II CSKP 1816/22

II CSKP 1816/22 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 28 maja 2025 r. SSN Marcin Łochowski (przewodniczący) SSN Ireneusz Kunicki (sprawozdawca) SSN Marcin Trzebiatowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 28 maja 2025 r. w Warszawie skargi kasacyjnej Banku w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 24 stycznia 2022 r., I ACa 938/21, w sprawie z powództwa H.Ś. przeciwko Bankowi w W. o ustalenie i zapłatę, 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Banku na rzecz H.Ś. 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia Bankowi niniejszego wyroku do dnia zapłaty. Ireneusz Kunicki Marcin Łochowski Marcin Trzebiatowski (E.C.) II CSKP 1816/22 2 UZASADNIENIE 1. Pozwem złożonym 20 września 2020 r. H.Ś. wystąpiła przeciwko Bankowi spółce akcyjnej z siedzibą w W. o stwierdzenie nieważności umowy kredytu hipotecznego dla osób fizycznych [...], zawartej 30 stycznia 2007 r. oraz zasądzenie od pozwanego 217 894,84 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu rat kapitałowo-odsetkowych oraz składek na pokrycie kosztów ubezpieczenia na życie zapłaconych dotychczas przez powódkę na rzecz pozwanego w związku z wykonywaniem nieważnej umowy kredytu. Kredyt hipoteczny był waloryzowany kursem CHF, a mianowicie bank określił wysokość przyznanego kredytu w złotych polskich, a następnie w dniu wypłaty dokonał przeliczenia wartości kwoty kredytu na kwotę wyrażoną w CHF. 2. Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z 22 czerwca 2021 r. oddalił powództwo w całości. Na skutek apelacji powódki Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z 24 stycznia 2022 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustalił, iż umowa zawarta przez strony jest nieważna; zasądził od pozwanego na rzecz powódki 217 894,84 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 4 listopada 2020 r. do dnia zapłaty; oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz oddalił apelację powódki w pozostałej części. 3. Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego w części, tj. co do punktu 1 lit. a i b. W skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i 7 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”); art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13; art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13; art. 385 § 1 w zw. z 3852 k.c.; art. 3851 § 1 i 2 w zw. z art. 3852 k.c.; art. 3851 § 1 oraz art. 3851 § 3 k.c.; art. 3851 § 1 k.c.; art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 1 i art. 3 ust. 3 dyrektywy 93/13 w zw. z przepisami załącznika do dyrektywy 93/13: ust. 1 lit. j oraz lit. I, oraz ust. 2 lit. c, tiret pierwsze i drugie, oraz ust. 3 załącznika do dyrektywy 93/13; art. 365 w zw. z 47943 k.p.c. w zw. z art. 9 ustawy II CSKP 1816/22 3 z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw; art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 7 ust. 1 i 8b ust. 1 dyrektywy 93/13 i art. 3531 k.c. w zw. z art. 2, 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji; art. 358 § 2 w zw. z art. 3851 § 2 k.c.; art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe w zw. z art. 3851 § 2 k.c.; art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim w zw. z art. 3851 § 2 k.c. Sąd Najwyższy zważył co następuje: 4. Zagadnienia będące istotą większości zarzutów kasacyjnych zostały już wyjaśnione w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a w szczególności w uchwale składu całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (OSNC 2024, Nr 12, poz. 118). Skład orzekający w niniejszej sprawie jest związany tą uchwałą z mocy art. 87 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym. 5. Zarzut naruszenia art. 316 k.p.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 sprowadza się do zakwestionowania poprawności zastosowania przez Sąd Apelacyjny przepisów prawa w brzmieniu z chwili zawarcia umowy. W konsekwencji zarzut ten jest bezzasadny. Kwestia oceny abuzywności postanowień umowy z chwili jej zawarcia została przesądzona w uchwale składu całej Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, która co do zasady wyklucza zastąpienie abuzywnych klauzul innymi sposobami określenia kursu waluty obcej. Oceny abuzywności dokonuje się na moment zawarcia umowy, nie zaś zamknięcia rozprawy. Zgodnie z bowiem z art. 3852 k.c. oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę jej treść, okoliczności zawarcia oraz uwzględniając umowy pozostające w związku z umową obejmującą postanowienie będące przedmiotem oceny (zob. także wyrok SN z 22 października 2025 r., II CSKP 879/23). 6. Nieuzasadnione są również zarzuty sprowadzające się do kwestionowania zasadności uznania przez Sąd Apelacyjny za abuzywną klauzuli walutowej zamieszczonej w umowie stron. Zgodnie z art. 3851 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki II CSKP 1816/22 4 w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Klauzule waloryzacyjne zawarte w umowie kredytu określają główne świadczenia stron (zob. pkt II uzasadnienia uchwały składu całej Izby Cywilnej SN, III CZP 25/22). Niejednoznaczność sformułowań umowy zawartej z konsumentem zachodzi zaś nie tylko wtedy, gdy nie zostały one sformułowane prostym i zrozumiałym językiem (art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13), lecz także, gdy umowa nie przedstawia w sposób przejrzysty konkretnych działań mechanizmu wymiany waluty obcej (zob. wyrok TSUE z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Árpád Kásler i Hajnalka Káslerné Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt). W szczególności zatem niejednoznaczność postanowień umowy zachodzi w odniesieniu do klauzul walutowych umożliwiających bankowi arbitralne określanie wysokości kursów (pkt II uzasadnienia uchwały składu całej Izby Cywilnej SN, III CZP 25/22). Oceniana w niniejszej sprawie klauzula indeksacyjna została określona w sposób niejednoznaczny, ponieważ postanowienia umowy odwoływały się do kursów CHF obowiązujących w banku, lecz zasady ustalania tych kursów nie zostały określone w umowie kredytu, co pozwalało stronie pozwanej na samodzielne określanie danych istotnie wpływających na wymiar zobowiązania kredytobiorcy. Tego rodzaju postanowienia umowy kształtują więc prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, gdyż uzależniają wysokość świadczenia banku oraz wysokość świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku (zob. wyrok SN z 5 września 2025 r., II CSKP 276/25). Klauzule indeksacyjne, tj. postanowienia kształtujące główne świadczenia stron nie mogą być wyłączone spod kontroli, gdyż w wyniku ich zastosowania konsument nie ma możliwość łatwej oceny rozmiarów swojego świadczenia i jego relacji do rozmiarów świadczenia drugiej strony. Z tą ostatnią sytuacją mamy do czynienia w przypadku zastosowanej przez pozwanego w niniejszej sprawie klauzuli przeliczeniowej. Nie można bowiem uznać, aby konsument był w stanie oszacować, II CSKP 1816/22 5 w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z umowy konsekwencje ekonomiczne (zob. wyrok SN z 27 sierpnia 2025 r., II CSKP 180/24). Skarżący podniósł również, że Sąd Apelacyjny przyjął, iż pozwany nie udzielił powódce istotnych informacji pozwalających ocenić rzeczywisty poziom ryzyka związanego z zawartym kredytem, podczas gdy powódka z racji wykonywanej pracy posiadała ponadprzeciętną wiedzę w zakresie mechanizmów związanych z udzielaniem kredytów indeksowanych (waloryzowanych) kursem waluty obcej. Sąd Apelacyjny dokonał ustaleń dotyczących nieudzielenia powódce informacji przez bank, jednakże nie oparł na tym rozstrzygnięcia w sprawie. Trafnie natomiast wskazał, że możność uznania postanowienia umownego za abuzywne na podstawie art. 3851 k.c. zależy od posiadania przez powoda statusu konsumenta. Zgodnie z art. 22 k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Natomiast wykształcenie, doświadczenie zawodowe konsumenta oraz poinformowanie go o skutkach umowy nie powoduje utraty statusu konsumenta ani wyłączenia zastosowania art. 3851 k.c. 7. Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 1 ust. 2 Dyrektywy 93/13, przez uznanie za abuzywne warunków umowy odzwierciedlających obowiązujące przepisy ustawowe, czyli art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank., zgodnie z którym bank obowiązany jest ogłaszać w miejscu wykonywania czynności, w sposób ogólnie dostępny stosowane kursy walutowe. Zgodnie zaś z art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13 warunki umowy odzwierciedlające obowiązujące przepisy ustawowe lub wykonawcze oraz postanowienia lub zasady konwencji międzynarodowych, których stroną są Państwa Członkowskie lub Wspólnota, zwłaszcza w dziedzinie transportu, nie będą podlegały przepisom niniejszej dyrektywy. Przepis ten wyłączył zatem uznanie za abuzywne tych postanowień umownych, które powielają odpowiednie przepisy ustawy. W przeciwnym razie za abuzywne zostałby w istocie uznane same przepisy ustaw. W umowie kredytu nie powtórzono obowiązku banku publikowania stosowanych kursów walut. W umowie tej nie odzwierciedlono zatem treści art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank. Ponadto Sąd Apelacyjny nie uznał umowy za abuzywną z tej II CSKP 1816/22 6 przyczyny, że bank publikuje tabele kursów walut – wywiązuje się z obowiązku określonego w powyższym przepisie. 8. Istota kolejnych zarzutów sprowadza się do tego, że Sąd Apelacyjny uznał sporną umowę za niewiążąca (nieważną) w całości, nie utrzymał zaś w mocy pozostałych nieabuzywnych postanowień umowy i nie zastąpił abuzywnych postanowień umowy przepisami ustawy przytoczonymi w zarzutach. Zarzuty te są bezzasadne. Zgodnie bowiem z pkt 1 uchwały składu całej Izby Cywilnej SN, III CZP 25/22, w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Stosownie zaś do pkt 2 tej uchwały w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. 9. Niezrozumiały jest natomiast zarzut kasacyjny, dotyczący nieprawidłowej wykładni art. 365 w zw. z 47943 k.p.c. w zw. z art. 9 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw i oparcie tezy o rzekomej abuzywności wyłącznie na treści wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 27 grudnia 2010 r., XVII AmC 1531/09. Sąd Apelacyjny nie powołał się na moc wiążącą tego wyroku i nie oparł na nim rozstrzygnięcia sprawy, lecz samodzielnie rozważał abuzywność postanowień umowy w świetle art. 3851 k.c. 10. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39814 k.p.c., oddalił skargę kasacyjną i zgodnie z art. 98 § 1 i 11 zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c. rozstrzygnął o kosztach postępowania kasacyjnego. Ireneusz Kunicki Marcin Łochowski Marcin Trzebiatowski (M.M.) II CSKP 1816/22 7 [SOP]