II CSKP 1685/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
18 lutego 2025 r.
SSN Karol Weitz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Marta Romańska
SSN Roman Trzaskowski
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 18 lutego 2025 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej (… …) Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 22 września 2021 r., I ACa 248/21,
w sprawie z powództwa W. K.
przeciwko (… …) Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od pozwanego banku na rzecz powoda kwotę
8100 zł (słownie: osiem tysięcy sto złotych) z odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia
od doręczenia pozwanemu odpisu niniejszego orzeczenia tytułem
kosztów postępowania kasacyjnego.
Marta Romańska
Karol Weitz
Roman Trzaskowski
UZASADNIENIE
II CSKP 1685/22
2
Powód W. K., po ostatecznym sprecyzowaniu żądania domagał się w pozwie
skierowanym przeciwko pozwanej (… …) Bank Spółce Akcyjnej w W. ustalenia, że
zawarta przez strony 29 czerwca 2007 r. umowa o kredyt hipoteczny jest nieważna
oraz zasądzenia na swoją rzecz od pozwanej kwoty 384 233,23 zł
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 8 lutego 2007 r. do dnia zapłaty tytułem
zwrotu nienależnych świadczeń.
Wyrokiem z 30 grudnia 2020 r. Sąd Okręgowy w Warszawie ustalił
nieważność powołanej umowy (pkt I) i oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt
II).
Sąd ustalił, że powód 29 czerwca 2007 r. zawarł z (… …) Bankiem
S.A. w W. (poprzednikiem prawnym pozwanego banku) umowę o kredyt hipoteczny
dla osób fizycznych „(… …)” waloryzowany kursem CHF w celu sfinansowania
zakupu lokalu mieszkalnego nr […], położonego w W. przy
Al. (… …) na kwotę 650 000 zł, przy czym kwota ta w walucie waloryzacji na koniec
12 czerwca 2007 r. wynosiła 286 646,67 CHF. Okres kredytowania wynosić miał 360
miesięcy i trwać od 29 czerwca 2007 r. do 15 lipca 2037 r. Kredyt miał być spłacany
w równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Kwota kredytu wyrażona w CHF miała
być określona na podstawie kursu kupna CHF banku. Raty kapitałowo-odsetkowe
kredytu miały być spłacane w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu
sprzedaży CHF z tabeli kursowej banku, który ustalał tabele kursowe dla kredytów
waloryzowanych walutą obcą każdego dnia. Powód spłacał raty kredytu w złotych
polskich. W okresie od sierpnia 2007 r. do listopada 2016 r. dokonał spłaty tytułem
kapitału i odsetek kwoty w wysokości 370 670,03 zł. Pismem z 26 stycznia 2017 r.
powód wezwał bank do zwrotu kwoty 370 670,03 zł pobranej od niego nienależnie
przez bank, twierdząc, że umowa jest nieważna. Sąd ocenił, że w okolicznościach
sprawy powód miał interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy.
Wskazując, że powód powoływał się na bezskuteczność postanowień § 1 ust 3, § 7
ust 1, § 11 ust. 4, § 1 ust 3A, § 13 ust 6 § 3 ust. 3 umowy Sąd ocenił, że postanowienia
te
są
sprzeczne
z
prawem
i
dobrymi
obyczajami,
gdyż odwołują się do jednostronnie ustalanej tabeli kursów sprzedaży walut
kredytodawcy. Postanowienia te w istocie pozwalały bankowi na subiektywne,
II CSKP 1685/22
3
tj. uzależnione wyłącznie od woli banku ustalenie wysokości świadczenia. Jako
postanowienia, które nie zostały indywidualnie uzgodnione z powodem będącym
konsumentem, rażąco naruszające jego interesy, były to postanowienia
niedozwolone. Stwierdzenie to dało Sądowi podstawę do wniosku, że wobec
bezskuteczności klauzul waloryzacyjnych umowa nie może być utrzymana i zasadne
jest ustalenie jej nieważności. W pozostałym zakresie, tj. w zakresie żądania zapłaty
sąd uznał powództwo za bezzasadne i oddalił je, wskazując, że w przypadku
stwierdzenia nieważności umowy strony powinny zwrócić sobie to, co wzajemnie
świadczyły.
Apelację od wyroku z 30 grudnia 2020 r. wniosły obie strony. Sąd Apelacyjny
w Warszawie wyrokiem z 22 września 2021 r. zmienił wyrok z 30 grudnia 2020 r.
w ten sposób, że zasądził od pozwanego banku na rzecz powoda kwotę
384 234,00 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 8 lutego 2017 r. do dnia
zapłaty, oddalając apelację pozwanego banku w całości. Sąd Apelacyjny
w zasadniczej części podtrzymał ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji.
Dodatkowo ustalił jednak, powołując się na zaświadczenia wystawione przez
pozwany bank, że powód uiścił tytułem spłat rat kredytu 370 670.03 zł oraz tytułem
składki na ubezpieczenie niskiego wkładu własnego 13 563,20 zł. Sąd Apelacyjny
podtrzymał ponadto stanowisko Sądu pierwszej instancji o abuzywności
kwestionowanych przez powoda klauzul waloryzacyjnych zawartych w umowie
kredytowej podkreślając w sposób szczególny brak dostatecznej informacji dla
powoda o ryzyku walutowym związanym z ich zastosowaniem i przyjął, że umowa ta
po wyeliminowaniu wskazanych klauzul musi być uznana za nieważną oraz że
w wyniku tego zasadne było żądanie powoda zwrotu na jego rzecz świadczenia
spełnionego przez niego w jej wykonaniu, jako świadczenia nienależnego.
Skargę kasacyjną od wyroku z 22 września 2022 r. wywiódł pozwany bank,
zaskarżając wyrok w całości. Zarzucił naruszenie art. 278 w związku z art. 233 § 1
oraz art. 189 k.p.c., art. 69 ust 3 w związku z art. 75b Prawa Bankowego, art. 3851
§1 k.c. w związku z art. 4 ust 2 Dyrektywy 93/13, art. 3851 związku z art. 6 ust. 1
dyrektywy 93/13, i z art. 651 i z art. 65 §1 k.c., art. 3851 §1 i art. 3852 k.c., art. 3851
§ 2 k.c. w związku z art. 6 ust 1 dyrektywy 93/13 i art. 358 §2 k.c. oraz z art. 69 ust
3 w związku z art. 75b Prawa bankowego, art. 3851 §1 k.c. zdanie pierwsze i art. 3851
II CSKP 1685/22
4
§ 2 k.c., art. 3851 §1 k.c., art 111 ust 1 pkt 4 w związku z art. 1 i z art. 5 ust 2 pkt 7
Prawa bankowego, art. 411 pkt 2 k.c., art. 481 w związku z art. 455 k.c. Na tych
podstawach wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku przekazanie sprawy Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W obecnym orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje stanowisko, że nie
jest możliwe utrzymanie umowy kredytowej takiej jak zawarta w rozpatrywanej
sprawie, w razie stwierdzenia abuzywności jej postanowień kształtujących
mechanizm waloryzacji lub indeksacji świadczenia kursem waluty obcej
(por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., II CSK 282/18 nie publ.
i z 13 maja 2022 r. III CSKP 293/22, nie publ. oraz z 6 czerwca 2023 r., II CSKP
950/22, nie publ.). Sąd Najwyższy w niniejszym składzie stanowisko to podziela. Gdy
chodzi o kwestię abuzywności klauzul umownych rozpatrywanych w niniejszej
sprawie, to wszystkie odnośne zarzuty kasacyjne są bezzasadne, albowiem ocena
sądów obu instancji, że klauzule walutowe zawarte w spornej w niniejszej sprawie
umowie mają charakter postanowień niedozwolonych jest oczywiście trafna
i odpowiada utrwalonej już w tym zakresie judykaturze Sądu Najwyższego. Oparte
na odmiennych założeniach zarzuty kasacyjne nie mogą zatem odnieść skutku.
Zarzucając naruszenie art. 481 § 1 w związku z art. 455 k.c. skarżący bank
argumentował, że niezasadne było przyjęcie przez Sąd drugiej instancji wskazanego
w wezwaniu do zapłaty dnia upływu terminu do zwrotu świadczenia jako początkowej
daty liczenia odsetek w sytuacji, w której powód sformułował w pozwie roszczenie
procesowe także na innej podstawie faktycznej i prawnej niż ostatecznie przyjęta
przez sąd jako podstawa rozstrzygnięcia. Skoro powód wskazał jako podstawę
faktyczną i prawną żądania nie tylko podstawę faktyczną i prawną, którą sąd przyjął
za podstawę rozstrzygnięcia, to znaczy, że wskazał również tę podstawę, którą
przyjął sąd, orzekając w sprawie. Innymi słowy, wydając orzeczenie sąd nie
wykroczył poza podstawę faktyczną i prawną, którą wskazał również powód.
Przesądza to, że omawiany zarzut nie mógł odnieść skutku.
II CSKP 1685/22
5
Podnosząc zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. pozwany bank utrzymywał,
że błędna była ocena Sądu co do istnienia po stronie powoda interesu prawnego
w żądaniu ustalenia w sytuacji, w której mógł już formułować żądanie zapłaty.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego zostało już jednak wyjaśnione, że dopuszczalne
jest wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia stosunku kredytu ze względu na
nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli stronie przysługuje roszczenie o zwrot
świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy (por. np. wyroki Sądu Najwyższego
z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, nie publ., z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP
701/22, nie publ. i z dnia 6 czerwca 2024 r., II CSKP 1166/22, nie publ.); podzielając
to rozumowanie należało uznać, że zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. pozbawiony jest
podstaw.
Zarzucając naruszenie art. 278 w związku z art. 233 § 1 k.p.c. skarżący bank
twierdził, że Sąd drugiej instancji dokonując ustaleń faktycznych przekroczył granice
swobodnej oceny dowodów. Zarzut ten nie może odnieść skutku już z tego powodu,
że w postępowaniu kasacyjnym wykluczone są wszelki zarzuty dotyczące oceny
dowodów (art. 3983 §3 k.p.c.).
Wobec bezzasadności wszystkich zarzutów kasacyjnych skargę kasacyjną
jako bezzasadną należało oddalić. Z tych względów, na podstawie art. 39814 oraz art.
98 §1 i 11 w związku z art. 391 § 1 i z art. 398 21 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak
w sentencji.
[a.ł]
Marta Romańska
Karol Weitz
Roman Trzaskowski
