II CSKP 1260/24

II CSKP 1260/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: 19 czerwca 2026 r. SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący) SSN Władysław Pawlak (sprawozdawca) SSN Roman Trzaskowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 19 czerwca 2026 r. w Warszawie skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 6 marca 2023 r., I ACa 774/21, w sprawie z powództwa A. M. przeciwko […] spółce akcyjnej w W. o zapłatę, 1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt I. i w tej części oddala apelację pozwanego; 2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki kwotę 3700 (trzy tysiące siedemset) zł, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za okres po upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanemu niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. [PG] Władysław Pawlak Grzegorz Misiurek Roman Trzaskowski II CSKP 1260/24 2 UZASADNIENIE Powódka A. M. w pozwie skierowanym przeciwko […] S.A. w W. domagała się: 1) ustalenia, że umowa z dnia 8 sierpnia 2007 r. o kredyt hipoteczny […] - waloryzowany kursem CHF - jest nieważna; 2) zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego kwoty 218 085,48 zł, tytułem zapłaconych od 7 czerwca 2010 r. do 3 grudnia 2019 r. rat kapitałowo-odsetkowych w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej, wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 15 maja 2020 r. do dnia zapłaty, ewentualnie: 3) ustalenia, że postanowienia § 1 ust. 2-3A, § 9 ust. 1-3, § 10 ust. 2 i 4, § 12 ust. 5, § 15 ust. 3 ww umowy kredytowej są nieważne lub ewentualnie jako niedozwolone postanowienia nie wiążą powódki od chwili zawarcia umowy; 4) zasądzenia od pozwanego na jej rzecz kwoty 61 000,95 zł tytułem nadpłaty w ratach kapitałowo-odsetkowych wynikających z umowy kredytowej za okres od 8 sierpnia 2007 r. do dnia wniesienia pozwu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty, przy założeniu, że w niniejszej sprawie w ramach zawartej umowy obowiązuje oprocentowanie zgodnie z warunkami przewidzianymi w umowie, tj. według stawki LIBOR3M na PLN. Wyrokiem z 7 czerwca 2021 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu: 1. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 218 085,48 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 15 maja 2020 r. do dnia zapłaty; 2. oddalił powództwo w pozostałym zakresie i 3. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 6417 zł tytułem kosztów procesu. Sąd pierwszej instancji ustalił m.in., że w dniu 8 sierpnia 2007 r. strony zawarły umowę o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych […] w kwocie 130 000 zł waloryzowany kursem CHF na zakup lokalu mieszkalnego (95 000 zł), refinansowanie poniesionych nakładów (5000 zł) i pokrycie kosztów prac remontowych (30 000 zł0. Okres spłaty kredytu określono na 30 lat. Integralną częścią umowy był Regulamin udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach […] (dalej: „regulamin”). Spłata kredytu miała być realizowana II CSKP 1260/24 3 z rachunku bankowego powódki na podstawie nieodwołalnego przez czas trwania umowy zlecenia udzielonego bankowi do dokonywania przelewu z tego rachunku. Raty kredytowe spłacane miały być w PLN po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej pozwanego. W dniu 30 sierpnia 2007 r. powódce został wypłacony kredyt w kwocie 130 000 zł, co według kursu kupna CHF z tabeli banku-kredytodawcy odpowiadało kwocie 56 865,41 CHF. W okresie od 7 czerwca 2010 r. do 3 grudnia 2019 r. powódka z tytułu wykonania umowy kredytowej wpłaciła łącznie 218 085,48 zł. Według stanu na 3 grudnia 2019 r. powódka spłaciła w całości kredyt. Pismem z 4 maja 2020 r. powódka wezwała pozwanego do zapłaty kwoty 237 532, 24 zł obejmującej spłacone raty kredytowe, 2600 zł z tytułu pobranej prowizji od udzielonego kredytu, 1253,23 zł z tytułu pobranej składki ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, 2824,14 zł z tytułu składki ubezpieczenia zakupionej za środki kredytowe nieruchomości, 9546,02 zł z tytułu składki ubezpieczeniowej na życie. W wezwaniu tym - doręczonym pozwanemu 7 maja 2020 r. - powódka wyznaczyła mu siedmiodniowy termin na uregulowanie zobowiązania. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wobec spłaty spornego kredytu powódka nie ma już interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności umowy kredytowej. Natomiast za zasadne Sąd Okręgowy uznał roszczenie o zapłatę obejmujące spłacone przez powódkę na rzecz pozwanego raty kredytowe w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej, a to z uwagi na zastosowanie w umowie klauzuli indeksacyjnej, w tym klauzuli spreadu walutowego z naruszeniem podstawowych obowiązków informacyjnych banku, co skutkuje sprzecznością umowy kredytowej z prawem. Zdaniem Sądu a quo z samego faktu aprobaty postanowień umowy kredytowej przez kredytobiorcę dokonanej przy jej podpisaniu nie wynika jednak akceptacja sposobu ustalania kursu waluty przez pozwanego, skoro w umowie brak jest precyzyjnych i weryfikowalnych zapisów w tym przedmiocie W związku z tym, że klauzule te dotyczą głównych świadczeń stron, to po uznaniu braku związania powódki tymi postanowieniami umownymi, nie jest możliwe dalsze wykonywanie spornej umowy kredytowej. Z kolei uznanie klauzuli umownej za II CSKP 1260/24 4 niewiążącą powinno wywierać skutek w postaci przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w razie braku zastrzeżenia takiej klauzuli. Skutkuje to powstaniem roszczeń o zwrot nienależnych świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej. Apelacje wywiódł pozwany zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w pkt 1 i 3, a ponadto w toku postępowania apelacyjnego do pisma procesowego z 27 grudnia 2022 r. załączył, doręczone powódce 15 grudnia 2022 r., pismo z 8 grudnia 2022 r. zawierające oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania co do kwoty 218 085,48 zł. Wyrokiem z 6 marca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu: I. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w punkcie 1. w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 218 085,48 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie: a) od kwoty 88 085,48 zł od 15 maja 2020 r. do dnia zapłaty; b) od kwoty 130 000 zł od 15 maja 2020 r. do 15 grudnia 2022 r. za równoczesnym zaofiarowaniem przez powódkę na rzecz pozwanego kwoty 130 000 zł albo zabezpieczeniem przez powódkę roszczenia o zwrot tej kwoty, a w pozostałej części powództwo oddalił; II. oddalił apelację w pozostałej części i III. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 8100 zł tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd odwoławczy podzielając w całości ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji dokonał częściowo odmiennej oceny podstaw prawnych wadliwości spornej umowy kredytowej, która jednak również doprowadziły do tezy o upadku tej umowy w związku z jej nieważnością. Sąd odwoławczy uwzględnił częściowo (tj. w zakresie wypłaconego powódce kapitału kredytu) podniesiony przez pozwanego zarzut zatrzymania. W skardze kasacyjnej powódka zaskarżając wyrok Sądu drugiej instancji w części orzekającej w pkt I, wniosła o jego uchylenie w tym zakresie i orzeczenie co do istoty sprawy (zmianę zaskarżonego wyroku) zgodnie z żądaniem pozwu poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kwoty 218 085,48 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 15 maja 2020 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 487 § 2 k.c. przez uznanie umowy o kredyt bankowy za umowę wzajemną, II CSKP 1260/24 5 gdy tymczasem umowa o kredyt bankowy powiązany z walutą obcą jest umową dwustronnie zobowiązującą o charakterze nieekwiwalentnym, co wyklucza jej wzajemność; art. 497 k.c. w zw. z art. 496 k.c. na skutek uwzględnienia zarzutu zatrzymania zgłoszonego przez pozwanego w zakresie kwoty 130 000 zł, podczas gdy zarzut ten można zgłosić jedynie w przypadku zwrotu świadczeń wzajemnych, a takimi świadczeniami nie są świadczenia powódki i pozwanego, jak również uznanie, że możliwe jest złożenie ewentualnego zarzutu zatrzymania świadczenia; art. 6 ust. 1 i 2 oraz art. 7 dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej: „dyrektywa 93/13”) przez uwzględnienie zgłoszonego przez pozwanego zarzutu zatrzymania świadczenia w zakresie kwoty 130 000 zł pomimo sprzeczności podniesionego zarzutu z celami tej dyrektywy oraz podniesienia tego zarzutu w celu obejścia prawa, co powinno prowadzić do wniosku, że zarzut zatrzymania pozostaje sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Ochrona konsumentów należy do priorytetowych zadań w polityce i prawodawstwie unijnym, czego wyrazem jest art. 38 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Stosownie do art. 6 ust. 1 dyrektywa 93/13, Państwa Członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Jak z kolei stanowi art. 7 ust. 1 dyrektywy 91/13 zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów Państwa Członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców (przedsiębiorców) z konsumentami. Zważywszy na konstytucyjną hierarchię źródeł prawa, przepisy dyrektywy 93/13 mają w zakresie, który regulują charakter nadrzędny w stosunku do przepisów prawa krajowego. Tak samo pierwszeństwo ma wykładnia przepisów tej dyrektywy dokonana w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. II CSKP 1260/24 6 Sąd Najwyższy miał na uwadze okoliczność, że według jednego nurtu orzecznictwa Sądu Unijnego skutki nieważności umów zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami określa wyłącznie prawo krajowe (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 7 listopada 2019 r., C-349/18, C-350/18, C-351/18). Z drugiej jednak strony, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, na gruncie dyrektywy 93/13, podkreślał, że jakkolwiek jej przepisy nie normują wyraźnie skutków nieważności umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem po usunięciu zawartych w niej abuzywnych postanowień, to do Państw Członkowskich należy uregulowanie, w drodze ich prawa krajowego, skutków takiego unieważnienia, z poszanowaniem ochrony przyznanej konsumentowi przez tę dyrektywę, w szczególności poprzez zagwarantowanie przywrócenia sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej konsument znajdowałby się w braku takiego nieuczciwego warunku (zob. wyrok z 16 marca 2023 r., M.B. i in. c. X S.A., C-6/22). Wobec tego unijna ochrona konsumenta, stosowana przez sądy krajowe, rozciąga się także na czas po upadku umowy zawartej między konsumentem i przedsiębiorcą oraz na wynikające stąd rozliczenia finansowe (por. także wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 13 stycznia 2023 r., C-395/21). 2. W uchwale składu siedmiu sędziów Sąd Najwyższy z 28 lutego 2025 r., III CZP 126/22, zostało wyjaśnione, że umowa kredytu jest umową wzajemną. Jednak przesądzenie w ramach krajowego porządku prawnego, że umowa o kredyt bankowy jest umową wzajemną w rozumieniu art. 487 § 2 k.c., nie oznacza jeszcze, że w świetle prawa unijnego przedsiębiorca w sporze z konsumentem może zgłosić skutecznie zarzut zatrzymania. W kwestii dopuszczalności skorzystania przez przedsiębiorcę w sporze z konsumentem z zarzutu zatrzymania również wypowiadał się już Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Mianowicie w postanowieniu z 8 maja 2024 r., C - 424/22, Trybunał stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą w kontekście stwierdzenia nieważności zawartej przez instytucję bankową z konsumentem umowy kredytu hipotecznego z uwagi na nieuczciwy charakter niektórych warunków tej umowy powołanie się przez tę II CSKP 1260/24 7 instytucję na prawo zatrzymania prowadzi do uzależnienia przysługującej konsumentowi możliwości uzyskania przez niego zapłaty kwot, które zasądzono od wspomnianej instytucji ze względu na skutki restytucyjne wynikające ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru tych warunków, od równoczesnego zaofiarowania przez tego konsumenta zwrotu albo zabezpieczenia zwrotu całości świadczenia otrzymanego od tej samej instytucji przez konsumenta na podstawie wspomnianej umowy, niezależnie od spłat dokonanych już w wykonaniu tej umowy. Z powyższego wyroku wynika, że skorzystanie przez bank z zarzutu zatrzymania świadczenia uzyskanego nienależnie od kredytobiorcy-konsumenta (i podlegającego zwrotowi na rzecz tego konsumenta) jest niedopuszczalne w zakresie, w jakim zarzut ten miałby zabezpieczać roszczenie banku o zwrot całości wypłaconego kapitału kredytu, mimo iż konsument zwrócił jego część, wykonując nieważną umowę kredytu. Bank może natomiast skorzystać z zarzutu zatrzymania tylko w celu zabezpieczenia tej części swego roszczenia restytucyjnego, która odpowiada różnicy między kwotą kredytu oddaną do dyspozycji kredytobiorcy, a łączną kwotą dokonanych przez niego spłat (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 26 sierpnia 2025 r., II CSKP 2277/22). Z uwagi na to, że powódka w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej wpłaciła na rzecz pozwanego kwotę 218 085,48 zł, zaś pozwany wypłacił jej kwotę 130 000 zł, pozwany nie mógł skutecznie skorzystać z podniesionego w toku postępowania odwoławczego zarzutu zatrzymania kwoty 130 000 zł. Bezzasadne uwzględnienie przez Sąd drugiej instancji zarzutu zatrzymania skutkowało wadliwym oddaleniem powództwa w zakresie roszczenia odsetkowego od kwoty 130 000 zł za okres od 16 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 7 grudnia 2023 r., C-140/22 stwierdził, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że w kontekście nieważności umowy kredytowej ze względu na przewidziane w niej abuzywne postanowienia, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależniona od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego abuzywnego warunku, oraz że jest świadomy konsekwencji uznania nieważności II CSKP 1260/24 8 umowy, oraz wyraża on zgodę na uznanie umowy za nieważną. Z kolei w wyroku z 14 grudnia 2023 r., C-28/22, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, iż art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą w sytuacji gdy umowa kredytu hipotecznego zawarta przez przedsiębiorcę z konsumentem nie może już pozostać wiążąca po usunięciu nieuczciwych warunków zawartych w tej umowie, przedsiębiorca ten może powołać się na prawo zatrzymania umożliwiające mu uzależnienie zwrotu świadczeń otrzymanych od tego konsumenta od przedstawienia przez niego oferty zwrotu świadczeń, które sam otrzymał od tego przedsiębiorcy, lub gwarancji zwrotu tych ostatnich świadczeń, jeżeli wykonanie przez tego samego przedsiębiorcę prawa zatrzymania powoduje utratę przez rzeczonego konsumenta prawa do uzyskania odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na danego przedsiębiorcę do wykonania świadczenia po tym, jak przedsiębiorca ten otrzyma wezwanie do zwrotu świadczeń zapłaconych mu w wykonaniu tej umowy. Redakcja pkt I. zaskarżonego wyroku, wskazuje, że w wyniku częściowego uwzględnienia apelacji pozwanego Sąd drugiej instancji w istocie rzeczy zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w zakresie, w jakim Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty 130 000 zł od 16 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty i w tej części powództwo oddalił, a ponadto Sąd Apelacyjny uwzględnił podniesiony przez pozwanego zarzut zatrzymania kwoty 130 000 zł. W rzeczy samej Sąd pierwszej instancji zasądził już od pozwanego na rzecz powódki kwotę 218 085,48 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 88 085,48 zł od 15 maja 2020 r. do dnia zapłaty i od kwoty 130 000 zł od 15 maja 2020 r. do dnia 15 grudnia 2022 r. i w tym zakresie Sąd drugiej instancji nie orzekał reformatoryjnie, skoro w pkt II. oddalił apelację pozwanego w pozostałym zakresie. Dlatego też w ramach postępowania kasacyjnego uchyleniu podlegało orzeczenie Sądu drugiej instancji objęte pkt I., uwzględniające częściowo apelację pozwanego i jego zarzut zatrzymania i w konsekwencji należało oddalić apelację pozwanego. Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 39816 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., art. 398²¹ k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 1 k.p.c. Na II CSKP 1260/24 9 zasądzone koszty składa się wynagrodzenie za zastępstwo procesowe ustalone według minimalnej stawki taryfowej (§ 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 1 i § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, jedn. tekst: Dz. U. 2026, poz. 118) oraz opłata sądowa od skargi kasacyjnej (k. 624). Orzeczenie o odsetkach od zasądzonych kosztów postępowania kasacyjnego znajduje uzasadnienie w art. 98 § 11 k.p.c. w zw. z art. 19 ust. 1 i art. 31 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614) przy uwzględnieniu § 2a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 6 sierpnia 2014 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności. Władysław Pawlak Grzegorz Misiurek Roman Trzaskowski [PG] [a.ł]