II CSKP 194/25

II CSKP 194/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 24 lipca 2026 r. SSN Władysław Pawlak (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Agnieszka Piotrowska SSN Roman Trzaskowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 24 lipca 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 27 września 2023 r., VII AGa 154/23, w sprawie z powództwa M.G. przeciwko P. spółce akcyjnej w W. o odszkodowanie, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Agnieszka Piotrowska Władysław Pawlak Roman Trzaskowski [PG] UZASADNIENIE II CSKP 194/25 2 Powód M.G. w pozwie skierowanym przeciwko P.1 w W. (obecnie P. S.A. w W.) domagał się zasądzenia kwoty 60 000 zł z ustawowymi odsetkami z tytułu odszkodowania za spadek wartości nieruchomości położonej w W. przy ul. […], składającej się z działki ewidencyjnej nr […], obręb […] (objętej księgą wieczystą nr […]), której jest właścicielem oraz kwoty 59 516,95 zł z odsetkami ustawowymi od 24 lipca 2013 r. do 31 grudnia 2015 r., a od 1 stycznia 2016 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie do dnia zapłaty, z tytułu konieczności poniesienia nakładów na poprawę warunków akustycznych budynku mieszkalnego zlokalizowanego na ww. nieruchomości. Wyrokiem częściowym z 24 sierpnia 2017 Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo w zakresie roszczenia odszkodowawczego z tytułu spadku wartości nieruchomości, zaś wyrokiem z 19 czerwca 2019 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację powoda. Z kolei wyrokiem z 25 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 59 516,95 zł z ustawowymi odsetkami od 24 grudnia 2013 r. do 31 grudnia 2015 r. i ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty, tytułem odszkodowania za koszt rewitalizacji akustycznej budynku mieszkalnego znajdującego się na ww nieruchomości powoda, na skutek utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla P.2 w W. Sąd pierwszej instancji ustalił m.in., że na przedmiotowej nieruchomości znajduje się budynek mieszkalny w zabudowie szeregowej o powierzchni 181,15 m². Uchwałą nr […] Sejmik Województwa [...] z dnia 20 czerwca 2011 r., która weszła w życie 4 sierpnia 2011 r. utworzył obszar ograniczonego użytkowania (dalej: „o.o.u.”) dla P.2 w W. Na podstawie tej uchwały nieruchomość powoda znalazła się w strefie o.o.u., poza strefami Z1 i Z2. Zgodnie z § 6 uchwały w strefie o.o.u. w nowoprojektowanych budynkach należy zapewnić odpowiednią izolacyjność ścian zewnętrznych, okien i drzwi w ścianach zewnętrznych, dachów i stropodachów zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (dalej: „pr. bud.”) i przepisami wykonawczymi do tej ustawy, zaś w istniejących budynkach należy II CSKP 194/25 3 zastosować zabezpieczenia zapewniające właściwy klimat akustyczny w pomieszczeniach - zgodnie z przepisami pr. bud. i przepisami wykonawczymi do niej. Nieruchomość powoda na skutek objęcia jej o.o.u. wymagała prac remontowo- budowlanych polegających m.in. na wymianie stolarki okiennej i wykonaniu instalacji wentylacji mechanicznej. Pismem z 16 lipca 2013 r. doręczonym pozwanemu następnego dnia powód domagał się zapłaty kwoty 400 000 zł. Ponadto wnioskiem wniesionym do Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie 31 lipca 2013 r. powód zgłosił roszczenia do pozwanego w kwocie 400 000 zł z tytułu ubytku wartości nieruchomości oraz nakładów koniecznych do zapewnienia prawidłowego klimatu akustycznego. Jednak do zawarcia ugody nie doszło, co zostało stwierdzone w protokole posiedzenia z 23 grudnia 2013 r. Na podstawie dowodu z opinii łącznej biegłych z zakresu akustyki i budownictwa Sąd a quo ustalił, że koszt wymiany stolarki okiennej to 11 309,67 zł brutto, a koszt wykonania instalacji wentylacji mechanicznej wynosi 29 176,45 zł brutto, zaś koszt robót wykończeniowych i przygotowawczych to kwota 19 030,83 zł, co łącznie daje kwotę 59 516,95 zł. Sąd Okręgowy powołując się na art. 129 ust. 1 - 4 oraz art. 136 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (jedn. tekst: Dz. U. z 2025 r. poz. 647; dalej: „p.o.ś.”) i po stwierdzeniu, że roszczenie zostało zgłoszone przez powoda z zachowaniem terminu zawitego, wyjaśnił że powód wykazał dowodowo istnienie i wysokość roszczenia w stosunku do pozwanego w zakresie konieczności poniesienia kosztów rewitalizacji akustycznej w budynku mieszkalnym z uwagi na wprowadzenie o.o.u. Na skutek apelacji pozwanego Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 27 września 2023 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 25 października 2022 r. i powództwo oddalił oraz rozstrzygnął o zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu w pierwszej instancji, a ponadto zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 4326 zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. II CSKP 194/25 4 Sąd odwoławczy przyjmując za własne ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji i powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z 28 października 2022 r., III CZP 100/22, stwierdził, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż właścicielowi nieruchomości położonej w strefie o.o.u., o której mowa w art. 135 p.o.ś., nie przysługuje odszkodowanie w wysokości odpowiadającej kosztom zapewnienia w budynku znajdującym się na tej nieruchomości odpowiedniego klimatu akustycznego, jeżeli - tak jak w niniejszej sprawie - nie zostały one poniesione. W skardze kasacyjnej powód zaskarżając powyższy wyrok w całości wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 135 ust. 3a p.o.ś. w zw. z § 6 pkt 2 uchwały nr […] Sejmiku Województwa [...] z dnia 20 czerwca 2011 r. w sprawie utworzenia o.o.u. dla P.2 w W., przez przyjęcie, że nie wynika z nich obowiązek dostosowania do wskazanych w tym przepisach wymagań technicznych istniejących budynków znajdujących się na terenie o.o.u. dla P.2 w W., ale położonych poza strefami Z1 i Z2 tego obszaru; 2) art. 129 ust. 2 i art. 136 ust. 3 p.o.ś. na skutek przyjęcia, że właścicielowi nieruchomości położonej na terenie o.o.u. - w każdym przypadku, tj. również w razie istnienia obowiązku w zakresie dostosowania istniejących budynków do wymagań technicznych dotyczących budynków położonych na terenie o.o.u. dla lotniska, w zakresie zapewnienia w nich odpowiedniego klimatu akustycznego - przysługuje odszkodowanie w wysokości odpowiadającej kosztom zapewnienia w budynku znajdującym się na takiej nieruchomości odpowiedniego klimatu akustycznego, ale dopiero wtedy, gdy koszty te zostaną przez niego wcześniej poniesione. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Wprawdzie Sąd Najwyższy w zwykłym składzie w dniu 28 października 2022 r., III CZP 100/22, podjął uchwałę, że właścicielowi nieruchomości położonej w strefie ograniczonego użytkowania, nie przysługuje odszkodowanie w wysokości odpowiadającej kosztom zapewnienia w budynku znajdującym się na tej nieruchomości odpowiedniego klimatu akustycznego, jeżeli koszty te nie zostały II CSKP 194/25 5 poniesione (zob. też wyrok Sądu Najwyższego z 13 listopada 2024 r., II CSKP 678/22), jednakże w obydwu tych sprawach w składzie Sądu Najwyższego uczestniczyli sędziowie wadliwie powołani na urząd sędziego Sądu Najwyższego (tj. na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. nowelizującej ustawę o Krajowej Radzie Sądownictwa). W uchwale połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, (OSNC 2020, nr 4, poz. 34), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. nowelizującej ustawę o Krajowej Radzie Sądownictwa (zob. też pkt 1 wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 lipca 2026 r., C-96/24, C- 103/24 i C-112/24). Uchwała ta uzyskała status zasady prawnej, zgodnie z art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (jedn. tekst: Dz. U. z 2024 r., poz. 622; dalej - „u.S.N.”). Uchwały tej nie mógł podważyć wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61, jako wykraczający poza konstytucyjne kompetencje Trybunału Konstytucyjnego określone w art. 188 Konstytucji RP, co szczegółowo zostało już wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, nr 10, poz. 95, składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, OSNKW 2022, nr 6, poz. 22 i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21, OSNK 2021, nr 10, poz. 41, z dnia 29 września 2021 r., V KZ 47/21 i, z dnia 21 stycznia 2022 r., III CO 6/22 oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2022 r., III KK 404/21). Ponadto ze względu na powszechnie znane upolitycznienie polskiego Sądu konstytucyjnego, a także zasiadanie w nim tzw. sędziów - dublerów (czyli wybranych przez Sejm na stanowisko sędziego Trybunału Konstytucyjnego, mimo że już stanowiska te zostały obsadzone na skutek wcześniejszego prawidłowego wyboru przez Sejm innych sędziów) organ ten nie spełnia przymiotów sądu niezależnego i niezawisłego oraz ustanowionego na podstawie ustawy. II CSKP 194/25 6 W wyroku z 7 maja 2021 r., nr 4907/18, Xero Flor sp. z o.o. z siedzibą w Polsce p. Polsce, który stał się ostateczny 7 sierpnia 2021 r., Europejski Trybunał Praw Człowieka, oceniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w składzie którego uczestniczył taki sędzia Trybunału Konstytucyjnego, orzekł, że doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284; dalej: „Konwencji”), w zakresie prawa do sądu ustanowionego ustawą, z powodu naruszenia procedury wyboru trzech sędziów, którego dokonano w dniu 2 grudnia 2015 r., a naruszenia te były na tyle poważne, że podważały legitymację procedury wyboru i stanowią istotę prawa do „sądu ustanowionego przez ustawę”. W uzasadnieniu Europejski Trybunał Praw Człowieka wyjaśnił, że działania władzy ustawodawczej (Sejmu RP) i wykonawczej (Prezydenta RP) stanowiły bezprawny zewnętrzny wpływ na Trybunał Konstytucyjny ze względu na niewykonanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 3 i 9 grudnia 2015 r. dotyczące ważności wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Mianowicie w dniu 2 grudnia 2015 r. miał miejsce wybór i zaprzysiężenie trzech sędziów Trybunału Konstytucyjnego tuż przed wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 3 grudnia 2015 r. wyroku w sprawie K 34/15. Nieuprawniona ingerencja Sejmu i Prezydenta w proces wyboru sędziów konstytucyjnych stanowiła naruszenie prawa krajowego, które Europejski Trybunał Praw Człowieka zakwalifikował jako dotyczące fundamentalnej zasady procedury wyboru, a mianowicie, że sędziego Trybunału Konstytucyjnego wybiera Sejm tej kadencji, w trakcie której przypada dzień powstania wakatu na tym stanowisku sędziowskim. Sejm RP VIII kadencji, dokonując wyboru trzech sędziów Trybunału Konstytucyjnego w dniu 2 grudnia 2015 r., dopuścił się naruszenia tej podstawowej zasady, ponieważ stanowiska, na które zostali oni rzekomo wybrani, zostały już obsadzone przez trzech sędziów wybranych przez poprzedni Sejm, od których Prezydent odmówił przyjęcia ślubowania. Europejski Trybunał Praw Człowieka podkreślił również, że badanie zachowania wymogów „sądu ustanowionego ustawą” wiąże się z systematyczną analizą, czy zarzucona nieprawidłowość w danej sprawie jest na tyle poważna, aby miała podważyć wyżej wymienione podstawowe zasady i zagrażać niezależności danego sądu. W odniesieniu do wyrażenia „ustanowiony na podstawie ustawy” Europejski Trybunał Praw Człowieka odniósł ją do wymogu w postaci ochrony sądownictwa przed II CSKP 194/25 7 wpływami zewnętrznymi, w szczególności ze strony władzy wykonawczej, ale także ustawodawczej, lub wpływami w ramach samego wymiaru sprawiedliwości. Istnieje współzależność między wymogiem istnienia „sądu ustanowionego ustawą” a warunkami niezależności i bezstronności i chociaż prawo do „sądu ustanowionego ustawą” jest autonomicznym prawem wynikającym z art. 6 ust. 1 Konwencji, to istnieje ścisły związek między tym szczególnym prawem a gwarancjami „niezależności” i „bezstronności”. Z kolei w wyroku z 18 grudnia 2025 r., C-448/23, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł m.in., że poprzez brak spełnienia przez Trybunał Konstytucyjny wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy w wyniku nieprawidłowości w procedurach powołania trzech sędziów Trybunału Konstytucyjnego w grudniu 2015 r. oraz w procedurze powołania jego Prezesa w grudniu 2016 r. Rzeczpospolita Polska uchybiła swoim zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej. 2. Jeżeli z przeglądu ekologicznego albo z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wymaganej przepisami ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (jedn. tekst: Dz. U. z 2026 r., poz. 670; dalej: „ustawa z 3 października 2008 r.”), albo z analizy porealizacyjnej wynika, że mimo zastosowania dostępnych rozwiązań technicznych, technologicznych i organizacyjnych nie mogą być dotrzymane standardy jakości środowiska poza terenem zakładu lub innego obiektu, to m.in. dla lotniska tworzy się o.o.u. (art. 135 ust. 1 p.o.ś.). Obszar ograniczonego użytkowania dla przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z 3 października 2008 r., lub dla zakładów, lub innych obiektów, gdzie jest eksploatowana instalacja, która jest kwalifikowana jako takie przedsięwzięcie, tworzy sejmik województwa, w drodze uchwały (art. 135 ust. 2 p.o.ś.). Organ, który tworzy o.o.u. określa granice obszaru, ograniczenia w zakresie przeznaczenia terenu, wymagania techniczne dotyczące budynków oraz sposób korzystania z terenów wynikające z postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko lub analizy porealizacyjnej albo przeglądu ekologicznego (art. 135 ust. II CSKP 194/25 8 3a p.o.ś.). Obszar ograniczonego użytkowania tworzy się na podstawie poświadczonej przez właściwy organ kopii mapy ewidencyjnej z zaznaczonym przebiegiem granic obszaru, na którym konieczne jest utworzenie tego obszaru (art. 135 ust. 3b p.o.ś.). Zgodnie z art. 129 ust. 1 p.o.ś. jeżeli w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości korzystanie z niej lub z jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone, właściciel nieruchomości może żądać wykupienia nieruchomości lub jej części. Stosownie natomiast do art. 129 ust. 2 p.o.ś. w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości jej właściciel może żądać odszkodowania za poniesioną szkodę; szkoda obejmuje również zmniejszenie wartości nieruchomości, przy czym, co z kolei wynika z art. 129 ust. 5 p.o.ś., w zakresach, o których mowa m.in. w ust. 1 i 2 art. 129 tej ustawy, nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, dotyczących roszczeń z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. W razie określenia na obszarze ograniczonego użytkowania wymagań technicznych dotyczących budynków szkodą, o której mowa w art. 129 ust. 2 p.o.ś., są także koszty poniesione w celu wypełnienia tych wymagań przez istniejące budynki, nawet w przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie (art. 136 ust. 3 p.o.ś.). Utworzenie o.o.u. stanowi ingerencję w prawo własności nieruchomości, polegającą na konieczności znoszenia przez jej właściciela ponadnormatywnych immisji. Utworzenie o.o.u. legalizuje - w tym wypadku działalność cywilnego portu lotniczego - w sytuacji gdy nie mogą być dotrzymane standardy jakości środowiska poza terenem tego lotniska (art. 135 ust. 1 p.o.ś.). Legalizacja taka jest dokonywana w interesie publicznym i skutkuje tym, że właściciel nieruchomości położonej w o.o.u. nie może skutecznie żądać zaniechania przez przedsiębiorcę lotniczego negatywnego oddziaływania na jego nieruchomość, o ile nie zostaną przekroczone dopuszczalne po utworzeniu o.o.u. normy hałasu, określone w uchwale sejmiku województwa o utworzeniu tego obszaru. Dopuszczalny wskutek wprowadzenia II CSKP 194/25 9 o.o.u. poziom hałasu w odniesieniu do takiej nieruchomości jest wyższy, aniżeli w stosunku do nieruchomości znajdujących się poza tym obszarem. Zauważyć trzeba, że wprawdzie ustawodawca traktuje jako szkodę także poniesione przez właściciela takiej nieruchomości zabudowanej koszty na zapewnienie właściwego klimatu akustycznego budynku (tzw. rewitalizacja akustyczna), ale różnicuje ją w stosunku do szkody polegającej na zmniejszeniu wartości nieruchomości w ten sposób, że uzależnia powstania roszczenia odszkodowawczego nie tylko od wprowadzenia o.o.u. (tak jak w przypadku szkody identyfikowanej z obniżeniem wartości nieruchomości - art. 129 ust. 2 p.o.ś.), ale przede wszystkim od wydatkowania środków finansowych na rewitalizację akustyczną (art. 135 ust. 3 p.o.ś), pomimo że art. 135 ust. 3 p.o.ś. - mówiąc o szkodzie - odsyła wprost właśnie do art. 129 ust. 2 p.o.ś. Zatem na gruncie tej samej ustawy prawodawca różnicuje przesłanki roszczenia odszkodowawczego w zależności od rodzaju szkody. Legalizacja hałasu następuje w interesie społecznym, umożliwiając dużej liczbie osób podróżowanie oraz zwiększając przez to zyski przedsiębiorcy, ale kosztem jednostki. Koszty na zapewnienie właściwego klimatu akustycznego budynku mieszkalnego stanowią specyficzną szkodę, gdyż nie zwiększają wartości budynku ani też nie polegają na naprawie budynku. Ich poniesienie ma na celu zapewnienie takiego komfortu wewnątrz budynku, jak w budynkach znajdujących poza granicą o.o.u., które nie są narażone na negatywne oddziaływanie hałasu związanego z funkcjonowaniem lotniska, czyli zapewnienie właściwego klimatu akustycznego w budynkach położonych w granicach o.o.u. ma na celu zmniejszenie negatywnych skutków ponadnormatywnego oddziaływania hałasu, którego źródłem jest działalność lotnisk. W konsekwencji uzależnienie powstania roszczenia odszkodowawczego dopiero od poniesienia stosownych kosztów, czyli de facto od usunięcia tej szkody stawia właścicieli budynków mieszkalnych znajdujących się w granicach o.o.u. w gorszej sytuacji nie tylko w stosunku do właścicieli budynków położonych poza tą granicą, ale także w stosunku do tych właścicieli nieruchomości położonych w granicach o.o.u., którzy mogą skorzystać z roszczenia o wykup lub zamianę nieruchomości (art. 129 ust. 1 p.o.ś). W ten sposób dochodzi do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) oraz równej ochrony prawa własności (art. II CSKP 194/25 10 64 ust. 2 Konstytucji). Nie ma znaczenia okoliczność, czy zawarty w uchwale sejmiku Województwa [...] wymóg zapewnienia w budynkach mieszkalnych właściwego klimatu akustycznego stanowi źródło prawnego obowiązku. Wszak rewitalizacja akustyczna ma na celu zapewnienie niezakłóconego - wskutek zalegalizowania zwiększonego hałasu - korzystania z domu na takich warunkach, jak w budynkach mieszkalnych poza granicą o.o.u. Zgodnie z § 6 uchwały nr […] Sejmiku Województwa [...] z 20 czerwca 2011 r. w strefie o.o.u. w nowoprojektowanych budynkach należy zapewnić odpowiednią izolacyjność ścian zewnętrznych, okien i drzwi w ścianach zewnętrznych, dachów i stropodachów zgodnie z pr. bud. i przepisami wykonawczymi do tej ustawy, zaś w istniejących budynkach należy zastosować zabezpieczenia zapewniające właściwy klimat akustyczny w pomieszczeniach - zgodnie z przepisami tej ustawy i przepisami wykonawczymi do niej. Nieruchomość powoda na skutek objęcia jej o.o.u. wymaga prac remontowo- budowlanych polegających m.in. na wymianie stolarki okiennej i wykonaniu instalacji wentylacji mechanicznej. W przedmiotowej sprawie budynek mieszkalny został oddany do użytku w latach 80 - tych ub. wieku (k. 84/2). W takiej sytuacji faktycznej literalna wykładnia art. 136 ust. 3 p.o.ś. pozbawia właścicieli nieruchomości budynkowych, którzy wznieśli budynek mieszkalny (albo dokonali jej zakupu) na długo przed wprowadzeniem o.o.u., możliwości zapewnienia w nich właściwego klimatu akustycznego, zwłaszcza że ze względu na swoją sytuację finansową mogą nie być w stanie ponieść tych wydatków, ewentualnie zmusza ich to do zaciągnięcia kredytu i w konsekwencji poniesienia dodatkowych kosztów (np. odsetki kredytowa, prowizja za udzielenie kredytu). Ponadto skoro wprowadzenie o.o.u. nastąpiło w związku z ważnym interesem publicznym, to taką sytuację należy kwalifikować też jako swoisty rodzaj wywłaszczenia. W stanie faktycznym sprawy wykładnia językowa tego przepisu, wedle której właściciel nieruchomości nie może żądać odszkodowania odpowiadającego kosztom zapewnienia w znajdującego się na niej budynku właściwego klimatu akustycznego, przed ich poniesieniem, byłaby sprzeczna również z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że wywłaszczenie jest dopuszczalne za słusznym odszkodowaniem. Konieczność poniesienia kosztów na zapewnienie właściwego klimatu akustycznego w budynku mieszkalnym, wskutek II CSKP 194/25 11 utworzenia o.o.u., bez wątpienia stanowi ograniczenie prawa własności, skoro są one potrzebne do zapewnienia normatywnego poziomu odczuwalnych immisji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz. U. z 2026 r., poz. 399; dalej: „u.g.n.”) ograniczenie prawa własności stanowi jedną z form wywłaszczenia. W przeszłości Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że jakkolwiek priorytetowa znaczenie ma wykładnia językowa, to w sytuacji, gdy jej wyniki doprowadzają do rezultatów sprzecznych z innymi przepisami tej samej ustawy lub różnicują pozycję jednostek, to tego rodzaju wykładnia musi ustąpić innym (np. systemowej, celowościowej, logicznej). Dlatego też w ocenie Sądu Najwyższego w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną art. 136 ust. 3 p.o.ś. w zakresie, w jakim uzależnia powstanie roszczenia odszkodowawczego z tytułu kosztów rewitalizacji akustycznej w budynku mieszkalnym (wybudowanym i dopuszczonym do użytkowania przez właściwe władze budowlane na długo przed utworzeniem o.o.u.) od poniesienia tych wydatków, jest sprzeczny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Potrzeba dokonania przez Sąd Najwyższy tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjnej wynika z tego, że aktualnie, jak już wskazano wcześniej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego - przez wzgląd na brak przymiotów niezależności i niezawisłości przynajmniej niektórych jego sędziów oraz ogólny upadek autorytetu i zaufania społecznego w stosunku do tego organu władzy publicznej - są kwestionowane przez Europejski Trybunał Praw Człowieka i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże, gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu (art. 363 § 1 k.c.). Restytucja w naturze nie wyklucza całkowicie drugiego ze sposobów naprawienia szkody, a mianowicie jeżeli mimo naprawy stan uszkodzonej rzeczy z punktu widzenia jej walorów technicznych, użytkowych, estetycznych itp. odbiega znacznie od staniu pierwotnego, to wówczas wyjątkowo należy dopuścić możliwość wyrównania szkody przez przyznanie poszkodowanemu uzupełniającego II CSKP 194/25 12 odszkodowania pieniężnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 3 lutego 1971 r. , III CRN 450/70, OSNCP 1971, nr 11, poz. 205). Wprawdzie art. 363 § 1 k.c. nie przewiduje wprost sposobu naprawienia szkody polegającego na zapłacie sumy pieniężnej odpowiadającej przewidywanym kosztom usunięcia wady (uszkodzenia) rzeczy, ale możliwość taką dopuszczono szeroko w zakresie roszczeń o naprawienia szkody związanej z uszkodzeniem pojazdu kierowanych do ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej (tzw. restytucja pieniężna, por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 17 listopada 2011 r., III CZP 5/11, OSNC 2012, nr 3, poz. 28), a w ostatnim czasie także w odniesieniu do wad lokali lub budynków (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 6 lutego 2018 r., IV CSK 83/17, z 14 grudnia 2018 r., I CSK 695/17, OSNC-ZD 2020, z A, poz. 8 i z 8 marca 2019 r., III CSK 106/17). Zakwalifikowanie takiego sposobu naprawienia szkody może niekiedy wzbudzać wątpliwości w zakresie oszacowania szkody, rozumianej zgodnie z metodą dyferencyjną, jako różnica między wartością rzeczy wolnej od wad (uszkodzeń) oraz rzeczy wadliwej (uszkodzonej), związane z indywidualnym charakter nieruchomości oraz samych ich uszkodzeń, a to sprawia, iż zawodzi metoda porównawcza wykorzystywana często przy szacowaniu szkody (por. uchwała Sądu Najwyższego z 17 lutego 2016 r., III CZP106/15, OSNC 2017, nr 2, poz. 13 i wyrok Sądu Najwyższego z 15 lutego 2018 r., IV CSK 286/17). W takim ujęciu uznanie za miarodajne dla określenia wysokości szkody celowych i ekonomicznie uzasadnionych kosztów usunięcia wady czy uszkodzenia rzeczy (usługi i robocizny) ma w rzeczywistości czynić zadość zastosowaniu metody dyferencyjnej i zasadniczo nie powinno budzić zastrzeżeń w odniesieniu do rzeczy, które co do zasady nie ulegają zużyciu (takim rodzajem rzeczy są nieruchomości gruntowe) albo rzeczy, które co do zasady ulegają zużyciu technicznemu, ale w chwili ich uszkodzenia są nowe (np. nieruchomości budynkowe, lokalowe, rzeczy ruchome), a wówczas nie zachodzi potrzeba uwzględnienia istniejącego ich zużycia. Nie ma też przepisów prawnych zobowiązujących poszkodowanego, który uzyskał naprawienie szkody poprzez zapłatę świadczenia pieniężnego w kwocie odpowiadającej kosztom przywrócenia uszkodzonej rzeczy do stanu poprzedniego, do wykorzystania uzyskanego świadczenia właśnie na naprawę tej rzeczy. Wobec tego w przypadku restytucji naturalnej wymiana uszkodzonego elementu rzeczy już II CSKP 194/25 13 o określonym stopniu technicznego zużycia na nowy jej element zasadniczo nie powoduje zwiększenia wartości tej rzeczy, gdyż przez tego rodzaju wymianę, nie następuje wydłużenie trwałości technicznej rzeczy jako całości; w ramach restytucji naturalnej nie jest możliwa wymiana uszkodzonego elementu rzeczy używanej na element używany, ale wolny od uszkodzenia, gdyż poziom eksploatacji rzeczy z takimi samymi elementami jest różny i nie sposób znaleźć dwóch elementów o identycznym poziomie technicznego zużycia. Natomiast w razie przyznania poszkodowanemu odszkodowania odpowiadającego hipotetycznym kosztom wymiany uszkodzonego elementu rzeczy o pewnym już zużyciu technicznym na nowy taki element, gdy poszkodowany dokona następnie naprawy, ale poniżej kosztów hipotetycznych przyjętych za podstawę zasądzonego odszkodowania, może to doprowadzić do sytuacji, że pomimo takiej naprawy wartość rzeczy jako całości będzie taka sama jak jej wartość w razie gdyby została naprawiona zgodnie z założeniami przyjętymi do wyliczenia zasądzonego odszkodowania, a do majątku poszkodowanego wejdzie kwota stanowiąca różnicę między kwotą zasądzoną a kwotą faktycznie wydatkowaną na naprawę, zwiększając w istocie ten majątek ponad poziom sprzed zdarzenia szkodzącego. Podobnie będzie, gdy poszkodowany nie dokona w ogóle naprawy, bowiem wówczas różnica pomiędzy zasądzoną kwotą odszkodowania, obejmującą hipotetyczne koszty naprawy, a różnicą pomiędzy wartością rzeczy nieuszkodzonej i wartością tej rzeczy z uszkodzeniami również zwiększy majątek poszkodowanego ponad kwotę sprzed zdarzenia szkodzącego. Dlatego też w razie dochodzenia przez poszkodowanego odszkodowania w formie pieniężnej należy mieć na względzie to, w jaki sposób została skonstruowana szkoda w postaci straty, tak aby zasądzone odszkodowanie w jego istotnej części nie stanowiło bezpodstawnego wzbogacenia poszkodowanego, który przecież może rekompensować szkodę także pod postacią utraconych korzyści (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9 lutego 2024 r., II CSKP 1871/22). Jak jednak wspomniano wyżej ustawodawca na gruncie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 129 ust. 2 p.o.ś. konstruuje hybrydową postać szkody w postaci kosztów rewitalizacji akustycznej w budynkach mieszkalnych istniejących w chwili utworzenia o.o.u. i których konieczność poniesienia pozostaje w bezpośrednim związku z utworzeniem o.o.u., w celu zapewnienia ochrony akustycznej, a w konsekwencji II CSKP 194/25 14 należytego komfortu mieszkańcom takich budynków. Nie chodzi więc o klasyczną naprawę budynku. Oczywiście może się zdarzyć, że właściciel budynku po uzyskaniu odszkodowania w formie pieniężnej, nie przeznaczy go na koszty rewitalizacji, względnie wykona akustykę budowlaną częściowo lub tańszym kosztem. Jednakże zważywszy na to, że rewitalizacja akustyczna ma służyć ochronie przed ponadnormatywnym hałasem, w razie niedokonania stosownych nakładów z uzyskanego odszkodowania, to i tak nie może być mowy o bezpodstawnym wzbogaceniu poszkodowanego. Wówczas bowiem odszkodowanie pieniężne stanowić będzie rekompensatę za znoszenie ponadnormatywnego hałasu, zaś właściciel budynku nie wykorzystując uzyskanego odszkodowania na akustykę budowlaną nie będzie mógł dochodzić już roszczeń wynikających z ponadnormatywnego oddziaływaniu hałasu (np. pogorszenie stanu zdrowia, dyskomfort psychiczny). W związku z prawomocnym oddaleniem powództwa z tytułu odszkodowania za szkodę związaną ze zmniejszeniem wartości nieruchomości wskutek wprowadzenia o.o.u. tylko ubocznie należy wskazać, że wykreowane w doktrynie prawniczej pojęcie rekurencji (podwójnego odszkodowania) na gruncie ustawy - prawo ochrony środowiska, nie ma oparcia normatywnego, skoro ustawodawca wyraźnie wyróżnia szkodę polegającą na obniżeniu wartości nieruchomości (art. 129 ust. 2 p.o.ś.) i szkodę obejmującą koszty zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynku mieszkalnym położonym w granicach o.o.u. (art. 136 ust. 3 w zw. z art. 129 ust. 2 p.o.ś.). Po drugie, z punktu widzenia logiki formalnej, pojęcie to jest niespójne, ponieważ jego twórcy odnoszą go do sytuacji, gdy poszkodowany otrzymuje odszkodowanie za obniżenie wartości nieruchomości (nawet bez związku ze szczególnymi ograniczeniami wynikającymi z art. 135 ust. 3a p.o.ś. ), ale nie poniósł jeszcze nakładów związanych z zapewnieniem właściwego klimatu akustycznego. Natomiast nie wyjaśniają, czy w razie poniesienia tych nakładów zasada rekurencji będzie miała zastosowanie. Gdyby wówczas miała zastosowanie ta zasada, to poszkodowany w istocie zmuszony byłby pokryć koszty rewitalizacji akustycznej z uzyskanego odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości, a jak już była o tym mowa ustawodawca rozróżnia oba rodzaje szkody. Niespójność teoretyczna tej zasady jest widoczna także, jeśli porówna się wartość nieruchomości II CSKP 194/25 15 niezabudowanej - położonej tak, jak nieruchomość powoda w o.o.u.- z wartością nieruchomości według stanu przed utworzeniem o.o.u., a następnie porówna się wartość takiej nieruchomości niezabudowanej według stanu sprzed wprowadzenia o.o.u. z wartością kosztów budowy domu mieszkalnego w o.o.u. (z uwzględnieniem wymogu zastosowania materiałów budowlanych zapewniających w pomieszczeniach chronionych wymagany normatywnie klimat akustyczny, niepodlegających zwrotowi na podstawie art. 136 ust. 3 p.o.ś.) z wartością kosztów budowy takiego domu, ale poza granicą o.o.u., czyli nie narażonego na oddziaływanie ponadnormatywnego hałasu wywoływanego działalnością lotniska. Oczywistym jest, że koszty budowy będą wyższe w pierwszym przypadku i będą niezależne od spadku wartości nieruchomości gruntowej. Po trzecie, autorzy pojęcia rekurencji nie wyjaśniają, które z elementów szkody w postaci obniżenia wartości nieruchomości budynkowej pokrywają się z elementami szkody w postaci kosztów potrzebnych na zapewnienie właściwego klimatu akustycznego. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w zw. z art. 386 § 2 k.p.c. i art. 39821 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 39821 k.p.c. Agnieszka Piotrowska (M.M.) [SOP] Władysław Pawlak Roman Trzaskowski