczasowe, jak i aktualne, naliczone za okres od
dnia otwarcia postępowania. Wobec tego odsetki za okres od dnia otwarcia
postępowania układowego, choć nie podlegają ujęciu w spisie wierzytelności, to
pozostają objęte restrukturyzacją. W efekcie Sąd uznał, że w sprawie doszło do
zbędności wyrokowania. Zgodnie z art. 102 Prawa restrukturyzacyjnego po
prawomocnym zatwierdzeniu układu wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności,
łącznie z wypisem prawomocnego postanowienia zatwierdzającego układ, stanowi
tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi. Sąd uznał zasądzenie odsetek zgodnie
II CSKP 2216/22
4
z żądaniem powoda za zbędne, gdyż wobec faktu, że w czasie wykonywania
układu objęte nim wierzytelności podlegają zaspokojeniu na jego warunkach,
bezpodstawne byłoby generowanie tytułu egzekucyjnego na przyszłość.
Skargę kasacyjną od postanowienia z 21 kwietnia 2021 r. wywiódł powód.
Zaskarżając je w części dotyczącej umorzenia postępowania w zakresie odsetek
umownych Zarzucił naruszenie art. 355 w związku z art. 386 §3 i z art. 391 §1 k.p.c.
Na tej podstawie wniósł o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części
i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Drugą skargę kasacyjną od postanowienia z 21 kwietnia 2021 wywiódł
pozwany. Zaskarżając to postanowienie w całości zarzucił naruszenie art. 386 § 3
w związku z art. 355 k.p.c. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonego
postanowienia w całości i przekazanie sprawy sądowi drugiej instancji do
ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna powodowego banku zasługiwała na uwzględnienie. Przy
założeniu, że przyczyną umorzenia postępowania w sprawie była zbędność
wyrokowania wskutek następczego odpadnięcia interesu prawnego powoda
w uzyskaniu ochrony prawnej wobec uzyskania przez niego tytułu egzekucyjnego
opiewającego na wierzytelności objęte niniejszym postępowaniem należało uznać,
że tak ujęta przesłanka umorzenia postępowania mogła działać tylko w granicach,
na które opiewał tytuł egzekucyjny. Skoro nie obejmował on odsetek umownych od
wierzytelności za okres od 15 września 2016 r., to w tym zakresie odpadała
przyczyna umorzenia postępowania w sprawie i w związku z tym, co do żądania
zasądzenia wspomnianych odsetek należało uchylić zaskarżone postanowienie.
Gdy chodzi o skargę kasacyjną pozwanego, to podniesiony w niej zarzut
naruszenia art. 386 § 3 w związku z art. 355 k.p.c. oparty na założeniu, że brak
było podstaw do umorzenia postępowania w sprawie, należało ocenić jako
bezzasadny. Uszło uwagi pozwanego, że na wypadek, w którym doszło już – po
wyczerpaniu postępowania co do weryfikacji wierzytelności dłużnika
przewidzianego w prawie restrukturyzacyjnym prawo to przewiduje szczególną
regulację co do kwestionowania wierzytelności objętych spisem wierzytelności,
II CSKP 2216/22
5
poza którą kwestionowanie takie zgodnie z zasadą jednotorowości dochodzenia
roszczeń należy uznać za niedopuszczalne, chociaż spis wierzytelności nie
korzysta z przymiotu powagi rzeczy osądzonej. Według art.102 ust. 3 i 4 Prawa
restrukturyzacyjnego, dłużnik może żądać ustalenia że wierzytelność objęta
zatwierdzonym spisem wierzytelności nie istnieje, albo istnieje w mniejszym
zakresie w odrębnym procesie (art. 189 k.p.c.), jeżeli złożył sprzeciw co do ujęcia
wierzytelności w spisie wierzytelności, natomiast po nadaniu klauzuli wykonalności
wyciągowi z zatwierdzonego spisu wierzytelności zarzut, że wierzytelność objęta
spisem nie istnieje albo istnieje w mniejszym zakresie, dłużnik może podnieść
w drodze powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności. Oznacza
to, że wbrew twierdzeniom pozwanego zawartym w skardze kasacyjnej w sprawie
zachodziła podstawa do umorzenia postępowania z punktu widzenia możliwości
obrony interesu prawnego pozwanego, wobec czego zarzut naruszenia art. 386 § 3
w związku z art. 355 k.p.c. należało uznać za bezzasadny i tym samym oddalić
skargę kasacyjną pozwanego.
Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 i art. 39814 oraz art. 108 § 2
w związku z art. 391 §1 i z art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy, orzekł, jak w sentencji.
Monika Koba
[SOP]
[r.g.]
Dariusz Dończyk
Karol Weitz
