II CSKP 152/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
2 marca 2026 r.
SSN Karol Weitz (przewodniczący)
SSN Marta Romańska
SSN Roman Trzaskowski (sprawozdawca)
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 2 marca 2026 r. w Warszawie
skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 9 czerwca 2022 r., I ACa 1539/21,
w sprawie z powództwa E.P. i W.P.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od pozwanego na rzecz powodów, tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego, kwotę 5 400 (pięć tysięcy
czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego wyroku
pozwanemu do dnia zapłaty.
Marta Romańska Karol Weitz Roman Trzaskowski
(K.L.)
II CSKP 152/24
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2022 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w punkcie
pierwszym (1) oddalił apelację pozwanego Bank S.A. w W. (dalej – „Bank”) od wyroku
Sądu Okręgowego w Legnicy z dnia 20 września 2021 r. - ustalającego, że Umowa
Kredytu numer […] zawarta 6 kwietnia 2006 r. między powodami E.P. i W.P. a
Bankiem jest nieważna (pkt I), zasądzającego od Banku na rzecz powodów kwotę
26.869,57 zł z bliżej oznaczonymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie (pkt II),
oddalającego dalej idące powództwo (pkt III) i rozstrzygającego o kosztach (pkt IV
i V) – a w punkcie drugim (2) orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego.
Okoliczności sprawy istotne na obecnym etapie postępowania –
z uwzględnieniem utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego
kredytów indeksowanych do waluty obcej (denominowanych w takiej walucie) oraz
treści zarzutów kasacyjnych – przedstawiały się następująco:
W dniu 6 kwietnia 2006 r. powodowie zawarli z Bankiem umowę kredytu
hipotecznego nominowanego do CHF nr […] („Umowa”), na podstawie której Bank
udzielił im kredytu w wysokości 251.615,21 zł, indeksowanego do CHF,
oprocentowanego wg zmiennej stopy procentowej, której wysokość stanowiła sumę
stawki referencyjnej LIBOR 6m i stałej marży banku wynoszącej 1,8%,
przeznaczonego na cele mieszkaniowe powodów.
W Umowie, opartej o treść stosowanego przez Bank wzorca umownego,
wskazano m.in., że:
- w dniu wypłaty kredytu lub każdej transzy kredytu kwota wypłaconych
środków będzie przeliczana do CHF według kursu kupna walut ustalonego przez
Bank i obowiązującego w Banku w dniu uruchomienia środków (§ 3 ust. 2 Umowy);
- wysokość zobowiązania będzie ustalana w złotych w kwocie stanowiącej
równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w CHF po jej przeliczeniu według kursu
II CSKP 152/24
3
sprzedaży obowiązującego w NBP na dzień przed datą wpływu środków do Banku
(§ 5 ust. 4 i 5 Umowy).
Powodowie mieli świadomość, że może dojść do zmiany kursu CHF, w jakiś
sposób wpływającej na zobowiązanie kredytowe, w tym spłatę kredytu. Jednakże
Bank nie informował ich o stabilności waluty. W odpowiedzi na pytanie dotyczące
stabilności CHF przedstawił im tabelkę z wydrukiem wartości CHF z ostatnich 10 lat,
z którego wynikało, że wahania wynosiły 30 gr. Powodowie nie otrzymali
informacji zawierającej bliższe dane, kalkulacji oraz prognoz, odpowiednio
zindywidualizowanych i rozłożonych w czasie. Nie ma żadnych dowodów, z których
wynikałoby, że pozwany wyjaśnił im, na czym polega ryzyko walutowe, jak może
zmienić się wysokość ich zobowiązania w czasie, czy też, że ryzyko to jest
w zasadzie nieograniczone.
Zgodnie z dyspozycją powodów kredyt został wypłacony w czterech
transzach: w dniu 12 kwietnia 2006 r. w kwocie 97.115,21 zł, w dniu 21 lipca 2006 r.
- 60.000 zł, w dniu 30 stycznia 2007 r. - 60.000 zł i w dniu 27 kwietnia 2007 r. -
34.500 zł.
W okresie od 11 maja 2006 r. do 8 stycznia 2021 r. powodowie uiścili na rzecz
Banku z tytułu wpłaty rat kapitałowo-odsetkowych łączną kwotę 272.300,05 zł oraz z
tytułu opłat „okołokredytowych” (składki na ubezpieczenie kredytu, wkładu własnego
i na życie ) - 7.652,53 zł.
Pismem z dnia 1 lutego 2021 r. powodowie wezwali Bank do zapłaty na ich
rzecz z tytułu nieważności Umowy kwotę 272.300,05 zł w terminie 7 dni od dnia
doręczenia wezwania, jednakże Bank odmówił zapłaty.
Powodowie dochodzili kwoty zasądzenia na ich rzecz kwoty 278.484,78 zł,
wraz z bliżej oznaczonymi odsetkami ustawowymi, z tytułu zwrotu nienależnych
świadczeń w postaci rat kapitałowo-odsetkowych spełnionych na rzecz Banku
w związku z wykonaniem Umowy. Pozwany zgłosił zarzut potrącenia m.in. kwoty
251.615,21 zł z tytułu zwrotu kapitału.
Wraz z pozwem w niniejszej sprawie powodowie oświadczyli (oświadczenia
z 25 listopada 2020 r.), że są świadomi wszelkich konsekwencji prawnych
i faktycznych wynikających z ustalenia, w toku postępowania w niniejszej sprawie,
II CSKP 152/24
4
nieistnienia lub nieważności Umowy i godzą się na nie, oraz że ustalenie nieistnienia
Umowy lub stwierdzenie jej nieważności jest obiektywnie korzystniejsze dla nich -
zarówno na dzień złożenia tego oświadczenia, jak i na dzień zawarcia Umowy -
aniżeli pozostawienie Umowy w mocy.
Oddalając apelację pozwanego, Sąd Apelacyjny przyjął - w zakresie istotnym
na obecnym etapie postępowania - że:
- powodowie mają interes prawny w ustaleniu nieważności Umowy;
- zastrzeżona w Umowie klauzula indeksacyjna, określająca główne
świadczenia stron (główny przedmiot Umowy) i obciążająca powodów
nieograniczonym ryzykiem walutowym, nie była indywidualnie negocjowana, nie
została sformułowana w sposób jednoznaczny (powodowie nie zostali należycie,
tj. szczególnie starannie, poinformowani o ryzku wzrostu kursu CHF), a Bank nie
przewidział żadnego mechanizmu, chroniącego kredytobiorców przed zmianami,
jakie wykraczają poza standardowe fluktuacje kursów walut;
- stosowanie różnego rodzaju kursów waluty indeksacji dla różnych przeliczeń
jest wadliwe, nie zostało sformułowane w sposób jednoznaczny, narusza interes
konsumenta i nie zostało objęte indywidualnym uzgodnieniem; określenie zaś
wysokości należności obciążającej konsumenta z odwołaniem do tabel kursów
ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest
nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób
obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność
stron;
- abuzywność i bezskuteczność postanowień indeksacyjnych, dotyczących
ryzyka wymiany walut i określających główny przedmiot umowy kredytu, przesądza
nieważność Umowy, gdyż ich usunięcie spowodowały nie tylko zniesienie
mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również - pośrednio -
prowadziłoby do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest związane bezpośrednio
z indeksacją kredytu do waluty;
- nieuczciwe postanowienia indeksacyjne nie powinny być zastępowane
innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego;
w szczególności wykluczone jest zastąpienie przez sąd klauzul abuzywnych
II CSKP 152/24
5
np. kursem średnim waluty obcej z dnia wymagalności roszczenia ogłaszanym przez
NBP; ponadto wola konsumenta, który uważa, że stwierdzenie nieważności całej
umowy nie jest dla niego niekorzystne, przeważa nad wdrożeniem systemu ochrony,
takiego jak zastąpienie nieuczciwego postanowienia i utrzymanie umowy w mocy,
a in casu w trakcie przesłuchania powodowie stwierdzili wyraźnie, iż są świadomi
konsekwencji stwierdzenia nieważności Umowy, w tym także ciążącego na nich
obowiązku zwrotu Bankowi wypłaconego kapitału;
- stwierdzenie nieważności Umowy dawało powodom prawo żądania zwrotu
jako nienależnych wszystkich spełnionych świadczeń pieniężnych.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pozwany,
zaskarżając go w całości. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3851 § 1
i 2 k.c. oraz art. 189 k.p.c. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości
i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego
rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sformułowane w skardze kasacyjnej zmierzają przede wszystkim do
podważenia stanowiska Sądu Apelacyjnego, że abuzywność spornych klauzul
indeksacyjnych musi spowodować upadek całej Umowy. W szczególności, zdaniem
Banku, prawidłowa wykładnia art. 3851 § 1 i 2 k.c. w niniejszej sprawie w przypadku
ustalenia jako bezskutecznego postanowienia umowy w zakresie, w jakim odsyła ono
do kursu z tabeli Banku, nakładała na Sądy obu instancji obowiązek zastosowania
innej normy, na mocy której możliwe było obowiązywanie umowy jako kredytu
indeksowanego do waluty obcej (art. 65 k.c. albo art. 358 § 2 k.c. odsyłającego do
kursu średniego NBP). Pozwany zwrócił też uwagę, że unieważnienie umowy nie
może stanowić sankcji przewidzianej w dyrektywie 93/13, gdyż chodzi w niej
o zastąpienie formalnej równowagi miedzy prawami i obowiązkami stron umowy, jaką
ustanawia umowa, równowagą rzeczywistą.
Ustosunkowując się do tej argumentacji, należy podkreślić, że z uzasadnienia
zaskarżonego wyroku wynika, iż w ujęciu Sądu Apelacyjnego abuzywność klauzul
indeksacyjnych wynikała nie tylko z zastrzeżenia dla Banku nadmiernej swobody
w zakresie ustalenia kursu waluty istotnego dla przeliczeń indeksacyjnych oraz
II CSKP 152/24
6
korzyści związanej ze spreadem, ale także z niedopuszczalnego obciążenia
powodów – bez udzielenia im należytej informacji – nieograniczonym ryzykiem
walutowym. Tymczasem Sąd Najwyższy wielokrotnie i przekonująco wyjaśniał już,
że bez klauzuli ryzyka walutowego umowa kredytu indeksowanego do waluty obcej
nie może być utrzymana, w tym jako zwykły kredyt złotowy (oprocentowany w sposób
charakterystyczny dla kredytów w walucie obcej albo kredytów złotówkowych), gdyż
byłoby to równoznaczne z tak daleko idącym jej przekształceniem, iż należałoby ją
uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony,
choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu (por. np.
wyroki Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021,
z. B, poz. 20, z dnia 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22, niepubl., z dnia 10 maja
2022 r., II CSKP 285/22 i II CSKP 382/22, niepubl., z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP
293/22, niepubl, z dnia 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22, niepubl., z dnia 8 listopada
2022 r., II CSKP 1153/22, niepubl., z dnia 26 stycznia 2023 r., II CSKP 722/22,
niepubl., z dnia 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22, niepubl., z dnia 20 lutego
2023 r., II CSKP 809/22, niepubl., z dnia 10 marca 2023 r., II CSKP 1017/22, niepubl.,
z dnia 27 kwietnia 2023 r., II CSKP 1016/22, niepubl., z dnia 25 maja 2023 r., II CSKP
1311/22, niepubl., z dnia 6 czerwca 2023 r., II CSKP 1159/22, niepubl., z dnia 25
lipca 2023 r., II CSKP 1487/22, niepubl., z dnia 28 lipca 2023 r., II CSKP 611/22,
niepubl., z dnia 8 listopada 2023 r., II CSKP 1530/22, niepubl., z dnia 21 listopada
2023 r., II CSKP 1675/22 i II CSKP 701/23, niepubl., z dnia 29 listopada 2023 r.,
II CSKP 1460/22, niepubl. i II CSKP 1753/22, z dnia 19 stycznia 2024 r., II CSKP
874/22, niepubl., z dnia 24 stycznia 2024 r., II CSKP 1496/22, niepubl., z dnia
6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl. oraz z dnia 3 grudnia 2024 r., II CKSP
1803/22).
Utrwalonej judykatury Sądu Najwyższego nie uwzględnia również zarzut
naruszenia art. 189 k.p.c., którego skarżący dopatrzył się w przyjęciu, że powodowie
mają interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności Umowy, mimo iż przysługiwało
im dalej idące roszczenie o zapłatę. W judykaturze tej bowiem nie budzi już
wątpliwości, że dopuszczalne jest wystąpienie z żądaniem ustalenia nieistnienia
stosunku kredytu ze względu na nieważność umowy kredytu, nawet jeżeli stronie
przysługuje roszczenie o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy (por.
II CSKP 152/24
7
np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r., II CSKP 163/22, niepubl.,
z dnia 20 czerwca 2022 r., II CSKP 701/22, niepubl., z dnia 20 marca 2024 r., II CSKP
401/23, niepubl. i z dnia 6 września 2024 r., II CSKP 1644/22, niepubl.; por. też wyrok
Trybunału Sprawiedliwości z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, Provident Polska,
pkt 77, gdzie wskazano, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą
skuteczności stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią
dokonaną w orzecznictwie, które w celu uwzględnienia wytoczonego przez
konsumenta powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności
nieuczciwego warunku w umowie zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na
istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje,
jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub
gdy może on powołać się na tę bezskuteczność w ramach obrony przed
powództwem wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania wykonania zobowiązania
wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę na podstawie tego
warunku).
Zaaprobowanie stanowiska co do wadliwości klauzuli obciążającej powodów
nieograniczonym ryzykiem i niemożliwości utrzymania Umowy bez tej klauzuli
sprawia, że bezprzedmiotowe – pozbawione wpływu na rozstrzygnięcie sprawy -
stało się rozważanie zarzutów skarżącego, zmierzających w szczególności
wykazania dopuszczalności zastąpienia niedozwolonych postanowień odsyłających
do różnych kursów ustalanych przez Bank odwołaniem do kursu średniego NBP.
Nawet bowiem przyznanie pozwanemu racji co do tych kwestii w żaden sposób
nie rozwiązywałoby problemu niedopuszczalnego obciążenia powodów
nieograniczonym ryzykiem walutowym (nie wyłączało tego ryzyka).
Z tych względów, na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak
w sentencji.
Marta Romańska Karol Weitz Roman Trzaskowski
(K.L.)
[r.g.]
II CSKP 152/24
8
